Finansal Konuları Paylaşmak

İnsanlar yaşarken hayatın günlük sarmalı içinde geleceği, sağlık sorunlarını, hele ki ölümü hiç düşünmüyor. Finansal konular genelde evdeki tek bir kişinin sorumluluğu oluyor. Kimi kontrol hastalığı nedeniyle bu konuları paylaşmıyor, kimi bu işleri bir yapan varken bulaşmak istemiyor, kimi umursamıyor vs. vs.

Ne zamanki bu işlere bakan kişi beklenmedik bir anda hayatımızdan çıkıp gidiveriyor, o zaman bu işleri bilmemenin verdiği rahatsızlık ve panik geride kalanları sarıveriyor.

Ailenin finansal işleri ile ilgili olarak ailede birden fazla kişinin haberi olmalı. Dokümanlar belli bir yerde, düzenli olmalı, gereken açıklamalar dosyanın başında detaylı bir şekilde tutulmalı.

Banka hesap numaraları, kredi kartları, taksitler, krediler ve varsa elden alınmış borçlar detaylı şekilde ve belli bir metodla takip edilmeli. Hele elden alınmış ve belgesi olmayan borçlar geride kalanların en büyük kabusu olabilirler.

Eğer bekarsanız, maddi detaylarınızı en az yılda bir kez toparlayın ve bir yakınınızla paylaşın. Ben her yıl bir kez kasamda ne dokümanlarım var, hangi bankalarda hangi hesap numaralarım var, hangi kredi kartlarını kullanıyorum, otomatik ödemelerim ve diğer ödemelerim nelerdir diye bilgilerimi toparlayıp, kardeşimle paylaşırım. Genelde bu bilgiyi yüzünü ekşiterek alır ve ölümü düşünmem hoşuna gitmez ama hayatın gerçeği bu. Benden sonra kimsenin paniğe kapılmasını istemem.

Yaşam da ölüm de biz insanlar için. Hal böyleyken geride kalanların acısına gereksiz endişeyi eklememek lazım.

Risk Alınacak Zaman Değil

Dünyanın her tarafından ekonomi ile ilgili kötü havadisler geliyor, ülkenin ekonomi yönetiminde ön planda rol oynayan yetkilileri uyarılarda bulunuyor. Yani zaman risk alınacak zaman değil. Özellikle borca girip mal sahibi olmaya karar verenler bir daha düşünmeliler. Dünyada ve çevre ülkelerde yaşanacak bir talep daralması işinizi doğrudan etkileyebilir. Eğer devlet memuru değilseniz son on yılda yaşadığımız teğet geçen(!) ve teğet geçmeyen tüm krizlerde yaşananları ve işsiz kalan insanları hatırlayın.

Şu anda borcu olanlar mümkün mertebe borçlarını kapatmaya veya uzun vadeli borçlara girmişlerse kemerleri sıkıp Acil Durum Fonlarını beslemeye çalışmalılar. İş değiştirmeyi düşünenlerse dikkatli olmalılar. Kriz çıktığında işten çıkartmalara öncelikle kıdem tazminatı yükü olmayan ve şirkete yeni girmiş kişilerden başlanır. Nispeten sağlam bir işiniz varsa, şimdilik ayağınızı yere sıkı basın.

Gereksiz harcamalardan kaçınmak gerektiği aşikar. Para harcamadan kendinizi oyalayacak şeyler bulun. Bu blogda birçok yazıda ailenizle kaliteli zaman geçirmenizi sağlayabilecek bedava ya da ucuz alternatifler bulabilirsiniz.

Erkekler alışverişe meraklı değil mi? Haydi canım!

Bir arkadaş toplantısında baktım ki erkekler kadınları daha fazla para çarçur etmekle suçlayıp kendilerinin alışveriş merakı olmadığını öne sürüyorlar.

Ben de kadınım diye kadınları savunacak değilim ve zaten prensip olarak kadın, erkek ayrımcılığı yapmam. Her iki cinsi de “insan” olarak tek bir kategoride değerlendirmeyi daha anlamlı bulurum. (Bana erkek gibi araba kullandığımı söyleyip, akıllarınca iltifat edenlere de acayip kıl olurum!) Tarih boyunca bu iki cins arasındaki farklar o kadar fazla didiklenmiş ve vurgulanmış ki, benzerlikler gözden kaçmış.

Hatalı harcama alışkanlıkları konusuna geri dönecek olursak, herkesin bir zaafı vardır demek gerek. Kadınlarda bu genellikle evle ilgili ıvır zıvır, ayakkabı başta olmak üzere giyim ve süs eşyaları, erkeklerde ise cep telefonu, maymun iştahlı hobileri tatmin edecek ıvır zıvır, pahalı saatler veya otomobiller olabiliyor. Daha başka bir sürü kategori de var elbet: Kahveye gitmek, kumar oynamak, yeni teknolojinin ürünleri vs. vs. Sonuç aynı: Gelirimizi dengeli bir şekilde harcamıyoruz, gereksiz borca giriyoruz.

Özetle erkeklerin dükkan dükkan gezmeyi sevmemesi parayı boşa harcamaması anlamına gelmiyor. Kimse sütten çıkmış ak kaşık değil. Bilmem anlatabildim mi?

Kriz ve Kayak... Ne alaka demeyin...

Amerika'daki finans kurumları birbiri ardına tepetaklak giderken, bizim memlekette de kriz havası var. Borsa hızla düşüyor, dolar değer kazanıyor, siyasetçiler de bunlarla uğraşacaklarına birbirleri ile ve de bazı patronlarla uğraşmayı yeğliyorlar.

Yıllar önce Amerika'da yaşadığım dönemde kayak sporu ile tanıştım. Orada bizde o dönemde olduğu gibi bir zengin sporu değildi. Şimdi bizde de artık eskisi gibi pahalı bir spor değil. Canım tatlı olduğu için korkağım, korkak olduğum için de hiçbir zaman zerafetle güzel kayan biri olamayacağım. Olsun. Önemli olan benim bu spordan zevk almam. Kayak öğrenirken, öğretmenlerin size söylediği çok temel kurallar var. Bunlardan biri de buza denk geldiğinizde paniğe kapılmamak ama lakayt da kalmamak, kayakları kontrol etmeye kalkışmamak ve dengede durarak, buzlu kısmı atlatmaya çalışmaktır. Buza gelip, panikler ve fren yapmaya kalkarsanız ya da dengenize ekstar dikkat etmezseniz illa düşersiniz.

Krizlerin de yokuş aşağı kayarken buza denk gelmekten farkı yoktur. Panik olur ya da aldırmazsanız düşersiniz ve yokuşun aşağısındaki hedefiniz (tasarruf, emeklilik vs.) sizi daha uzun süre beklemek durumunda kalır.

Hal böyle iken vatandaş ne yapsın? Öncelikle ayağını yorganına göre uzatsın, harcamalarına bir göz atsın, kısılabilecek herşeyi kıssın. Varsa borçlarından kurtulmaya baksın. Dolmuşta iki durak önce inip yürümek 25 kuruş fark ettiriyorsa, iki durak önce inip yürüsün, ihtiyaçlarını hemen gidip satın almak yoluyla değil de eş, dost ve akraba ile ödünç ya da takas yoluyla gidermeye çalışsın. 3-5 kuruş parasını dolara yatırmasın, eskaza elinde birazcık hisse senedi varsa, satmaya kalkmasın. Sakin olsun, dengede kalsın ve buzlu yeri atlatıncaya kadar beklesin.

Harcamaları kontrol etmenin ve nerelerde gedik olduğunu tespit etmenin bir yolu da belli bir süre boyunca cebinizden çıkan her kuruşu kayıt etmektir. Böylece her sabah işe giderken aldığınız iki poğaçanın ya da sandviçin esasında cebinizde zaman içinde nasıl bir delik açtığını görebilirsiniz.

Hisse Senedi Portföyüm

Hisse Senetleri bu kadar düşmüşken biraz daha almak lazım. Malum ben uzun vadeli yatırımcıyım. Bilen bilir, parasal miktar paylaşmak yanlısı değilim, hem zaten hisse senedi portföyüm de öyle çok birşey değil. Onun için parasal olarak oranlarla bir paylaşım yapayım dedim. Aşağıda hisse senedi portföyümü ve bu konudaki bazı düşüncelerimi bulacaksınız. (Sevgili Ekonomix,bana hisse senetlerine toplam portföyümde daha fazla yer vermemi öğütlüyor ama hala cesaret edebilmiş değilim. Beklediğim bir para var. Şu sıralar gelirse, olduğu gibi hisse senetlerine yatıracağım. 2010 yılına kadar borsaya yapacağım yatırımı tamamlamak sonra da 15 yıl dönüp bir daha bakmamak istiyorum. Ondan sonra da borsanın yüksek olduğu bir zamanı kollayacağım. Niyetim bu ama tabii hayat insana neler gösterir kimbilir?)


