Total Money Makeover Kitabı

Birkaç ay evvel Amazon'dan çeşitli Kişisel Finans Kitapları getirtmiştim ama hepsini okuyacak vaktim olmamıştı.

Dün Dave Ramsey'nin Total Money Makeover isimli kitabını elime aldım ve günün sonunda kitabı bitirdim.

Eğer borcu olan ve borçtan kurtulmakla ilgili ilham verici hikayelere ihtiyaç duyan biriyseniz, kitabı okumak isteyebilirsiniz. Kitapta çoklukla başarı hikayeleri yer almış ama bana göre fazlasıyla reklam kokuyor. Sonuçta Dave Ramsey bir marka ve bu işten para kazanıyor. Kitaplarını almak en ucuz seçenek; DVD'ler, okul vs. diye düşününce kitabın bir pazarlama aracı olarak başarılı olduğunu görüyorsunuz. Hatta daha önceki kitaplara gönderme yaparak, sizi onları okumak için de heveslendiriyor.

Buna mukabil Dave Ramsey'nin bazı öğütleri çok faydalı. Bütçe yapmakta, borçlarını takip etmekte zorlananlar için çeşitli formlar tasarlamış.

Temelde diyor ki, önce 1000 dolarlık bir acil durum fonu oluşturun ve sonra bu parayı erişilebilir ama kolayca ulaşılamaz bir yere koyun. Sağlık için yapılması zorunlu bir harcama, bozulan bir araç gibi hayati önem taşıyan konular haricinde bu fona dokunmamanız öneriliyor. 1000 doları kenara koyunca artık borç ödemenizin vakti geliyor.

Ben faiz oranı en yüksek olan borca yoğunlaşırdım ama kısa sürede elde edilen başarılar insanda devam etme motivasyonu sağladığı için Dave Ramsey, tutarı en ufak olan borcu ödemeye başlamayı öneriyor. Borçları en azdan, en yükseğe doğru sıralayıp, en az olandan başlayarak borç eliminasyon sürecine giriyorsunuz. Borç eliminasyonu esnasında yeni giysiler almak, tatillere gitmek ve eğlenceye para ayırmaya kalkışmak önerilmiyor. Buna mukabil ikinci ya da üçüncü bir işte çalışabilirsiniz. Bu dönemde yapacağınız fedakarlık sizi uzun vadede özgür kılacak. Sıkı bir bütçe yapmak ve buna uymak şart. Kredi ile otomobil almışsanız, bunu satıp borcunuzu kapamanız, 2. el ucuz bir otomobil kullanmanız öneriliyor.

Her bir borcunuzu bitirince yaptığınız tabloda üstünü çizmek, ödeme tarihini not etmek gibi görsel etkilerin önemi vurgulanıyor.

Borç ödeme esnasında eğer gerçek bir acil durum ile karşılaşırsanız ve 1000 dolarlık acil durum fonunuzdan para harcarsanız, borç ödemeye ara verip, eksilen parayı yerine koymalısınız.

Borçlar ödendi, pekiyi şimdi ne yapmalı? Bu noktada Dave Ramsey, mini acil durum fonunuzu 3-6 aylık masraflarınızı karşılayacak bir miktara çıkartmanızı öneriyor. Bir sağlık sorunu ya da iş kaybı gibi bir olumsuzluk durumunda yeniden borca girmektense, bu fonun kullanılmasının uygun olduğunu vurguluyor. 3-6 aylık masraflarınızı karşılayacak parayı kenara koyunca artık, yeni bütçenizde tasarrufa ve yatırıma ve de eğlenceye yer açabilirsiniz. Aylık gelirinizin %15'inin uzun vadeli tasarrufa ayrılması ve riski dağıtan bir yatırım stratejisi uygulanması belirtiliyor.

