Tasarruf Sebebi 1: Acil Durumlar

Benim bütçemde en önemli yeri Acil Durum Fonum alır. Bu fon için sihirli bir rakam yok. Bir öğrenci için kenarda dokunması gerekmeyen 200 TL Acil Durum Fonu olabileceği gibi, bir kişinin 1 yıllık geçinme parası da ADF olabilir.

Bu tamamen maddi durumunuza ve kendi risk algınıza bağlı bir şey. Ben bir yıllık geçinme parasını tercih edenlerdendim ancak şimdi sürekli pasif gelirim olduğu için bunu bir miktar azalttım.

Bu paraya bir sağlık sorunu, güvenlik problemi ve acilen düzeltilmesi gereken bir konu olmadıkça el sürmem. Yani, yeni bir TV ya da cep telefonu almak, otomobilimi yenilemek, seyahate çıkmak acil durum değildir ve bu fon bu gibi işler için kullanılamaz.

Ben herkesin acil durumlar için kenarda parası olması gerektiğine inanıyorum zira, aksi takdirde acil gereksinimler için yapmak zorunda kalacağınız tutarlar belki de faiz içeren borçlara girmenize neden olabilir.

Gece rahat uymak isteyen herkes hemen azar azar gücünün yettiği kadar para ayırarak, ADF'nunu oluşturmalıdır.

Bu paranın kolay erişilebilir olması da önemli. Dolayısıyla, ADP belki vadeli bir hesapta tutulabilir ama Hisse Senedi, Altın gibi iniş-çıkışı yüksek enstrümanlarda tutulmamalı. Sonuçta faizler zaten çok yüksek seyretmediği için vadeli hesap bozmanın kaybı çok yüksek olmayacaktır. Ben ADF'numu iki ayrı vadeli hesapta tutuyorum. Böylece eğer acilen bu paraya erişmem gerekirse, zorunlu olmadıkça iki fazi gelirinden birden olmayacağımı düşünüyorum.

Küçük bir meblağı da evde gizli bir köşede tutuyorum.

Tasarrufu teşvik etmek için...

Son günlerin en popüler konularından biri hiç kuşkusuz kredi kartları ve tüketici kredileri ile ilgili olarak BDDK tarafından yapılması planlanan düzenleme. BDDK bunun gerekçesini şöyle açıklamış: (Doğrudan kendi web sitelerinden alıntıdır).

" BANKALARIN KREDİ İŞLEMLERİNE İLİŞKİN YÖNETMELİKTE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK GENEL GEREKÇE  
 Bakanlar Kurulunun 25/10/2013 tarihli ve 28802 sayılı Resmi Gazete’de Yayımlanan 7/10/2013 tarihli ve 2013/5502 sayılı “2014 Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Karar”da yer alan “Yenilikçi Üretim, İstikrarlı Yüksek Büyüme” hedefi kapsamında, üretken alanlara yönelen yatırımlarda istikrar sağlanması ve yatırımların yüksek düzeyde tutulabilmesinin taşıdığı önem nedeniyle, yatırımların güvenilir ve kalıcı kaynaklarla finansmanı açısından önem arz eden yurtiçi tasarrufların istikrarlı ve yüksek düzeyde olmasına ihtiyaç duyulduğu belirtilmektedir.  
 Bu çerçevede, yüksek ve istikrarlı bir büyüme dinamiği sağlamak üzere, en güvenilir ve kalıcı finansman kaynağı olan yurtiçi tasarrufların artırılması, artan yurtiçi tasarrufların üretken yatırımlara yönlendirilmesi ve israfın azaltılması amaçlanmaktadır. Bu amaçla, “tüketici kredilerinde ve kredi kartlarında vade sınırlaması getirilmesi ve kredi/değer oranının taşıt kredilerine de uygulanması” tedbirinin, Kurumumuzun sorumlu kuruluş olarak hayata geçirilmesi kararlaştırılmıştır.  Bu kapsamda hazırlanan Bankaların Kredi İşlemlerine İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik Taslağı ile konut kredilerine daha önce getirilen kredi/teminat oranı uygulaması Bankaların Kredi İşlemlerine İlişkin Yönetmeliğe dercedilmiş; taşıt kredilerine değişen oranlarda kredi/teminat oranı getirilmiş, taşıt ve tüketici kredilerinde ise  genel vade sınırı getirilmiştir."