AKBNK 22%
ARCLK 4%
AVIVA 11%
ECILC 7%
FORTS 3%
GARAN 27%
SELEC 12%
THYAO 12%
ZOREN 3%

Geçenlerde az bir zararla Koc Holding ve Dogan Holding hisselerimi elden çıkardım. İyi ki de yapmışım, Doğan son günlerde burun üstü çakıldı. Belkide şimdiki fiyattan alım yapıp, unutmalı. Hmmm...

Zorlu Enerjiyi artırmak niyetindeyim. Başka enerji şirketlerine de yatırım yapmak istiyorum, fikri olan var mı?

Arçelik ise borsa yükselip de tapi olduğum an elden çıkacak. THY ve AVIVA'ya da biraz daha yatırım yapmak niyetindeyim. Akbank da almak istiyorum ama fiyatı sanki biraz yüksek gibi. Benim maliyetim 5 YTL. Bu hisseler bugün 6,20'den kapandı.

Ben TEGV'e bağış yapıp, Sevgili Ekonomix'in kapısını çalacağım yakında:)

Bu sefer de bir kurabiye reklami tepemi attırıyor...

Daha evvel Müslüm Gürses'in "ihtiyacım var" temalı kredi borcu özendirici reklamına kızmıştım. Bu sefer de bir kurabiye reklamına kızıyorum. Evin aptal oğlu annesinden borç alıp, devekuşu çiftliği kurmuş, kuşlar ölünce batmış. Annesine geliyor anlatıyor o da oturduğu evi satıp tavuk çiftliği kurabileceklerini söylüyor! Böyle insanlar öyle çok ki... Annesinin babasının yıllarca biriktirdiğini anlamadıkları işlere yatırıp, o insanları rahat etmeleri gereken yaşlarda husursuz edip, beş parasız bırakan... Üstelik de reklam annenin bu fedakarlığı bir şekilde annelerin böyle davranması gerekiyormuş, anne dediğin tam da böyle olurmuş şeklinde bir mesaj içeriyor. Bunu yazan insanı çok merak ettim. Hiç mi kafası çalışmıyor?

Yazık diyorum başka birşey demiyorum!

Almak ya da almamak... işte bütün mesele...

Daha önceki yazılarımda çok ama çoook eski bir çamaşır makinem olduğundan söz etmiştim. Canımı sıkan şey şu: Makine çok eski olduğu için muhtemelen fazla elektrik çekiyor (muhtemelen diyorum çünkü hesaplamadım) ve de en kısa programı dahi 1 saatten fazla sürüyor. Oysa bir defa giydiğim bir bluzu 15dk yıkamak yeterli olurdu diye düşünüyorum.

Makineye para ödemedim. Annemin bana verdiği bir cihaz. Hal böyleyken, tutup makineyi A+ bir makineyle değiştirmek mi anlamlı yoksa bekleyip bu makine ölünce mi yenisini almalı? Bir türlü karar veremiyorum. Makineleri çok incelemedim ama sanırım hem enerji tasarruflu hem de kısa programı olan iyi bir makine 1,500-2,000 YTL civarında. Bu parayı tasarruf hesabımda tutmam daha mantıklı geliyor nedense...:)

Tek başına yaşadığım için esasında çamaşır makinesi kalabalık bir ailede çalışacağı kadar çok çalışmıyor. Dolayısıyle elektrik tüketimini önemsemeyebilirim öyle değil mi?

Amerikalılar bozuk değilse, tamir etme derler. Sanırım aynı televizyonumun ölümünü beklediğim gibi çamaşır makinesinin de ölmesini bekleyeceğim. Fakat bu iki cihazın da eskidiğini gözönüne alarak gelecek sene bütçemde uygun miktarda para ayırmalıyım. Gerekmezse, tasarruflara eklerim, gerekirse harcarım.

Çok detaylı bir bütçe yaptğımdan bahsetmiştim. Toplu paramı da şu kategorilere ayırıyorum:

Minimum 1 yıllık geçinme param (direkt çıktılar ve yeme içmeye yetecek kadar)
Acil Durum Fonu (Bozulduğu için yenilenmesi gerekebilecek bir cihaz ya da beklenmeyen diş doktoru vb. masraflar)
Otomobil Fonu (Bu tamamen emekliliğe yönelik, şirket aracı kullandığım için arabam yok ama emekli olurken almam gerekecek)
Emekliliğe yönelik tasarruf

Blogun tepesindeki sayaçta %27 görünen tasarruf, yukarıdakilerin tamamını içeriyor.

Şirket vakfında biriken parayı ve BES'de birikeni burada saymıyorum, onları ikramiye gibi düşünüyorum.

Bu noktaya gelmem kolay olmadı. İyi kazandığımı inkar etmiyorum ama bundan fazla kazanıp da bir ev alamamış arkadaşlarım var. Evleri yok ama sürekli yenilenen cep telefonları, Plasma ya da LCD televizyonları, benimkinden çok zengin gardropları, i-Podları vs. oyuncakları var. Tutumluluk bir dünya görüşü ve bir tarz. Ben tarzımdan memnunum. Evimi aldığımdan beri akılcı davranıyor ve de gelirimin çok altında yaşıyorum. Bunun bana verdiği özgürlük hissi hiçbirşeyle kıyaslanamaz.

Önemli olan ne kadar kazanıldığı değil, bununla uyum içinde bir yaşam sürmek. Biliyorum ki bazı insanlar ayın sonunu zor getirdiklerini neyi tasarruf edeceklerini söyleyip, bana kızacaklar. Ama, daha ucuz bir evde yaşamak mümkün olamaz mı? Bekar ve az kazanan birisi para biriktirmek için ailesiyle ya da bir ya da birkaç ev arkadaşıyla yaşayamaz mı? Cep telefonlarımız konusunda bir iyileştirme yapmak mümkün değil midir? Dikkatle bakıldığı ve istendiği takdirde tasarruf edebilecek o kadar çok yer bulabiliriz ki... Esas tasarruf ufak paralarla oluyor zaten. 3-5 YTL oradan buradan kırpmak, zaman içinde ciddi birikimlere dönüşebilir. Gençlere bakıyorum sanki arkalarından atlı kovalıyor gibi erkenden evlenmeye kalkışıyorlar. Bu da yetmezmiş gibi dört dörtlük ev döşemeye koyulup, gırtlağa kadar borca batıyorlar. Aceleniz ne? Hayat uzun... Ağırdan alın, paranızı biriktirin, maddi durum daha sağlam olduğunda evlenin. Bence evlenmek de çocuk sahibi olmak da planlanan şeyler olmalı. Kaderciliğe teslim olmamak lazım...

Akşam akşam nereden nereye geldim yine:) Bu aralar bu konulara biraz daha eğilmeye niyetim var. Arkası daha sonra...

Bir yorumcum demiş ki...

"Sürekli para biriktirmeden bahsediyorsunuz. Şu an yaşım 25 biraz geç kalmama rağmen anlattıklarınızı yaşamıma uygulamaya çalışıyorum. Ama sizin şu an ne kadar biriktirdiğinizi ve hedefinizin ne kadar olduğunu da merak etmiyor değilim. Amacım sizinle yarışmak değil ama :) insan merak ediyor işte...."

Anonimity konusu nedeniyle net rakamlarimi paylasmaktan kaciyorum ama, biriktirmem gereken minimum tutari nasil hesapladigimi izah edebilirim:

Bugunun kosullarinda emekli olsaydim, ayda kac paranin beni rahat ve huzurlu kilacagini hesapladim. Bu kisiden kisiye degisecek bir rakam. Bu rakamdan emekli oldugumda devletten alacagim emekli maasini dustum. www.alitezel.com sitesinden bu rakami bulabilirsiniz. Sonra da herhangibir bankanin hesaplama aracina girip, elde ettigim rakamin iki katini aylik faiz olarak alabilmek icin ne kadar ana paraya ihtiyacim olduguna baktim. Bu rakami bir kenara koydum.

Sonra, su anda rahat gecinmek icin gereksinim duydugum rakami hesapladim. Bunu yaparken su an odedigim BES, Hayat Sigortasi gibi rakamlari hesaba katmadim. Sadece gecinme parasini hesap ettim. Amerikalilarin bir teorisine gore, emeklilik icin yillik gecinme paranizin erkekseniz 10, bayansaniz 12 katini bir kenara koymaniz gerek. Bunu da hesapladim. Onu da bir kenara yazdim.