Temel kural cebinizde olmayan parayı harcamamak. Kredi kartı kullanımının tamamen sona erdirilmesi ve herşey için önce para biriktirilmesi, harcamanın buradan nakit yapılması öneriliyor. Benim kadar kontrollü biri değilseniz ve kredi kartınızın tamamını ödemiyorsanız, tüm harcamalarınızı bütçeniz üstünden gün gün takip etmiyorsanız, belki kredi kartlarından vazgeçmelisiniz. Kredi ile otomobil sahibi olunmasının da son derece yanlış olduğu kitapta birkaç yerde ifade edilmiş. Buna tamamen katılıyorum. Kitapta bütçe yapılıp, nakit paranın zarflara konması ve harcamaların buradan yapılması öneriliyor. Kredi kartlarınıza dayanamıyorsanız, bunu yapmakta fayda olabilir. Alışverişe çıkarken sadece nakit para alırsanız ve ondan da ne kadar harcayabileceğiniz belliyse, gereksiz harcamalardan doğal olarak kaçınırsınız.

Bazı konular bana yeni yazılar için fikir verdi, bunları önümüzdeki günlerde paylaşacağım.

Kurallar basit, kitabı almadan da uygulayabilirsiniz ancak evliyseniz, eşinizin de sizinle aynı şekilde düşünüyor olması gerek. Hayran olarak aldığınız, komşulara hava attığınız gıcır otomobili satmak ve sonra 2. el bir arabaya binmek, ikinci bir iş yapmaya başlamak birçok insan için küçük düşürücü olabilir. Ama önemli olan başkalarının sizin için ne düşündüğü değil. Kitap, başkaları gibi yaşamıyorsanız, ileride de başkaları gibi yaşamazsınız diyor. Toplum, komşu, aile vs. ne düşünürse düşünsün, siz kendi finansal özgürlüğünüze odaklanmalısınız. Borçlardan arınmak, borçsuz yaşamak ve düzenli para biriktirmek mümkün ve sizi hayal bile edemeyeceğiniz ölçüde özgür kılacaktır.

The Simple Dollar'dan Bir Kitap Özeti: Your Money or Your Life

I would like to thank Trent Hamm, the owner of The Simple Dollar for the following book review. He was kind enough to let me translate his review and publish it here.

Bu kitap özeti için The Simple Dollar’ın sahibi Trent Hamm’e teşekkür etmek istiyorum. Özetini tercüme etmemi ve burada paylaşmamı nezaketle kabul etti.

NOT: Tercüman olmadığımı ve anlama sadık kalmaya gayret ettiğimi belirtmek isterim. Bu çeviri eminim çok daha iyi yapılabilirdi.

“Your Money or Your Life yerel kitapçınızda bulabileceğiniz tipik bireysel finans kitaplarından çok farklı bir kitap. Öncelikle, kitapta bireysel zenginliğinizi artırmakla ilgili çok az net bilgi var. Milyoner olmak üstüne yazılmış kitaplar arasında bu oldukça farklı bir yaklaşım.

Pekiyi Your Money or Your Life ne öneriyor? Kitap zengin olmaya odaklanmak yerine, kişinin hayatındaki temel değerlere yakından bakıyor ve hayatı ve parayı bu değerlerle paralelleştiriyor. Buradaki fikir birçok kişinin hayatındaki parasal sorunların esasında hayatlarında net bir yön olmayışından kaynaklanması: insanlar sadece para kazanmak için çalışıyorlar, yaptıklarını çok sevdikleri için değil.

Kitap hayatınızdaki bu gerçeği ortaya koymak için sayısız alışılmadık yönteme başvuruyor. Kitabın önemli bir kısmı değerlerinizi tariflemeye ve bunları gerçek finansal perspektife oturtmaya adanmış, hatta konuyu işinizi bırakmanız gerektiğine kadar götürüyor. Hızlı bir şekilde zengin olma fikri karşısında aforozluk bir yaklaşım ama yine de çok aydınlatıcı.

Kitabın gerçek amacı parayı yönetme biçiminizi değil, parayla olan ilişkinizi yeniden düzenlemek. Biraz “New Age” vari görünebilir, çünkü öyle. Kitap birçok kişi için tam zamanlı çalışmanın en iyi hayat biçimi olmadığını vurguluyor ve herkesin kendisi için en iyi hayat tarzı olarak tanımladığı şeyi aramasını, başkalarının beklenti ya da talepleri doğrultusunda bir hayat yaşamamasını çekinmesizce vurguluyor.