Yani BDDK diyor ki, har vurup harcamayın, tasarruf edin. Pekiyi de olmayan para nasıl tasarruf edilecek? Neticede zaten kredi kartı borcunu ve kredilerini ödemekte zorlanan insanlar gelirlerine uymayan ölçüde harcama yaptıkları için bu sorunu yaşıyorlar. 

Kafayı çalıştırmayan insanlar için devletin düzenleme yapması ve hayatını gelirine göre yaşayan insanları da etkileyecek kararlar alması ne kadar doğru, tartışmaya açık bir konu bence.

Benim jenerasyonum ve benden öncekiler yüksek enflasyonlu ortamlarda yaşadık ve bu nedenle parayı tasarruf etmektense harcamak hala cazip geliyor olabilir. Yeni jenerasyon da maalesef her yeni çıkan ürüne, vitrinde gördükleri her ciciye bugün ve hemen sahip olmak istiyor. Hal böyle olunca çoğu insan yarın yokmuşçasına harcama yapmayı seçiyor.

Tasarruf neden gerekli? Ben 3 nedenle tasarruf ederim:
1. Acil durumlarda sıkıntı çekmemek için
2. Büyük masraf gerektiren tadilat, otomobil alımı vs. gibi harcamalar için
3. Gelir getiren bir yatırım elde etmek için

BDDK'nın bu tedbirleri ayağını yorganına göre uzatmayan insanları olumlu yönde etkileyecek mi bilmiyorum. Tahminim etkilemeyeceği yönünde zira kredi kartı taksitlerinden önce de senetle alışveriş vardı. Hala da var. Bankaya borçlanamayan, esnafa borçlanabilecek. Dolayısıyla yurdum insanı borçla yaşamaya devam edebilecek. Eh atasözlerinden biri "Borç yiğidin kamçısıdır" olan bir toplumdan farklı bir yaklaşım beklemek de saflık olur.

Yukarıda bahsettiğim 3 nedenle ilgili neler yaptığımı bundan sonraki yazılarda tek tek açacağım. Bizde tasarruf deyince insanların aklına ya altın almak, ya döviz almak ya da faiz getirisi elde etmek geliyor. Büyük getiriler bekledikleri için hüsrana uğruyorlar ve tasarruf etmek cazip olmuyor. Oysa yavaş ama emin adımlar, uzun vadede mutlaka fayda sağlar. İnsanımızın bunu anlaması ne kadar zaman alacak merak ediyorum.

Emeklilik için tasarruf edip para biriktirmek neden önemli?

Bu konuda çok yazdım çizdim ama bıkmadan devam etmeyi düşünüyorum. Sınırlı sayıda okuyucum var ama en azından onlar da etraflarındaki eşlerine dostlarına bu konuları anlatıyorlardır diye umuyorum.

Türkiye'de çok çarpık bir emeklilik sistemi var. İnsanlar çok genç emekli olabiliyorlar. Yasal bazı düzenlemelerle kademeli olarak emekli yaşı yükseltildi ama hala anlamsız uygulamalar var. Ekonomi Türk bugün bu konuya değinmiş ve Emekli Zammı ve Emeksiz Emeklilik başlıklı bir yazı yazmış. Yazının sonunda da daha evvel yazdığım bir yazıya bağlantı vermiş. (Teşekkür ederim! Ayran içtik ama ayrı düşmedik anlaşılan:)

Emeklilik konusu da adeta din konusu kadar suistimale açık ve insanları duygusal tepkilere sevk edebilecek kadar hassas. "Mezarda Emeklilik" sloganıyla milyonlarca insanımız yıllarca oy kaygısıyla açıkça kandırıldı. Bunları söyleyince sanki "emekliler ölsün" diyormuşuz gibi geliyor ama kazın ayağı öyle değil. Elbette ben de memleketimdeki emeklilerin Amerikalı, Alman, Japon emekliler gibi turistik seyahatler yapabilecek, güzel evlerde oturup, güzel arabalar kullanabilecek olmasını istiyorum. Ama bu 20-25 hatta 30 sene çalışmakla bile elde edilebilir bir durum değil. Yakın bir Amerikalı dostumun eşi 68 yaşında emekli oldu ama bu kararı çok zor aldı zira annesi geçen yıl 101. yaşını kutladı. O kadar uzun yaşarsa tasarruflarının yetip yetmeyeceği konusunda ciddi tereddütler yaşadı. Bu söylediğim insan 18 yaşından itibaren düzenli olarak çalışmış, üniversiteyi bile çalışırken okumuş birisi. Adam 50 sene çalışmış ama 30 sene daha yaşama "riski" olduğunu düşünüyor!