Bundan sonra da, kac yasinda emekli olmak istedigime bir karar verdim. Yasam beklentimi hesaplamak icin de Internetten buldugum bazi araclardan yararlandim.

Faizlerin dusecegini varsayarak, %8-10 gibi bir faiz oranini benimseyerek, ilk iki etapta hesapladigim rakamlarin ortalamasinin, emeklilik sonrasi yasam beklentim boyunca yetip yetmeyecegini hesaplamaya calistim.

Biraz karisik anlattim galiba, ornekle aciklayayim bir de:

Diyelim ki T'Pring 35 yasinda ve rahat bir emekli hayati yasamak icin ayda 2,500 YTL'ye gereksinim duyacak. Yaklasik kac para emekli maasi alacagini Ali Tezel'in sitesinden hesapladi ve 1000 YTL emekli maasi alacagini buldu. Bu durumda, 1500 YTL'den fazla faiz geliri elde etmesi icin gereken bir rakami biriktirmesi gerek. (Ben beklenmedik giderler de olusabilir diye dusunerek, bunun iki katini hesapladim). Garanti Bankasi sitesi bugunun kosullarinda ayda 3,000 YTL elde etmek icin 300,000 YTL paraniz olmasi gerektigini soyluyor. Bu ilk buldugumuz rakam.

T'Pring bugunun kosullarinda 3,000 YTL ile rahat yasiyor. 3,000X12X12 ki bu da 432,000 YTL eder. Bu da ikinci rakamimiz.

Faizlerin ileride dusecegini varsayarak, T'Pring 300,000 ile 432,000 YTL arasi bir parayi biriktirirse, emeklilikte sıkıntı çekmez diyebiliriz. Tabii bu bugunun parasiyla boyle. Enflasyona gore bu rakamlari duzeltmek gerek. 20 yil boyunca ayda 500 YTL tasarruf edip, ortalama %10 faiz elde eden biri 378,000 YTL biriktirebilir. T'Pring 35 degil de 25 yasinda olsaydi, ayda sadece 150 YTL tasarruf ile 30 yilda 325,000 YTL biriktirebilirdi. Demek ki, genc yasta cok daha ufak da olsa tasarruf etmek bile iyi sonuc verebiliyor. Hele simdi faizler yuksekken biraz daha fazla biriktirmeye cabalamak, ilerisi icin cok ciddi yatirim demektir.

Benim su anda %25'ini biriktirebilmis oldugum rakam da mutevazi bir sekilde hesaplanmis bir meblag. Bunu biriktirince hemen kosa kosa emekli olmayi dusunmuyorum elbette zira bu rakama 5-6 yilin icinde ulasacagimi tahmin ediyorum. 47 yas emekli olmak icin son derece erken. Minimum 56-60 yasa kadar calismayi istiyorum. Tabii benimle calismayi isteyen olursa:)

Yeni mezun bir çalışan olsaydım... (2)

Dün başladığım yazıya devam ediyorum:

6. Kendinize Bireysel Emeklilik Sigortasi yaptırın. Neden mi?
a. Yeni mezun olacak kişiler çok uzun seneler çalışmak zorundalar. Onlar emekli oldugunda SGK sistemi ne halde olacak şimdiden bilmek güç ama bilebildiğimiz kadarıyla hiç de iyi durumda olmayacak.
b. İnsanin kendi kendine para biriktirmesi disiplin gerektiriyor. Bu çok zorlayıcı olabilir.
c. BES’te biriken toplam paranizin %25’i vergiden muaf, kalani da eğer sistemde 56 yaşına kadar kalırsanız sadece %10 vergiye tabi. Bu avantajı başka şekilde elde edemezsiniz.
d. Bu tür birikimlerde önemli olan her ay ayırabileceğiniz meblağ değil, sistemde ne kadar uzun süre kaldığınızdır. Gençseniz, avantaj sizde.
e. Gençken nispeten riskli bir portföy seçip, borsadaki çalkantılara kulak tıkarsanız ve uzun vadeli düşünürseniz bu sistem size çok şey kazandırabilir.
f. Her ay belli bir para doğrudan BES'e gideceği için, o parayı harcama riskiniz de olmaz.

Tabi, BES yaptırırken dikkat etmeniz gereken unsurlar var. Aylık fon idare ücreti ya da komisyon adı altında sizden ne kadar para kesilecek buna bakın. Genellikle bireysel bir girisimle BES yaptırmak isterseniz, karşınıza %8 gibi bir oran çıkar ki, bu çok fazla. O nedenle Emeklilik şirketlerini izleyin, promosyonlarını takip edin ve iyi koşullarda giriş yapmaya bakın.

7. Borsa’ya uzun vadeli yatırım yapın. Ufak ufak da olsa, güvenilir, büyüyeceği tahmin edilen hisse senetlerine yatırım yapın ama Borsa’da OYNAMAYIN! Kısa vadeli kazançlara tamah etmeye başladığınızda, tüyo alıp işlem yaptığınızda birikimlerinizi kaybetmeniz ve adeta kumar gibi yıkıcı bir alışkanlık edinmeniz gayet kolaydır. Hisse senetlerini alın ve 25 yıl unutun. Alım satımlarda vergi, stopaj, komisyon oranlarını iyi bilin. Kısa vadeli işlemlerden uzak durun. Ben bugün 20’li yaşlarımda olsam, Bankacılık, Enerji, Sigorta sektörlerine yatırım yapardım.

8. Kredi Kartınızı dikkatle kullanın ve ASLA faize düşmeyin. Çok ihtiyacınız olduğunda, ödeyebileceğiniz miktarda parayı kredi olarak almanız bile çoğu kredi kartının faizine oranla daha ehven olacaktır. Tüketici kredisi kullanırsanız, bu mobilya almak, tatile çıkmak gibi sebepler için olmasın. Faizi yüksek bu kredilere zor durumların dışında rağbet etmemek gerek.

9. Elinize beklemediğiniz bir para geçerse (hediye, ikramiye vs. gibi) birazını harcayın, çoğunu tasarruflarınıza ekleyin. Haydan gelen huya gider demeyin.

10. Sağlığınıza dikkat edin. Sağlıklı bir birey zor zamanlarda bile ekmeğini taştan çıkartabilir ve hayatını devam ettirebilir. Sigara içiyorsanız, hemen bırakın. Havaya savurduğunuz para bir kenara, hayatınızın kalitesi ve süresinden ödün vermeyin. Kilonuza, yaşam formunuza ve fiziksel aktiviteye dikkat edin.

11. Evlenmek için acele etmeyin. Dar bir çevreden eş seçmeyin. Doğru eş seçimi yapmazsanız, boşanma gibi sıkıntılı bir süreci yaşamanın yanısıra, birikimlerinizden de olursunuz. Evlenmeyi seçeceğiniz kişinin sizin değerlerinize uzak olmamasına dikkat edin. Siz tasarruf edip, ileriki yaşlarda güzel bir hayat için çalışırken eşiniz gereksiz harcamalar yapabilen biri olmamalı. Erkekseniz, maçoluk edip, eşinizi evde oturtmayın. İki gelir, bir gelirden her zaman daha iyidir. Kadınsanız, maço bir erkekle evlenip, evde oturmayın. Ekonomik özgürlük, eve katkı, topluma ve ekonomiye katkı, önemli ve feda edilmemesi gereken prensiplerdir.

12. Evlenirken dört dörtlük bir ev döşemek için gırtlağa kadar borçlanıp, sonra da en tatlı zamanları borç ödemek ve gerilmekle geçirmeyin. Evliliğin kırılgan ilk yıllarını strese sokmayın. Ben ailemden ayrı yaşamaya başladığım zaman evimde, iki yatak, bir koltuk, bir mutfak masası ve dört sandalyesi, annemin eski çamaşır makinesi (hala onu kullanıyorum), yurtdışında yaşarken aldığım TV (hala onu da kullanıyorum) ve biraz mutfak eşyasından başka hiçbirşey yoktu. Bu minimal tarzı 3 yıl devam ettirdim. Yemek masası, büfe ve iki kanepeden oluşan salon eşyalarımı yalnız yaşamaya başladıktan 4 yıl sonra aldım. Ama o arada galiba iki kere Amerika’ya tatile gittim. Benim için eşyadan ziyade güzel anılar önemlidir. Sizin öncelikleriniz farklı olabilir ama hiçbirşeye gerektiğinden fazla değer atfetmeyin.

