En iyi saklanmakta olan ülke sırları

Memleketin en iyi saklanmakta olan sırları arasında Sosyal Güvenlik ile ilgili konular var. SGK sitesinden alınabilecek bilgi son derece kısıtlı. Emekli ücretini hesaplamak için uzman olmak gerekiyor.

Bildiğim kadariyla "emekli olduğumda elime kaç para geçer" diye hesaplama yapmak isteseniz bunu sadece Mali Müşavirlerin erişebildiği bir sitede ve Ali Tezel'in sitesinde (artık ücretli) olarak yapmak mümkün.

Geçtiğimiz günlerde bir arkadaşım Ali Tezel'den danışmanlık almaya gitmiş. Kendisi yaklaşık 5 yıldır kurduğu şahıs şirketi üstünden danışmanlık yapıyor ancak SSK'lı statüsünü kaybetmemek için bir yakınının şirketinden asgari ücretten primlerini ödemeyi sürdürmüş. Emekliliğine 2 yıl kalan bu arkadaşım, bu seçimi nedeniyle emekli oldugunda yıllarca en üstten yatırdığı primler hiç dikkate alınmaksızın alabileceği maksimum ücretin yaklaşık yarısını almak durumunda kalacağını öğrenip fena üzülmüş. Üstelik de şu aşamada bu durumu önemli ölçüde iyileştirmesine olanak yokmuş. Kendi şahıs şirketini kurarken anlaştığı Mali Müşavir'in kendisini bu konularda hiç uyarmadığını söyledi. Asgari ücretten sigortalanmak yerine kendini part-time çalışıyor gösterse ve primleri maksimumdan ödese bu duruma düşmeyecekmiş.

Şu sıra ben de kendi işimi yapma planları yaptığımdan, bu bilgilerin bana da fevkalade faydası dokundu.

Ali Tezel çok iyi bir uzman ve bu becerisini işe dönüştürmekle çok da iyi yaptı. Onun gibi daha yüzlerce uzmana ihtiyaç var. Zira, bu konularda deneyim sahibi olmayan insanların mevzuatı takip etmesi ve gereken tedbirleri alması pek de olası değil.

Yollar hep buzlu mu?

Sn. Orpen bir onceki yazıma bıraktığı yorumda demis ki:
"T'Pol hn.
Uyarılarınızda haklısınız ancak sorun bizim normal yürüdüğümüz yolun zaten buzlu olması.Dikkat edin ekonominin iyi olduğu zamanlarda da esnaf-memur uzatılan mikrofonlara sürekli ağlıyorlar.Siz işlerimiz iyi gidiyor diyen bir esnafı gördünüz mü?Bu durumda iki olasılık var. Ya halk yalan söylüyor ya da yolun tamamı buzlu."

Bu arada, Sn. Orpen'in fevkalade bir kalemi oldugunu soylemeliyim, tavsiye ederim, kendisini okuyunuz.

Tabii ki gercekten zor durumda ve caresiz insanlar vardir ama bizim halkimiz aglamayi sever. Yolun tamamı buzlu degil. Adam colugum cocugum ac diye aglasir, kac cocugun var deyince 5-6-8 gibi absurd bir rakam soyler, buyuk olasilikla iki evlidir. Yani aglasin hatta gebersin demek geliyor icimden, mubarek gun tovbe diyeyim onun yerine... Ya da memurdur, hem arabasi olsun, hem de yazligi olsun, hem de her sene deniz tatili yapsin ister. Ote yandan is guvencesi vardir, calissa da calismasa da maasini alir. Biz niye memur degiliz pekiyi acaba? Niye sirtimizdan ter damlayana kadar ozel sektorde, her an isini kaybetmek Demokles'in kilici gibi tepemizde asili calisiyoruz? Memur arkadaşlarım hallerinden sikayet edince ozel sektorde is olanaklarinin da ucretlerin de daha iyi oldugunu soyluyorum, hemen ama is guvencesi, saglik? diye soruyorlar. Iyi de risk almadan yaşamak var mi?

Yazlık konusuna geri döneceğim: Yazlik almayi, alma gucum oldugu halde asla dusunmem. En kiytirigi 50,000 YTL olsun, bu para bankada dursa ayda 600 kusur lira faiz getirir. Yazlik alsam, yilda 2 hafta gidip kalma sansim ya olur ya olmaz. Vergisi, bakımı, aidatı derken sahip oldugum bir mulkten cok sırtıma yük olur, enayi miyim? Ama Memur Bey'in hanımı komşulara hava atacak diye borç harç alınır bir yazlık. E, karşı komşunun arabası var, onların olmasın mı? Yani, bu konuda soyleyecegim cok sey var...