İleride emeklilerin sayısı arttıkça, sistem daha da fazla yara alacak ve günün birinde Allah Korusun! bazı ülkelerde olduğu gibi insanlara belki de emekli maaşı ödeyemeyecek duruma geleceğiz. O nedenle B planımız olmalı. Belki gün gelecek birkaç emekli yaşlı insan ev arkadaşlığı yapacak, ellerine geçen parayı birleştirip, varlıklarını sürdürmeye çalışacak. Zamanında çalışıp mal mülk edinmiş olanlar elde ettikleri pasif gelirle yaşamayı sürdürebilecekler. LÜTFEN ama lütfen emekli olduğunuzda elinize geçecek emekli maaşı ile kıt kanaat de olsa geçinebileceğinizi düşünmeyin. Vitrindeki olağanüstü ayakkabıları, Plasma TV'yi, Blu-Ray oynatıcısını, havalı otomobili, müstakil evi almaya kalkışmayın. Cep telefonunuzu yenilemeyiverin. Bozulmayan bir şeyi değiştirmeyin. Emeğinize ve paranıza sahip çıkın. Yaşı genç olanlar için risk çok daha büyük ama onların hala kendileri için çözüm üretecek vakitleri var. Bu konuda yazılıp çizilenleri bıkmadan usanmadan okuyun, tartışın ve kendi çözümünüzü üretmeye bakın. Kendi stratejik planınızı yapın. Hiçbir şeyi tesadüflere ve akışına bırakmayın. Ne zaman evleneceğinizi, kaç çocuk yapacağınızı, ne zaman yapacağınızı hesaplayın.

Kara bir tablo çiziyorum diye bana kızmayın ve yapmanız gerekenleri ertelemeyin. Hayat o kadar kısa ve o kadar çabuk geçiyor ki, ne olduğunuzu anlamadan 40'ı deviriveriyorsunuz. Benden söylemesi!

Tasarruflar... Devam!

Senenin ilk yazısı ve evet yine Tasarruflar, tasarruflara devam diyorum.
Geçenlerde Tasarruflar başlıklı bir yazı yazmıştım. Serdar isimli bir okuyucum şu yorumu bırakmış: "sevgili t'pol,

diyelim ki sizin gibi tasarruflarımızla bir ev sahibi olduk, üstüne acil durum fonumuzu biriktirip kenara koyduk, peki sonra, sırada ne var?

tasarruf etmeye devam edip, bu birikimler belli bir tutara ulaşınca bir ev satın alıp kira geliri mi elde etmek, yoksa birikimlerimizi para piyasalarında mı değerlendirmek daha akıllıca?

Bir de merak ettiğim siz kendiniz için belli bir yaşam süresi belirlediniz mi? yani misal 55 yaşında emekli olurum, 80'e kadar yaşarım, 25 senelik emeklilik için şu kadarlık bir birikime ihtiyacım var trazı bir plan yaptınız mı"

Sırayla yanıtlayayım.

1. Eviniz var, acil durum fonunuz da oluştu. Öncelikle bravo muhteşemsiniz, tebrikler! Sırada mali disiplini elden bırakmadan tasarruf etmeye devam etmek var.
2. Ben bir kişinin toplam tasarruflarının gayrimenkul, mevduat, borsa, tahvil/bono, BES'den oluşmasını öneriyorum. Yani tüm paranızı aynı yatırım tipinde tutmamalısınız. Gayrimenkul alırken ev yerine dükkan almayı düşünebilirsiniz. Gelir vergisi avantajı var. Bunu daha sonra detaylı olarak yazarım.
3. Kendim için yaşam süresi tahmini yapmaya çalıştım. Bunu yaparken de şu iki web sitesini kullandım: The Living To 100 Life Expectancy Calculator ve MSN Life Expectancy Calculator. Bunlardan birinde 82, diğerinde ise 87 yaşına kadar yaşama ihtimalim olduğu ortaya çıkıyor. Kendi hesabımı yaparken 90 yaşı üst sınır olarak belirledim. Eskaza bu yaşı geçecek olursam diye "B Planım" şu: 80 yaşından sonra gayrimenkullerimi bir vakfa bağışlamak, karşılığında da bakıma muhtaç duruma düşersem ömür boyu bakılma taahhüdü almak. Bunu yapan ve bakım evi hizmeti veren vakıflar var. Çocuklarım olmadığı için zaten malımı bağışlamam iyi bir hareket olur.
4. Esasında çalışabileceğim bir işim olduğu takdirde 60 yaşına kadar çalışmak istiyorum. Yani beni 30 yıllık bir emekli hayatı bekliyor olabilir. SGK'dan alacağım emekli maaşı 1600 TL. Bunu Ali Tezel'e hesaplattığım için rakam bugün için doğru. SGK iyice iflas eder de bu emeklilik maaşı ödenemez hale gelirse kötü tabii. Tahminimce bugünün koşullarında ayda harcayacak 2500-3000 TL param olursa rahat ve maddi sıkıntısız bir emekli hayatım olur. Çabalarım bunu sağlayacak maddi ortamı yaratmak yönünde.