13. Komşularınızla ya da akranlarınızla aşık atmayın, kendinizi başkalarıyla mukayese etmeyin. Şık eşyaları ve havalı arabası olan arkadaşınızın sizden daha mutlu olduğunu düşünmeyin. Her koyun kendi bacağından asılır. Belki onun başka gelirleri vardır, belki de haciz memurları kapısına dayanma üzeredir. Yüzeysel şeylere önem vermeyin.
14. Çocuk sahibi olmak için acele etmeyin. Evlendiyseniz, birkaç seneyi eşinizi daha iyi tanımaya ve birlikte tasarruf yapmaya ayırın. Çocuk sahibi olduğunuzda aklınızı kaçırmayın ve ona sahip olamadığınız herşeyi satınalmaya kalkmayın. Ona güvenli bir gelecek ve iyi bir eğitim sunmanız, akülü araba ya da bebek evi almanızdan daha önemlidir. Çocuğunuza yeteri kadar ve kaliteli zaman ayırmanız büyük paralar harcamanızı gerektirmez.

15. Mutlaka kenarda kolayca nakite dönebilecek(mesela likit fonda) bir miktar paranız olsun. Acil bir durumda kredi kartına sarılmanız gerekmesin. Gerekse dahi ertesi ay tamamını ödeyebilecek durumda olun. Minimum 1000 YTL’yi, mümkünse daha fazlasını bu şekilde kenarda tutun. Bu rakam gelire ve kişiye göre değişebilir elbet.

16. Hayatın tadını çıkartmayı unutmayın. Gençlik ele bir daha geçmez. Yaşadığınız yerde bedavaya ya da ucuza çıkartabileceğiniz etkiniklere katılın. Müzelere gidin, çay bahçelerinde keyif yapın, yanınıza sandviçler ve içecek alıp, uzun yürüyüşlere çıkın, şehrinizi tanıyın. Devlet Tiyatrolarının gösterilerine gidin. Bütçeniz dahilinde ve para biriktirerek ulaşabileceğiniz aktivitelere katılın, tatillere çıkın ama borçla tatile gitmeyin. Yakında bankalar yine promosyona başlar, yaz tatiline şimdi çıkın kışın ödeyin diye. Bunlara itibar etmeyin. Tatilin illa 5 yıldızlı bir yerde yapılması bir zorunluluk değildir. Çoğu tatil köyünde faydalanmayacağınız bir sürü hizmet için para ödersiniz. Üstelik yerli turistler için bu mekanlar gayet pahalıyken, yabancı turistler son derece ucuza kalabiliyorlar. Hal böyle olunca entellektüel seviyesi ve sosyal statüsü sizinle ilgisi bile olmayan ve hoşlanmayacağınız bir güruhla tatil yapmak işkenceye dönüşebilir. Paranızla rezil olmayın.

17. Ebeveynlerinizin sağlıklarına gösterdikleri özeni, maddi durumlarını, para harcama alışkanlıklarını ve tasarruf alışkanlıklarını gözlemleyin. Bu çok hassas bir konu. Onların işine burnunuzu sokuyor havası yaratmak ya da miras avcısı gibi algılanmak istemezsiniz. Ama, sırf savurgan oldukları için ya da sıhhatlerine dikkat etmedikleri için yaşlandıklarında onların maddi yükünü omuzlamak zorunda kalmak sözkonusu olabilir. En azından bu olasılığın farkında olmanız bile önemlidir. Zira bazı durumlarda ebeveynlerin davranışını değiştiremeyebilirsiniz. İlerideki hayatınızda sizleri nelerin bekleyebileceğini bilmek son derece kritik olabilir. En basitinden kendi örneğimi vereyim. Annem hem kendi emekli maaşı olan hem de vefat eden babamdan dul maaşı alan birisi. Parası kendisine yetiyor ve hatta tasarruf bile yapabiliyor. Şimdilik tek başına yaşayabilecek kadar sağlığı yerinde ama gün gelecek evde tek başına olması beni ve kardeşimi rahatsız edecek. O aşamada yanında yatılı birisinin olmasını istediğimizi kardeşimle konuştuk. Böyle birisinin masrafını anneme yüklemek istemeyeceğimiz için biz iki kardeş bu konuyu ve masrafını üstleneceğiz. Yani ileride benim için şu anda bütçemde olmayan bir kalem olacak. Bunu bilmem önemli.

18. Emeklilik için ne kadar erken yaşta planlamaya ve tassarufa başlarsanız, o kadar kafanız rahat olur ve daha ufak tasarruflarla bunu başarabilirsiniz. Geciktiğiniz her yıl sizin daha fazla parayı tasarruf etmenizi gerektirecektir. Ben bu konuya şöyle 25 yaş civarında uyansaydım, bugün şu andaki tasarrufumun muhtemelen 3 katını biriktirmiş olabilirdim.

Geçmişe bakıp "keşke" demenin bir yararı yok elbet. O nedenle Sinyor’un Ingilizcesiyle diyorum ki "ay dont luk bek, ay luk front":))

Bir ikilemin eşiğinde…

Tasarruf edip, para biriktirmenin öneminden söz edip duruyorum. Bu konuda örnek alınacak şekilde davranmaya çalışıyorum. Çok yakın diğer bir Vulcan’lı arkadaşım da (ismi T’Pring) aynı benim gibi düşünüp, davranıyor. Ancak, şu sıra tasarruflarını ciddi baltalama olasılığı olan bir konu zihnini kurcalayıp, duruyor. İşinden ayrılmaya karar verdi. Evet, bu konuda kararı çok kesin. Önünde iki alternatif var: 1. Yeni bir iş buluncaya kadar dişini sıkıp, sonra ayrılmak, 2. Hemen ayrılmak ve tasarruflarını tırtıklayarak geçinmek.

Sağduyulu, mantıklı Vulcan’lı iç sesi ona 1. alternatifi uygulaması gerektiğini söylüyor. Öte yandan uzun yıllardır bu gezegende ve de Türkiye’de yaşadığı için derin bir şekilde içine işleyen Akdeniz’lilere özgü, kanı kaynayan bir alt benlik ise kararını hemen uygulamaya koymasını emrediyormuş.

Gündüz işlerle meşgul olmaya çalışarak her iki sese de kulaklarını tıkayabildiğini ama işyerinde huzursuz olmasına sebep olan olayların da yine gün içinde karşısına çıkıp durduğunu anlatıyor. Ama esas geceleri sürekli kafasında bu iki sesin yarattığı karmaşayı evirip, çevirmekten bütün huzuru kaçıyormuş. Dünyada yaşadığımız müddetçe ki, maalesef bu süreyi biz belirlemiyoruz, bu gezegenin insanları gibi davranmak zorundayız. Bu da bir işe girip çalışmayı gerektiriyor.

Dün akşam T’Pring ile oturup hesap yaptık. Eğer, BES’e katkıda bulunmaya ara verirse, Digital TV aboneliğini iptal ederse, Temizlik Hizmetlerini almaktan vaz geçerse ve de harcamalarını minimize ederse, elindeki nakit para Ocak 2009’a kadar onu idare eder. O tarihte eline geçecek bir miktar para daha var ki, bu da onu yaklaşık 8-9 ay götürür. Oldukça uzun bir süre. Neredeyse, 2009 sonbaharına kadar idare edebilir. Bu sürede yeni bir iş bulacağından hemen hemen eminim ama büyük de konuşmamak lazım. Tabii tüm bunlar onun tasarruflarının belli bir seviyede donması ve artmaması anlamına geliyor ki, her mantıklı Vulkanlı bunun aslında azalması demek olduğunu bilir.

T’Pring için en kötüsü otomobilsiz kalmak olacak. Birikimi ve giderlerini karşılaştırınca, bütçesinde ikinci el bir otomobile bile yer kalmayacak. Şu sıralar ona daha sakin davranmasını söylüyorum. Birkaç ay daha sabretse bile kardır, öyle değil mi?

Kredi Kartları

Şu anda kullanmakta olduğum iki tane kredi kartım var. Bir tane de yedek kartım var. Geçenlerde kardeşim ile konuşurken fark ettim ki, devlet bankalarından birinin senelik kart ücreti sadece 10 YTLmiş. Bu durumda yedek tuttuğum karttan kurtulmaya ve de bu devlet bankasının kartını almaya karar verdim. Geçmiş deneyimim nedeniyle ilgili bankanın Çağrı Merkezini arayıp, kartımı kaybettiğimi, iptal etmelerini ve yenisini de istemediğimi söyledim. Hemen kartı kapattılar.