Kitapta pek çok kısa hikaye ile birlikte bir sürü de detay var. Bireysel Finans kitabı olarak uzunca bir kitap ve genel yaklaşımını benimsemeseniz de birçok düşündürücü hususu kapsıyor.

Your Money Or Your Life

Plan paraya bakış açınızı değiştirebilecek bir seri psikolojik balyozla açılıyor. Aşamalar nispeten alışılmadık ama genellikle paranın sizin inandığınız değerini değil de sizin hayatınızdaki gerçek değerini günışığına çıkartıyor.

1. Aşama

Your Money or Your Life daha açılışta ilginç bir yön alıyor. İlk adım kazandığınız tüm parayı kuruş kuruş hesaplayarak geçmişinizle barışmanıza odaklanıyor. Evet, daha ufacıkken çim biçerek para kazandığınız günlere döndürüyor. Kazandığınız tüm parayı bir araya toplatıp, sahip olduğunuz her şeyin değerini borçlarınız hariç ortaya çıkarttırıyor. Sonuç genellikle şaşkınlık verici oluyor ve para ile ilişkiniz konusunda pek çok gerçeği ortaya döküyor.

2. Aşama

Hesaplamayı yapıp da gelirinizin ne kadarını çarçur ettiğinizi açığa çıkartınca (genellikle %100… bir düşünün!), ikinci adım sizi gerçek saat ücretinizi hesaplamaya yöneltiyor. Temel olarak saat ücretinizi alıp, belli bir sürede (bir hafta mesela) ne kadar kazandığınızı hesaplayın. Daha sonra işe gidişte ve diğer işle ilgili aktivitelerde ne kadar zaman harcadığınızı hesaplayın ve arabanızın aşınma payı, dışarıda yenen öğle yemeği ve işle ilgili eğlenceye ayrılan para gibi bu ekstralar için ne kadar para harcadığınızı hesaplayın ve ilk rakamdan çıkartın. Sonuç genellikle şaşırtıcı ölçüde düşük bir saat ücreti oluyor ve elde ettiğiniz gelir gerçekte sadece bu.

3. Aşama

Bu aşama için en azından başlangıçta biraz daha geleneksel denebilir : Tüm gelirinizi ve para harcadığınız her şeyi kaydediyorsunuz.. Your Money or Your Life Kitabı bunu bir rutin haline getirmek için aylar boyunca yapmanızı önerse de ilave bir adım sayesinde birinci ayda bile çoğunlukla birçok gerçek ortaya çıkıyor. Tüm harcamalarınızı listeleyerek, 2. adım’da hesapladığınız “gerçek” saat ücretinizi kullanarak bu harcamalar için ne kadar çalışmanız gerektiğini hesaplıyorsunuz.
Kendimden örnek verecek olursam: Oldukça iyi kazandığımı düşünmeme rağmen gerçek saat ücretimi hesapladığımda sadece saatte 7 dolar olduğunu gördüm. Bu tür bir para için yolun karşısındaki benzin istasyonunda da çalışabilirdim! Bu ücreti bazı rutin harcamalarıma uygulamaya başladığımda bazı şeyleri elde etmek için harcadığım zaman korkutucu bir hal aldı. Yeni laptopuma sahip olmanın bedeli asgari 200 saat çalışmaktı ki, elektrik ve internet masraflarını saymıyorum bile.

4. Aşama

Bu adım esasında hayatınızdaki masrafları değerlendirmeniz için yeni bir filtre: 2. Aşamada Hesapladığınız Hayatınızın Gerçek Maliyeti (harcadığınız extra sürelerin ilave edilmiş olduğu saat ücretiniz eksi ilave masraflar).
Hayatınızdaki her harcama için kendinize şu soruları sorun:
Buna harcadığım hayat enerjisi karşılığında gerçekten bir tatmin ve değer elde edebiliyor muyum?
Hayat Enerjimi bu şekilde kullanmam değerlerim ve hedeflerimle örtüşüyor mu?
Eğer çalışmasaydım bu masraf nasıl değişirdi?
Şaşırtıcı sonuç hayatınızdaki zaman ve para harcamalarınızın para kazanmayı sürdürmeniz için birer araç olduğu gerçeği. Bu masraflar sizin için gerçekten önemli olanı ortaya koymuyorlar.