Parayı para piyasalarında değerlendirmekten kasıt VOB, Forex falansa aman derim. Bunlara bulaşılmasını tavsiye etmem. IMKB 30 hisselerine ufak ufak yatırım yapın, borsa çıksa da düşse de umursamayın. Hedef uzun vade!

Daha evvel Ekonomi Türk'te yayınladığım şu yazımı okumanızı öneriyorum.

Tasarruflar

Uzun zamandır tasarruf edin, para biriktirin diyorum. Pekiyi ama bu Tasarruflar ile ne yapacaksınız?

Kendinize ait bir eviniz yoksa ve tassaruflarınızdan 3-6 aylık geçinme parasını acil durum fonu olarak ayırdığınızda kalan paranız mütevazi bir evin değerinin %25-40'ı kadar bir para ise ev almanız akıllıca olabilir. Gerçi bazen kirada oturmaya devam etmek de anlamlı olabilir. Hesabınızı dikkatle yapmalı ve temel olarak toplam sahip olma maliyetini gözönünde bulundurmalısınız. Uygun bir kira ödüyorsanız, eviniz işe, alışverişe ya da çocuklarınızın okulu veya ailenize yakınsa ve bunlar sizin için önemliyse bunları hesap etmelisiniz.

Ev almaya karar verip de dolaşmaya başlayınca yapabileceğiniz en büyük hatalar arasında acele karar vermeyi, emlakçıların oyunlarına kanmayı, başkalarıyla aşık atma telaşına düşmeyi sayabiliriz.

Emlakçılar size ne kadar paranız olduğunu sorup, beğenmeyeceğiniz döküntü evler gösterirler ve bu şekilde sizi daha pahalı evlere doğru itmeye çalışabilirler. Elbette hepsi böyle yapar demiyorum ama her meslekte olduğu gibi bu meslekte de farklı tiplerle karşılaşabilirsiniz. Bir evi beğendiğinizi hissettiklerinde kararınızı hızlandırmanız için aynı evin bir başka talibi olduğunu söyleyebilirler. Siz teklif edeceğiniz meblağı telaffuz ettiğinizde bir başkasının daha fazla önerdiğini söyleyebilirler. Böyle durumlarda endişeye kapılıp pozisyonunuzu bozmayın. Hemcinslerime haksızlık olacak ama genelde kadınlar bu tür tuzaklara düşmeye daha eğilimli oluyorlar maalesef. Mümkün olduğu kadar çok ev gezin çünkü gerçekten alacağınız evi görünce bunu hissedeceksiniz ve "işte bu" diyeceksiniz. En yakın arkadaşınızın aldığı lüks evi kendinize model almayın. Unutmayın bütçeniz ne ise, ona uygun davranmanız gerekir. Kimseyle kendinizi mukayese etmeyin.

Alacağınız evin aidatını, ısıtmak için ne kadar para ayırmanız gerekeceğini, içine girmeden harcamanız gereken parayı hep hesap etmelisiniz. Eski bir ev alıyorsanız, tesisatı baştan aşağı yenilemeniz gerekebilir.

İnsanlar yeni bir eve taşınırken eşya yenileme hevesine de kapılabilirler. Bu masrafları artıracak ve sizi sıkıntıya sokacak bir durumdur. Bundan kaçınmaya ve öncelikle sahip olduklarınızla idare etmeye bakmalısınız. Biliyorsunuz borcun hiçbir türlüsünü sevmem; hem banka kredisi alıp hem de eşya taksidi ödemeye kalmak daha da kötüsü kredi kartına borç yapmak asla aklımın almayacağı bir durumdur.

Yeni evinizi yeni eşyalarla donattıktan sonra her ayın sonunu nasıl getireceğinizi düşünecek, ihtiyacınız olan bazı şeyleri almakta zorlanacaksanız, sahip olacağınız ev sizi mutlu edemez. Boş yere strese girmeye değer mi? Hayat çok kısa, her gün keyfini çıkartmak gerek.