Pekiyi 3 karta ihtiyacım var mı? Belki bir adet asıl ve bir adet de yedek kart yeterli ama kartlarımdan birinde biriken puanlar benim için çok önemli zira birkaç yılda bir Amerika'ya giderken uçak biletime hiç para vermiyorum. Üstelik bu kartı 1991'de aldım; yani bir nevi gönül bağım var:) Diğer kartımda biriken puanlarsa aynı bankanın sigorta şirketinden yaptırdığım Bireysel emeklilik birikimine ekleniyor. Kartlarımın limitlerinin çok yüksek olmasını istemiyorum. Bankalar limit artırımına gittiklerinde mutlaka arayıp, limiti eski haline çektiriyorum. Yurtdışına gittiğimde Murphy kuralları işler de her iki kartımı birden kaybedersem diye 3. bir kartı yedek tutuyorum. Eh, 10 YTL tutarında bir yıllık ücret de beni bozmaz.

Geçenlerde yabancı bloglara bakarken fark ettim ki, bazı Amerikalılar kartlarını kullanmak konusunda kendilerini tutamadıkları için, bütün kredi kartlarını bir kap dolusu suya koyup, buzlukta donduruyorlarmış. Böylece bir çılgınlık anında kartı kullanamadıklarından, kartların çözülmesini bekleyene kadar, alım kararlarını yeniden gözden geçirip, vazgeçebilecek zaman kazanıyorlarmış. Ne kadar tuhaf! Gerçek bir acil durum olursa ne olacak pekiyi? Üstelik kartları dondurmak çiplerini bozmuyor mudur?

Dün çok yakın iki arkadaşımla şehrin başka bir bölgesindeydik. Hem yaşadığımız hem de çalıştığımız yerler bu dediğim tarafa uzak olduğu için bu bölgeyi uzun zamandır görmemiştik. Çarpık şehirleşme bir kenara, adım başı rastladığımız alışveriş merkezleri bizi şaşırttı. Gerçekten bu kadar çok alışveriş merkezine ihtiyaç var mı? İnsanlar ne alıyorlar? Ben yılda dört ya da beş kez bir ihtiyaç nedeniyle giyim alışverişine çıkarım. Mutfak deseniz, gıda alışverişi hariç, yıllardır aynı mutfak gereçlerini kullanıyorum. Çarşaf, havlu kolay kolay eskimiyor hatta insana aynı şeyleri kullanmaktan bıkkınlık geliyor. Gerçekten alışveriş çılgınlığını aklım almıyor.

Öte yandan televizyondaki yarışmalara katılanlara kazanırlarsa bu parayla ne yapacakları sorulduğunda hemen hepsi kredi kartı borcunu kapatmaktan söz ediyor. Geçenlerde bir hanım TV'de 40,000 YTL tutarında kredi kartı borcu olduğunu ve bunu kapatacağını söylüyordu. 40,000 YTL borç nasıl birikir? Ne kadarı faizdir? İnsanlar tefecilerden sonra ödünç alabilecekleri en pahalı paranın kredi kartlarında olduğunu fark etmiyorlar mı? Acilen ilkokuldan itibaren kişisel finans konulu dersler konulmalı. İnsanlara paranın maliyeti, bütçe yapmak, para biriktirmek gibi konularda eğitim verilmeli. Yoksa çok büyük bir kitle bu sefer suç işlemeye başlayacak.

Isınma Üzerine

Yurtdışında yaşarken dikkatimi çeken konulardan biri de Amerikalilar’ın evlerini çok az ısıtmasıydı. Zaten çocukken bizler kadar sarıp, sarmalanmadıklarından, bizler kadar üşümüyorlar ama evde kalın eşofman, üstüne kalın bir kazak giyip dolaşıyorlar. Arkadaşımın evinde kaldığım odanın 15-16 derece olduğunu ve yatarken donduğumu bilirim. Genellikle çarşafın altına elektrikli battaniye koyuyorlar ve yatağı ısıtıp, ondan sonra uyuyorlar. Tabii bunun sebebi aslında maddi. Kocaman bahçe içinde evlerde yaşamanın bedeli ağır. Bu kocaman evleri ısıtmak da oldukça pahalıya geliyor. Bu nedenle dikkatli davranıyorlar.

Benim yaşadığım sitede ise daireler birbirinden bağımsız olarak elektrikle ısınıyordu. Sıcağı çok sevmediğim için, ben de evi kendime göre 22-23 derecede falan tutup, mutlu mesut yaşıyordum.

Şu anda oturduğum evim de bir sitede ve merkezi şekilde ısınıyor. Ama ne ısınmak! Bu yıla kadar kışın ortasında bile evde şortla dolaşmak mümkündü. Defalarca yönetimi uyardım, bana “sizin daireniz konumu nedeniyle iyi ısınıyor”dan başlayıp, “insanlar evlerinin sıcak olmasını istiyor”a uzanan türlü bahaneler ürettiler. Her ne olduysa bu yıl, ısı makul bir seviyede ve hatta soguk günlerde üşümek dahi mümkün.

Yine Amerika’da yaşadığım dönemde çalışma arkadaşım olan Türk ekibin çoğunun 3-7 yaş arası çocukları vardı. Uzaktan bahçede kartopu oynayan çocuklara baktığımda hangisi Türk, hangisi Amerikalı anında ayırtedebiliyordum. Kafasında şapka, elinde eldiven olmayan yakası bağrı açık çocuklar Amerikalı, gözlerine kadar şapka indirilmiş, burnuna kadar atkı bağlanmış, paltonun içine 3-5 kat ilave edildiği için kollarını kapatamayan çocuklar Türk.
Büyüklerden gelen bir alışkanlıkla Amerikalı bir dostun 2,5 yaşındaki kızına “ayağına terlik giy, yoksa karnın ağrır” dediğim zaman arkadaşım çok şaşırmıştı. Çıplak ayağın karın ağrıttığını hiç duymamış! Aynı şekilde üşüyünce hasta olunmadığı konusunda da çok netler. Mikroplar, bakteriler ve virüsler adamı hasta eder, soğuk değil. Tamamen kültürel bir konu bu. Çok ilginç…

Aslında herşeyde olduğu gibi bu konuda da itidalli olmak ve doğruları bilmek lazım. Örneğin kışın ince katlar halinde giyinmek gerek fakat, teninize pamuklu giymek iyi bir fikir değil. Pamuklu teri çeker belki ama sizi de buz gibi yapar. Onun yerine teri emen ve ısınızı düşürmeyen yeni nesil kumaşlarla yapılmış hafif bir şey giymek daha akıllıca. Bunları “Thermal” iç çamaşırı adıyla satıyorlar. Ama bunu sentetik malzemeye büyük düşmanlık besleyen anneme anlatamazsınız.Yün iç çamaşırları hakkında bilgim yok zira beni kaşındırdıkları için onları giyemiyorum. Yaşadığınız ve çalıştığınız ortamlarda 24 derecenin üstündeki ısılar çok da sağlıklı değil. Üstelik hava soğuk diye kapıyı bacayı kapatmak, evi havalandırmamak da büyük hata. Mikroplar havasız ortamları daha çok tercih ediyorlarmış. O nedenle evlerimizi havalandırmamız çok önemli.

Doğal olarak konuyu maddiyata ve tasarrufa da bağlamam lazım. Çok ısınmak, çok para harcamakla eş anlamlı. Enerji fiyatlarının yükselmekte olduğu şu günlerde tutumlu olmak adına yapabileceğiniz çok şey var. Örneğin yalıtım önemli bir konu. Pencere kenarlarından, kapı altlarından ısı kaybetmeyi önlemek gerek. Bunun için ucuz çözümler var. Eğer şanslı biriyseniz ve herkesin hayalindeki bahçeli eve sahip olabilecekseniz, mutfak, banyo, yer döşemeleri gibi konulara öncelik tanımaktansa, en çok parayı ısı yalıtımına ayırmak gerekli. Bu sayede yazın serin, kışın da sıcak kalabilirsiniz.

“Param var kardeşim ben evi 30 derece seviyorum” diyecek kişilere hayatta başarılar diliyorum. Gün olur devran döner, daha evvel gereksiz ölçüde ısınmak için savurganca harcadığınız parayı ekmek almak için dahi bulamayabilirsiniz.

Eve Yatırım

Ev sahibi olmakla iş bitmiyor. Her geçen gün evle ilgili ya bir tamirat, ya bir ilave kısacası mutlaka yeni gereksinimler çıkıyor.

Girişte evi aldığım ilk günden beri hoşuma gitmeyen sürgülü kapıları olan bir gömme dolabım var. Kapılar iyi çalışmıyordu çünkü gayet aptalca yapılmışlar. Tamamı cam olan ağır kapılar her ne hikmetse üzerlerindeki raya sadece tepeden tutturulmuşlar. Aşağıda üzerinde hareket ettikleri bir ray yok. Muhtemelen kapıların ağırlığına dayanamayan raylar artık kapıların kıpırdamasına dahi izin vermiyorlar. Düşünün ki bu dolabın bir tarafı ayakkabılık, diğer tarafı da elektrikli süpürgenin ve fazla temizlik malzemelerinin bulundurulduğu yer. Üstelik en tepede de kayak malzemelerimle dolu olan bir bavul var.