5. Aşama

Bu aşamada gereken gelir ve masraflarınızı mukayese eden bir şema yapmanız. Bunu bir sayfa grafik kağıdı ya da Excel ile yapabilirsiniz ama esasında yapmanız gereken ay boyunca kuruş kuruş gelirinizi ve harcamalarınızı kayıt altına almanız. Bir kez bunu yaptınız mı hedefiniz bu iki çizginin arasını olabildiğince açmak. Bunu nasıl yapacaksınız?

6. Aşama

Bu aşama harcamalarınızı minimize etmek ve zamanınızın değerini maksimize etmeye odaklanıyor. Basitçe, tutumlu yaşamanız gerek demek. Kitabın oldukça uzun bu bölümü hayatınıza ilave edebileceğiniz basit tutumlu yaşam önerilerini listeleyen çok güzel bir bölüm. Bu bölüm muhtemelen borcunuzu azaltmanıza ve tutumlu yaşamanıza odaklanması açısından diğer bireysel finans kitaplarına en çok benzeyen bölüm.

7. Aşama

Bu aşama temel olarak işinizi ciddi bir şekilde yeniden değerlendirmenizi ve eğer değerlerinizle örtüşmüyorsa bırakmanızı öneriyor. Bu bölümün tamamı daha evvelki bölümlere dayanarak çok iyi bir argüman ortaya koysa da birçok kişi için bu adım çok korkutucu. Kitap esasen yeni bir hayata sıçrama yapabilmek için hazırlanırken mevcut işinizi bir çeşit “yedek tekerlek” gibi kullanmanızı da teşvik ediyor ama hedefiniz zamanınızı hem kişisel hem de profesyonel olarak tatmin olmak için harcamak olmalı.

8. Aşama

Bu aşamada yapmanız gereken başa baş noktasını bulmak yani yatırım gelirlerinizin yaşam masraflarınızı karşılayabileceği noktayı bulmak. Sizin için öncelikli şeyleri bir kere belirlediğinizde ve yaşam masraflarınız gelirinizden düşük olduğunda, kalan parayı yatırıma yönelterek yatırım gelirinizi maksimize etmeye ve tutumlu yaşamaya devam etmelisiniz. Yatırım geliriniz hayatınızdaki harcamalarınızı karşılamaya başladığında hayatınızda ne yapmak istiyorsanız onu yapabilirsiniz. Bu nokta erişmeyi zorlukla hayal edebildiğim bir nokta. Bu aşamada birkaç gönüllü proje yapabilen, evde oturan ve ufak bir ilave gelir (yatırımlarım değerlenmeye devam ederken bir kısım hatta çoğu masraflarımı karşılayan) için blog yazan bir baba olmak beni çok mutlu eder.

9. Aşama

Son adım yatırımlarınızın harcamaları çıkarttıktan sonra bile artmaya devam ettiği nokta. Artık daha rahat para harcayabilirsiniz ama dikkatli olmak kaydıyla. Kitap toplam paranızı üçe ayırmanızı öneriyor: Ana para (yatırıma yönlendirdiğiniz meblağ), yastık ya da tampon (bir tasarruf hesabında 6 aylık giderlerinizi karşılayacak para) ve “cache” (nakit fazla). Yastık ya da tampon yatırımlardan gelen gelirle sabit bir seviyede kalmalı ve nakit fazlanız da hayallerinizi gerçekleştirmek için harcayabileceğiniz para: kar amacı gütmeyen bir organizasyon ya da kendi işinizi kurmak, yardım derneklerine vermek ya da daha büyük hayaller için yatırıma devam etmek. Bu noktada hayat sizin.

Kitabı Al ya da Alma

Daha Önsöz’de yazarların kendinize sormanızı istediği sorular var:
- Yeteri kadar paranız var mı?
- Ailenizle ve dostlarınızla yeteri kadar zaman geçiriyor musunuz?
- İşinizden eve hayat dolu bir şekilde mi geliyorsunuz?
- Değeceğini düşündüğünüz aktivitelere katılacak vaktiniz var mı?
- İşten çıkarılsanız bunu bir fırsat olarak görür müydünüz?
- Dünyaya yaptığınız katkıdan memnun musunuz?
- Parayla barışık mısınız?
- İşiniz değerlerinizi yansıtıyor mu?
- 6 ay geçinmenizi sağlayacak kadar tasarrufunuz var mı?
- Hayatınız bir bütün mü? Tüm parçalar-işiniz, masraflarınız, ilşkileriniz, değerleriniz- birbiriyle uyumlu mu?