Bu dolap nihayet iyiden iyiye bozuldu. Bugün sıkıntı içinde "acaba nereden marangoz bulsam da şunu tamir ettirsem ya da değiştirsem" diye düşünürken aklıma internetten araştırmak geldi. Bir web sitesi buldum, ilgili formu doldurdum ve daha sonra Çağrı Merkezi beni arayarak Cumartesi için randevu verdi. Bakalım 2004'ten beri beni sinir eden ama benim de ciddi aksiyon almaya bir türlü fırsat bulamadığım dolabın akıbeti ne olacak...

Bu yıli bütçemde bu gömme dolap vardı ama karşılığına uygun bir meblağ yazamamıştım. Bu sayede öğreneceğiz. Evle ilgili yapacağım diğer işler şöyle:

Yemek Masasının altına halı: 400 YTL
Kütüphane: 1750 YTL
Salonun Badana edilmesi: 1000 YTL (Burada yapılması gereken önemli bir astar işi de var, yoksa badana bu kadar tutmaz).

Kütüphane işini en sona bırakacağım ama halı konusunu da en geç bu ay sonuna kadar çözmek lazım.

Kazancınızdan Az Parayla Yaşamak / Living Below Your Means

Yaklaşık 20 yıldır iş hayatının içindeyim. Daha gençken öyle zamanlar oldu ki kazancım ancak aylık masraflarımı karşılıyordu ya da ben öyle sanıyordum. O zamanlar nedendir bilmem para biriktirmek gibi bir derdim de yoktu. Belki yüksek enflasyon nedeniyle para biriktirmek akıl karı değildi, belki de parayı harcamak hoşuma gidiyordu, tam olarak hatırlamıyorum. Bilinç dışı bir dönem sanki.

Şu anda kazandığım paranın tamamnını harcamak gayet kolay. Evet kazancım iyi çok şükür ama kazancımı hatta fazlasını harcayıvermek hiç de zor değil. Mesela 17 yıllık televizyonumun yerine bir LCD TV alabilirim, koltuk takımını değiştirebilirim, geçenlerde kuyumcu vitrininde görüp de beğendiğim bir çift küpeyi alabilirim, cep telefonumu yenileyip, şu havalı Blacberry’lerden bir tane alabilirim, her hafta kuaföre gidebilirim, evde hiç yemek pişirmeyebilirim, planladığım bazı harcamalar için aylarca beklemeden, bunları bir çırpıda kredi kartımla halledebilirim. İşte kazancımdan fazlası uçtu bile! Üstelik yapılabilecekler bitmedi daha. Bir müzik seti, bir iPod daha bir sürü şey var alacak.

Yukarıda saydıklarımı yapınca, insanlar hayat standardımın oldukça yüksek olduğunu düşünebilirler ama esasında borçlu durumda olurum. Şu anda mütevazi bir yaşam sürerken, ciddi oranda para biriktiriyorum ve gerçekte bu sebeple hayat standardım yüksek. Beni sinir eden bir işe katlanmak zorunda değilim mesela. Bu nedenle de iş yerimde rahat ve kendim gibi davranabiliyorum. Eleştirilecek birşey varsa, çekinmeden fikrimi ortaya koyabiliyorum, müdanaam yok kimseye. Bu benim için çok önemli bir özgürlük. Eğer işimi kaybedecek olursam, paniğe kapılmadan iş aramak için uzun süre dayanabilirim. Tabii bu tasarruflarımdan yememe neden olur ve asla böyle olsun istemem ama bu durum beni yıkmaz.

Kazandığınızdan azıyla yaşamayı becermeniz sizi orta vadede özgür kılar. Kazancınız azsa, çoğaltmanın yollarını arayın. İkinci bir işte çalışmak ayıp değil. Ders verin, çocuk bakın, part-time tezgahtarlık yapın, internetten satış yapın ya da daha iyi koşullar sağlayabilecek bir iş arayın. Nasıl ki şirketler sürekli ve sürdürülebilir büyüme için çaba gösteriyorlar, düşünün ki, siz de tek kişilik bir şirketsiniz, ona göre davranın. Hedefiniz sürekli ve sürdürülebilir büyüme olsun.

Bekarlar için Evde Yemek Yapma Kılavuzu (3)

Bekarlar için Evde Yemek Yapma Kılavuzu (3)

Şimdi temel bazı püf noktalarından bahsedelim:

1. Izgara et pisirirken, eti önceden tuzlamayın. Tuz etin sertleşmesine sebep olur. Eti biraz tatlandırmak istiyorsanız, kimyon, karabiber veya kekik ile ovabilirsiniz.
2. Makarna suyuna mutlaka tuz koyun, ama bunu su kaynadıktan sonra yapın.
3. Yeteri kadar protein almak ama et yemek istemiyorsanız, kuru fasulye, nohut, barbunya ve mercimek gibi kuru malzemelere ağırlık verebilirsiniz.
4. Sağlık açısından etin en yağsız kısımlarını alın, lezzet için pişirirken biraz sıvı yağ katın. Böylece doymuş yağları minimize etmiş olursunuz.
5. Sosis, sucuk, salam gibi şarküteri ürünlerini çok az ve nadir tüketin. Hem sağlığınız, hem de cebiniz için doğru olan budur.
6. Buzlukta kavrulmuş kıyma bulundurmak ciddi zaman tasarrufu sağlar. Bunu ufak porsiyonlara bölüp, buzdolabı poşetlerinde saklarsanız, yemek pişireceğiniz vakit, kalıp şeklinde donmuş bir kilo kıyma ile uğraşmazsınız.
7. Buzlukta saklayacağınız şeylerin su kaybedip, lezzet değiştirmesini istemezsiniz. Bu nedenle buzdolabı poşetine koyduğunuz malzemenin ağzını sıkıca kapatmadan evvel, içinde kalan havayı mümkün mertebe boşaltın. Et hariç malzemeler için ben bir pipetle havayı çekiyorum. Bunu bir blogda okumuştum.
8. Hindi herkes tarafından henüz sevilmese de son derece sağlıklı bir et alternatifidir. Özellikle sebze yemeklerine katarak kullanırsanız, hem tadına daha kolay alışırsınız, hem de sağlıklı bir besin almış olursunuz.
9. Kuru malzemeyi bir gece önceden ıslatmak ve uzun pişirmek gerektiğinden, işte size ipucu: 1. Bir miktar kuru malzemeyi bir hafta sonu gece ıslatın, ertesi sabah düdüklüye atın ve haşlayın. Soğuyunca porsiyonlara bölün (benim için 1 porsiyon, 1 su bardağı kadar) ve buzdolabı poşetlerine koyun. 2.Konserve olan haşlanmış kurulukları kullanın. Bunların suyunu süzüp, birkaç kez sudan geçirmenizi tavsiye ederim.
10. Türk yemeklerinin önemli bir bölümü için ilk adım şudur: SOĞANI KÜP KÜP DOĞRA, BİRAZ YAĞ VE TUZLA HAFİFÇE SOTELE, SALÇA YA DA DOMATES SOSU İLAVE ET. Bu başlangıçtan sonra ister haşlayıp hazırladığınız kurulukları, ister yıkayıp doğradığınız sebzeleri, ister herhangibir çeşit eti bu karışıma ekleyin, her halukarda bir sulu yemek pişirmiş olacaksınız. Düdüklü tencere kullandığınızda sebzeler 10-15 dakikada, et yemekleri de etin tipi, miktarı ve ne büyüklükte doğrandığına bağlı olarak 25-45 dk. arasında pişer.
11. Çorba süper bir yemektir ve kuralı yoktur. Anneniz nasıl pişirirse pişirsin, aklınıza yatan malzemeleri ekleyip, çıkartabilir, duruma göre bir gün öncesinden artan yemekleri dahi kullanabilirsiniz. Burada yaratıcılığınız ve damak zevkinize güvenin.
12. Tencere yemekleri için de kesin tarifler aramayın. Daha sulu, daha kuru, az salçalı, çok salçalı, nasıl isterseniz öyle pişirin. 1kg. fasulye için bir orta boy soğan olmazsa olmaz diye kurallar yoktur. Göz kararı, damak zevki ve evdeki malzeme miktarı önemlidir. Benim tariflerimde size tuzun, biberin miktarı dikte edilmez. Ölçünüz kendi tercihinizdir.
13. Tavuk, hindi gibi kümes ürünleri konusunda çok dikkatli olun. Bunlara çiğken dokunduğunuzda, tahtada doğradığınızda, mutlaka ellerinizi sabunla çok iyi yıkayın, çiğ kümes hayvanına dokunmuş bıçağı deterjanla ve sıcak suyla temizlemeden başka şey kesmekte kullanmayın. Ayrı bir tahta kullanmanızı önermiştim, tahtayla işiniz biter bitmez bunu da ya makineye koyun ya da sıcak su ve deterjanla iyice temizleyin. Kümes hayvanı zehirlenmesi çok tehlikeli ve ölümcül olabilir. 5 yıl önce bBir arkadaşım akletmeseydi ve beni zorla Acil’e kaldırmasaydı, şu anda bu blogu okuyor olmayacaktınız. Sıcak havalarda beyaz etlere özellikle dikkat. Dışarıda yerken daha da çok dikkat.
14. Ekmek çabuk bayatlıyorsa ve kolay tüketemiyorsanız, ekmeği dilimleyin ve yarısını bir buzdolabı poşetine koyup, buzluğa atın. Sadece buzdolabı kısmına koyarsanız, dışarıda olduğundan da çabuk bayatlar. Bilimsel bir nedeni de vardı ama hatırlamıyorum. Kalan ufak ekmek parçaları ve bayat parçaları ufalayıp, buzdolabı poşetinde buzlukta saklarsanız, köfte yapmakta kullanabilirsiniz. Lütfen ekmek atmayın. Beni üzmeyin.

Şimdilik aklıma gelenler bunlar. Bundan sonra haftalık menünüzü planlamak ve malzemeleri boşa vermemek konusunda bir yazı gelecek. Ben yiyeceklerin atılmasına şiddetle karşıyım. Herkesin evinde (en azından blog okuyan herkesin) buzdolabı varken, yiyeceklerin bozulması ve atılması çok üzücü. Üstelik de parayı sokağa atmaktan farkı yok. Aç insanlardan falan söz etmeyeceğim bile. Siz zaten bunları biliyorsunuz.

Bütçe

Bütçe üzerine daha evvel bir seri yazi yazmistim, linkleri şöyle: 1,2,3,4,5,6,7

Giyim ve Mutfak(ve dışarıda yemek) masraflarını bütçelemek de akıllıca bir davranış olabilir ama ben o detaya henüz inemiyorum. Bu 7 yazıda sıralananların dışında "lump sum" standard bir miktar parayı "Harcamalar" kalemi altında tutuyorum. Haftalık olarak harcamalarımı bundan düşüyorum. Excel dosyamın en solunda su kolonlar var, bunları aylık olarak takip ediyorum:

Bir önceki aydan devir
Banka 1
Banka 2

TELEFON
ADSL
AİDAT
SU
AYEDAŞ
İGDAŞ
DOĞALGAZ APT.
CEP
Digitürk
Bağışlar
TEMİZLİK
Hayat Sigortasi
Emeklilik Sigortasi
Sağlık Sigortası
Konut Sigortası
DASK
Kötü Hastalık Sigortası
HARCAMALAR
Kredi Kartı 1
Kredi Kartı 2
Tatil Fonu
Konut Vergisi

Bütçe Zamanı

Bütçe yapmayı seviyorum. Maddi durumum üzerinde bir kontrolümün olduğunu bilmek kendimi iyi hissetmemi sağlıyor. 2008 Bütçesi üzerinde çalışmalarım sürüyor. Bu yıl evde yapmak istediğim bazı işler var, bunlar için rakam belirlemem lazım, bu da fiyat araştırması yapmam gerektiği anlamına geliyor. Öte yandan daha evvelden planladığım seyahatim için bütçem net. Bunun için gereken paranın da yarısı birikmiş durumda. Sağlık Sigortamın yenileme zamanı geldi. Eskiden çalıştığım şirketler bunu sağlarken, şimdi bu konuya kendim para ayırmak zorundayım. Hoşuma gitmiyor ama ne yapalım... Bu seneki sigorta geçen seneye göre 250 YTL daha fazla tutuyor. %10'dan daha fazla bir artış. Nedenini sorgulamakla uğraşacak vaktim yok ama seneye onlara bir surprizim olacak. 1 yılda ciddi şekilde kilo vermiş olacağım için seneye primimi düşürmelerini, kilo vererek riskimi azalttığımı söyleyeceğim. Bakalım işe yarayacak mı?

2007 Kritiği

2007 yılı benim için ilginç başladı. 2,5 aylık bir süre için çalıştığım ve bu kısıtlı süredeki deneyimlerimin tek başına bütün bir kitap olabileceği tuhaf işyerinden ayrılıp, daha evvelden sahibini tanıdığım ve geçmişte iş yaptığım başka bir işyerine transfer oldum. Benim için ilginç, kariyerim için önemli bir adım oldu. İş hayatım açısından enteresan bir yıl oldu diyebilirim.

Tasarruflarım açısındansa çok iyi bir yıl oldu. Öncelikle bu yıl daha ciddi bir şekilde para biriktirmeye ve tutumlu davranmaya odaklandım. Bu sayede annemin ani şekilde karşısına çıkan bir fırsatı değerlendirmesine yardımcı olma şansı buldum. Ailemiz için önemli bir yatırımı yapabildik ve sonuçlarından çok memnunuz.

Kariyer hedeflerimi tekrar gözden geçirdim. Bunu tasarruf hedeflerimle bir arada değerlendirme fırsatı buldum.:
• 2013 yılı SSK’dan emekli olacağım yıl. Yani devlet bana ayda (www.alitezel.com sitesinden hesaplattığım kadarıyla) 1100 YTL ödemeye başlayacak. 26 sene çalışıp, en üst seviyeden prim ödemenin mükafatı bu.
• 1999 yılında başlattığım Hayat Sigortası’nı 15 yıla kadar uzatacağımı düşünüyorum. Bu da 2014 yılı başına tekabül ediyor.
• 2014 yılında Bireysel Emeklilik Sisteminde ödeme yapmam gereken asgari 10 yılım da dolmuş olacak.
• Eğer hesaplarımda yanılmıyorsam, toplam tasarrufum emekli olmadan evvel biriktirmeyi planladığım rakama ulaşacak ya da kötü ihtimalle %10-15 civarında eksik kalacak.
Bu veriler ışığında 2014-2015 yılları benim için artık yavaşlayabileceğim, part-time çalışabileceğim ve yapacağım işleri seçebileceğim yılların başlangıcı olabilir. Pekiyi ben o yıllarda bu şekilde çalışabilmek için kendime nasıl yatırım yapmalıyım, hangi konularda kendimi geliştirmeliyim? Muhtemelen danışmanlık yapabilir, eğitim verebilirim. İşte şimdi bu konuya odaklanmanın ve kararlar almanın zamanı.

Aklımda belli bir konu var ama bunun için akademik bir girişimde mi bulunsam, yoksa akredite organizasyonlardan sertifikalar mı alsam diye düşünüyorum. İleride üniversitelerde ders verebilme ihtimali doğsun diye belki Lisansüstü bir derece almak daha iyi bir fikir olabilir. 40 yaşından sonra Lisansüstü mü? Neden olmasın? Şu sıralar bu konuyu ciddi şekilde araştırmaya giriştim. Hayırlısı bakalım…

Sağlığım açısından bu yıl bir çeşit aydınlanma yılı oldu. Yıllardır üzerimde biriktirdiğim ve taşıdığım fazla kilolarımdan kurtulmaya karar verdim ve bu konuda somut adımlar attım. Kilolarım henüz sağlığıma zarar vermemişken bunu yapmanın getirisini ileride daha da çok hissedeceğime inanıyorum.

Ailemle ve dostlarımla ilişkilerim açısından da bu yıl iyi bir yıldı. Herkesin keyfi, neşesi ve sağlığı yerinde. Umuyorum ki daha uzun yıllar böyle olsun.

2008’in bana, sevdiklerime, bu blogun okuyucularına ve tüm iyi insanlara huzur, sağlık, hedefleri gerçekleştirme fırsatı ve şansı getirmesini ümit ediyorum.

Bakkalları koruyalım, marketleri pazar günleri açmayalım…mı? Niye?