Eğer bu listeyi okuyup da içinizden birçok defa “hayır” dediyseniz bu kitabı alın. Daha fazla kazanmak için paranızla ne yapmanız gerektiğine rehberlik etmekten çok, bu kitap hayatınızı daha anlamlı hale getirmek için paranızla ne yapacağınıza odaklanıyor ve bunu çok iyi bir şekilde yapıyor. Bu kitabı parayla suçluluk dolu bir ilişkisi olup da bunu gerçekten düzeltmek isteyenlere özellikle öneririm.

Bu kitabın bir yatırım rehberi olmadığını özellikle belirtmek isterim. Eğer amacınız yatırım önerileri almak ya da paranızı maksimize edecek metodlar bulmaksa, bu kitabı almayın.

Kitapta bir hayli “kendinizle iletişime geçin” tarzı New Age stili duygusallık olsa da finansla olan ilişkisi bu bakış açısına güçlü bir değer kazandırıyor. Bu stil bazı okurları uzaklaştırsa da, kitap piyasadaki diğer kişisel finans kitaplarından tam da bu stil nedeniyle farklılaşıyor.

Ben kitabı çok beğendim. Esasında hayatımı değiştirdi. Sizin de beğeneceğinizi umuyorum".

You Can Do It! The Boomer’s Guide to a Great Retirement - II

Kitabımıza devam ediyoruz:

Bölüm II

Bu bölümde emekli olmuş kişilerin emeklilikle ilgili önerilerine yer verilmiş.

- Yatırım yaparken tüm yumurtalarınızı aynı sepete koymayın. Dikkatle seçilmiş birkaç enstrümana yer verin.
- Emekli olduktan sonra da yatırımlarınızla ilgilenmeye devam edin.
- Uzun vadeli yatırım yapın. Kısa vadede çok kazanmak stratejisine oynamayın, paranızdan olmayın.
- Tasarruflarınızı otomatik pilota bağlayın. Daha maaşınıza el sürmeden belli miktar kesilip otomatik olarak tasarruf hesabınıza aktarılsın.
- Kariyerinize yatırım yapın. Yeni şeyler öğrenmeye çalışın.
- Problemleri fırsata dönüştürün. İşinizi kaybederseniz, depresyona girmek yerine hayal ettiğiniz kariyerin peşinden gidin.
- Neden X yaşında emekli olasınız ki? Daha uzun süre verimli bir hayat sürebilirsiniz.
- Emekli olmak için neden X yaşınızı bekleyesiniz ki? Daha erken emekli olup hayatın tadını çıkartın.
- Tasarrufa geç başladıysanız, pişmanlık duymayın, başarısızlık hissine kapılmayın.
- Emekli olunca şehir değiştirmeyi planlıyorsanız bu gerçekten size göre mi denemeden karar vermeyin.
- Şehir değiştirip, hayatı daha ucuza mal edebilirsiniz (ama önce yukarıdaki soruya yanıtı bulun).
- Eski ve büyük evinizden daha küçük ve daha yeni bir eve taşınmayı düşünün. (Böylece temizlik ve tamirata daha az para ayırırsınız).
- Finansal problemlerin sizi emeklilik yolundan alıkoymasına izin vermeyin. Bazı sorunlar olsa bile üstesinden gelebilir ve oluşan açığı kapatmanın yolunu bulabilirsiniz.
- Komşunuzla aşık atmaktan vazgeçin.
- Sağlığınıza dikkat edin.
- Finansal olarak soruMlu evlatlar yetiştirin. Çocuklarınız finansal olarak bağımsız ve iyi durumda olurlarsa siz de iyi durumda olursunuz.
- Aktif bir emeklilik planlayın.
- Emekliliğe birden geçmek yerine danışmanlık ya da part-time işler yaparak daha sakin bir geçiş planlayabilirsiniz.
- Emekliliğinizde finansal değişimler yaşamak kaçınılmaz, bunları iyi planlayın.