Ne zamandir yazacağım, fırsatım olmadı. Yıllardır “zavallı” bakalların şehrin her köşesinde açılan “kötü yürekli, şeytani” süpermarketlerden neler çektiğini dinleriz. Hükümet de bakkalların şövalyeliğine soyunup, yasa çıkartmaya hazırlanıyormuş. Efendim, süpermarketler saat 22:00’ye kadar açık olmayacakmış, 20:00 dedin mi kapanacakmış, Pazar günleri de tümden kapalı olacaklarmış. Yani bu benim gibi genellikle geç saatlere kadar çalışan, Cumartesi de yarım gün çalışan insanları mahalle bakkalına gitmeye mi zorlayacak? 3 liraya alacağım şeyi, mahalle bakkalından 5 liraya alacağım, öyle mi? Üstelik de bakkal efendinin satması işine gelen markayı alacağım, çünkü muhtemelen benim kullandığım marka dükkanda bulunmayacak. Yok ya! Bir kere serbest piyasa ekonomisinden bahsederken bu yapılmaz. Benzer şeyler Wal-Mart için de söylendi. Geçenlerde Jack ve Suzy Welch’in kitabında da okudum. Wal-Mart’in insan kaynaklari politikalarını eleştirip, bir de üstüne bakkal, nalburiye vs. gibi küçük işletmelerin kapanmasına sebep olduğunu söyleyenlere Jack Welch, eskiden sözü geçen küçük işletmelerde çalışanların da doğru düzgün hakları olmadığını, esas parayı sadece ilgili işletme sahibinin kazandığını söylüyordu. Kentin golf klübüne üye olanlar yine çalışanlar değil, işletme sahipleridir şeklinde bir saptama yapmış, hoşuma gitti. Eğer yasal düzenlemeler olmazsa hiçbir ticaret erbabı, çalışanların haklarını filan düşünmez. Karın tokluğuna çalıştırabileceği insanlar olduğunu bilse, patronlar hepimizi kapının önüne koyup, o insanları işe alırlar. Bakkal, nalbur ya da Süpermarket işletmecisi fark etmez. Bir yılı dolmadan insanları işten çıkartıp, tekrar işe alan ve böylece tazminat ödeme yükümlülüğünden kurtulan nice büyük işletme var. Mesai saatleri kanunla belirtilmiş olduğu halde personel servislerini erken getirip, geç kaldırarak, çalışma saatlerini esneten işverenler de var. Çalışan hakları başka birşey ve yasalarla güvence altına alınmalı. Hulusi Kentmen tipi patronlar yok maalesef. Neyse o ayri bir konu ama benim esas kizdigim, belli bazı işkollarına kayırıcı yaklaşımların olması.

Eğer süpermarketler daha bol çeşidi, daha ucuza sunabiliyorsa, neden bakkalları koruyoruz ki? Bu anlamsız durum yasalaşırsa, ne yapacağımı söyleyeyim. Stoklanabilecek, akıp, kokmayacak şeyleri stoklayacağım geri kalanı da sanal marketlerden internet ortamında sipariş verip, işyerimde teslim etmelerini sağlayacağım. Böylece sırf uzun saatler çalışmaktan ötürü, süpermarketin kapanışına yetişemediğim için gidip de mahalle bakkalının insafına teslim olmayacağım. Tasarruf edelim, ileride daha kaliteli bir hayatimiz olsun derken, gidip bakkaldan alisveris etmek büyük lüks olur.

Alışveriş merkezleri ve bunların içindeki süper-hiper marketler biz çalışanlar için bulunmaz nimet. Bir seferde her işimizi görüp, çıkabiliyoruz. Geçen hafta ben kuaföre gittim, kendime çorap ve kitap, bir arkadaşımın bebeğine oyuncak aldıktan sonra da süpermarketten haftalık alışverişimi yaptım ve 3 saatin içinde evime döndüm. Daha bol çeşidi ve kaliteyi daha ucuza alabiliyoruz. Alıştığımız bu rahatlığı biz tüketicilerden almaya kimin ne hakkı var? Yıllar geçtikçe belli işler yok oluyor, başka iş kolları ortaya çıkıyor. Mesela bileycilik mesleği öldü, bileyciler işsiz kaldı diye lazer tırtıklı bileylenmek gerektirmeyen bıçakların üretimini de mi bırakacağız? Ya da bakırcılar işsiz kalmasın diye alüminyum, çelik ya da teflon tencerelerden de vazgeçelim oldu olacak. Değişim ve dönüşüm kaçınılmaz. Birileri artık bunu kafalarına soksalar iyi olur.

Belki birileri de çıkıp tüketicileri örgütleyip, “Süpermarketimi rahat bırakın!” kampanyası falan yapar artık.

Ticari hale getirilmis, somurulmekte olan ozel gunler, tatiller...(2)

Gecen yazıda konuya bir girizgah yapmıştım. Bu yazı ile de toparlayayım istiyorum.

Uyanık Amerikalı tüccarlardan bizimkilere de bulaşan duygu sömürüsü fikri sayesinde insanlar daha büyük suçluluk duyup, bütçelerini aşan hareketler yapabiliyorlar. Sevgililer Gününde küçücük bir pırlanta yüzük (!?), bayramlarda bir kutu çikolata, bol bol cep telefonu ile arama, okullar kapanırken biricik cocugunuza bisiklet ya da bilgisayar vs. gibi basit görünen mesajlarla milleti gaza getiriyorlar.

Pırlanta işine benim aklım hiç ermiyor zaten. Yanlış anlaşılmasın, şöyle kallavi ve pırıl pırıl bir pırlanta yüzük her kadın gibi benim de hoşuma gider ama bunun kalitelisi ve yeteri kadar büyük olanı 100,000 USD civarında, nasıl sahip olunur? Yanlış okumadınız, hatta belki daha bile pahalıdır. Bu pırlanta denen meretin o kadar farklı kalite seviyeleri var ki, zaten en kaliteli uc-bes tipi bizim memlekete gelmiyor bile. Adeta daha madenden çıkarken kimlere ve nerelere satılacakları belli oluyor. Bizde 10,000 USD’ye satılan yüzükler dahi çok da kaliteli değil. Yani demem o ki, ufacik tefecik kalitesiz bir taş için bütçesini zorlayan insanlara yazık. Altı üstü parlayan bir taş. Üstelik satmaya kalksaniz değerini önemli ölçüde yitiriyor. Hepsi bu. Bu nasıl aşkın, sevginin ölümsüzlük sembolü olabilir ki? Yani bunu eşine ya da sevgilisine alan erkek, başkasına gözucuyla dahi bakmıyor mu, eşinden boşanmıyor mu, fırsatını elde edince aldatmıyor mu? Geçiniz. Akıllı kadın kendi adına hesap açtırıp para biriktirir, üç beş kuruşluk yüzüğe heves etmez.

Çarşıda dolanırken “hediyelik” adı altında satılan pek çok şeyin pek de bir işe yaramadığını fark ediyorum. Sırf hediye almış olmak için alınan, evde kalabalık yapan ıvır zıvır. Bloglardan anladığım kadarıyla, Amerikalıların hepsi kafayı yememiş, bazıları oturup işe yarayacak hediyeler yapıyorlar ya da biraraya getiriyorlar. Sallama çaydan hoşlanan bir büyükkanne için birkaç kutu çay ve güzel bir fincanı süslü bir paket yapıyorlar, ya da ev yapımı kurabiyeleri hediye ediyorlar, elde orulmus bir atki ya da kazak veya karsidakinin ihtiyaci oldugunu bildiginiz birseyler… Buna karşı değilim zira hem bütçeyi zorlamaz, hem de karşıdaki kişinin ihtiyaç ve alışkanlıklarını bilecek kadar ona değer verdiğinizi gösterir. Fakat bazıları için verilen hediyenin maddi değeri çok önemli. Ne kadar yazık! Karşınızdakinin içinden küfrederek ve borca batarak, pahalı ve gösterişli birşey vermesi mi, yoksa içinden gelerek sizin sürekli kullanmayı sevdiğiniz sabunlardan üç-beş tanesini en sevdiğiniz renkten ufak bir havlu ile paket yapıp vermesi mi daha iyi? Üstelik pahalı bir hediye veren kisi bu sefer karşı tarafı baskı altına almış olmuyor mu? Ya karşı taraftaki insanın maddi gücü bu hediyeye karşılık vermeye yetmeyecekse? Ah şu gurur denen illet!

Neyse, artık sadede geliyorum. Önümüz bayram, hemen arkası da yılbaşı. Şu sıralar bankalar coştu, bilmemne kadar alışveriş yapın, şu kadar puan toplayın, bu ay alın 18ayda ödeyin, size özel ihtiyaç kredisi vs. diye çığlık atıp duruyorlar. Yemeyin, gaza gelmeyin. Sevdiklerinizle birlikte olmak ya da kısa bir tatil yapmak en tabii hakkınız ama “ayağınızı yorganınıza göre uzatmak” kaydıyla.