You Can Do It! The Boomer’s Guide to a Great Retirement -I

Amerika’da emeklilik ve sağlık sigortası, büyük oranda bireylerin kendi çabalarına kalmış bir şey. Yaşlılıkta evde ya da bir sağlık kuruluşunda bakım gerektiğinde emeklinin birirkimlerine neredeyse el konuluyor. Bu nedenle birçok kişi çocuklarına miraslarını vergi problemi yaratmayacak miktarlarda yıllar boyunca peyderpey vermeye çabalıyor. Neyse bunlar onların sorunları…

Bu kitabın beni ilgilendiren tarafı Amerikalıların şimdilerde uğraşmak zorunda oldukları konularla bizlerin de bundan sonra uğraşmak zorunda olmamız. Bu nedenle bu konulara merak sarmış durumdayım. Kitap sayesinde yatırım stratejilerinden, yaşlanan ebeveynlerin sağlık sorunları ile ilgilenmeye, sahip olduğum birikimi kontrol altında tutmağa kadar pek çok konuda fikir sahibi oldum. Emekliliğin hiçbir iş yapılmayan bir tembellik dönemi olmaması gerektiğini, insanın hayatını dolduracak anlamlı meraklarının olması gerektiğini öğrendim. Kişinin part-time veya kısa dönem sözleşmeli işler yapmak suretiyle gelirini destekleyebileceğini, hala bir işe yaradığını hissederek, çabuk yaşlanmayacağını anladım.

Etrafımda BES yaptırmış olan ama portföyünden bihaber olan arkadaşlar var. Birikimlere yani, zaten zorlukla biriktirdiğiniz 3-5 kuruşa sahip çıkmak ve maksimum getiriyi elde etmeye çalışmanın başlıbaşına bir iş olduğunu herkesin bilmesi lazım.

Kitabın ilk bölümünde emeklilik için tasarruf etmeye erken başlamayanların pişmanlık duymak ve finansal durumları ile yüzleşmekten kaçmak yerine kontrolü ele alıp, bundan sonra doğru adımları atmaları üzerinde duruluyor. Başlamak için önerilenler şöyle:

1. Kazandığınızdan azını harcayın, birikim yapın.
2. Birikimlerinizi akıllıca değerlendirin. (Ekonomik ve finansal terimlerden korkmayın, onların ne olduklarını öğrenin. Yatırımlarınıza nasıl yön vermeniz gerektiğini anlamaya çalışın. Örneğin BES yaptırdıysanız, tüm kesintileri, portföyünüzün nelerden oluştuğunu ve bunun sizin risk algılamanızla uyumlu olup olmadığını öğrenin. Okuyun, çalışın).
3. Borçlarınızdan kurtulun. (Borçsuz ev almak oldukça zor ama ev borcunuzu mutlaka çalıştığınız yıllarda bitirmeye bakın. Kredi kart borcu asla yapmayın).
4. Finansal problemlerden kaçının. (Sigortaları öğrenin. Kısmen iş yapamaz duruma gelseniz ya da evinizde yangın çıksa yeteri kadar sigortanız var mı? Artık pek çok çeşit poliçe var. Bunları öğrenmek ve uygun poliçelerle birçok problemi elimine etmek elinizde.)
5. Aktif bir yaşam sürün ve sağlığınızı koruyun. (Sigarayı bırakın, sağlıklı bir kiloya inin ve egzersizi yaşamınızın parçası haline getirin).

Öncelikle sağlam bir temel tasarlayın: Yeteri kadar sigortanız olduğundan emin olun ve her ay belli miktar parayı otomatik olarak tasarruf hesabına aktarın.

Daha sonra yatırım yaptığınız enstrümanlara dikkat edin, değişen ekonomik koşullara göre ayarlamalarınızı yapın. Ev borcunuzu ve diğer borçlarınızı ödeyin.

En sonunda ise ne zaman ve nerede emekli olmak istediğinizi düşünmeye başlayın. Gerçekten küçük bir sahil kasabası size göre mi? Bunları emekli olma kararını vermeden evvel test etmeye çalışın.

Devamı bir sonraki yazıya...