Sunu da soyleyip, birakayim, her memuru elestirmiyorum elbet, benim annem de babam da memurdu ve o donemin sartlarinda beni de kardesimi de (biz planlanmis cocuklariz, okulu biri bitirir oteki baslar diye planlanmisiz) ozel okulda okutabildiler. Entellektuel insanlardi, evimize birden fazla gazete girerdi ama meshur SEKA krizi olup da gazeteler pahalaninca, istemeye istemeye tek gazeteye dusurmuslerdi. Yani onu bile hesaplamak durumundalardi. Babamin yukselmesi, idari gorevlere gelmesi icin sehir sehir dolasmamiz gerekirdi, yapmadik. Babam biz iyi okuyalim diye teknik adam kalmayi secti, bu sayede lojmanda oturduk. O da yetenekli bir adam oldugu halde ne uzadi, ne kisaldi. Teknik eleman oldugu icin ve de Doktora yaptigi icin sıradan memurlardan biraz daha iyi kazandı o kadar.

Bizden evvelki jenerasyon fevkalade tutumluydu cunku yokluk, savas ve yoksulluk gormuslerdi. Bizler ve bizden hemen sonrakiler sanki 1950-60'li yillarin Amerikalilari gibi yasamaya kalkistik. Olmaz tabii... Mikrofonu o nesilden birine, hem de 1940-50 gibi yıllarda uzatsaydık, eminim aglamazlardi. Sukur olsun karnimiz doyuyor, tepemizde bir dam var derlerdi. Muhterisliğin sonu yok diyorum.

Tabii ekonomiyi yonetenlere de iki cift lafım var, baska bir yazıya kalsın.

Yerinde bir köşe yazısı...

Bugünkü Hürriyet Gazetesinde Ercan Kumcu SGK açıkları ile ilgili bir yazı yazmış. Bu konu hakikaten çok önemli ama toplumun büyük çoğunluğu durumun farkında bile değil.

Sigortalı Bebekler....

Herhalde en çok Sosyal Güvenlik üzerine yazı yazmışımdır ama bu konu popülaritesinden hiçbirşey kaybetmiyor. Geçenlerde biri 20 diğeri 10 yaşında iki çocuğu olan bir arkadaşımla bu konuyu konuşurken ona "Ben olsam büyük oğlanı ne yapar eder SSK'lı yaparım. Küçük için yapacak birşey yok ama, hiç olmazsa büyüğü eski yasaya tabi olsun" demiştim. Arkadaşım da tavsiyeme uydu. Dün 3,5 yaşında bir çocuğu olan bir arkadaşımla konuşurken bana kızını sigortalattığını söyledi. Bir tanıdık vasıtasıyla sinema/reklam sektörünün içindeki birisi sayesinde kızının sigortasının yapıldığını belirtti.

Esasında 20 yaşında oğlu olan arkadaşa verdiğim tavsiye de etik değil, 3,5 yaşındaki kızını sigortalan arkadaşımın yaptığı da. Öte yandan bir sürü insan küçücük bebekleri aynı yöntemle sigortalattırırken, arkadaşlarım etik davransa, çocuğuna haksızlık olmaz mı? Tuhaf bir memleketiz vesselam.

Ben sigorta prim gun sayımı çoktan doldurdum. Sonbaharda 20 seneyi doldurup, sonra da 2012 ortasını, yani 45 yaşımı beklemek durumundayım. 45 yaşında emekli olmak da biraz ayıp bence. Zaten ben çalışmaya devam edeceğim. Emekli maaşım kendi evimde oturduğum halde beni geçindirmeye yetmeyeceği gibi, yaşlılıkta ortaya çıkacak sağlık konularını hiç karşılamayacaktır. Asgari 56 yaşıma kadar çalışmayı umuyorum. Yani toplam 35 yıl, 12600 prim gunu. Arada boşluklar var ve de ileride de olabilir. Minimum 11,500 gün prim öderim bence.

Sosyal Güvenlik Reformu

Bu konuya ne kadar takılı olduğumu bilen bilir. Bugünkü Akşam Gazetesindeki Deniz Gökçe'nin yazısını tavsiye ederim. Kendisi son bir haftadır bu konuda tam da benim düşüncelerime paralel yazılar yazdı.

Bireysel Emeklilik Üzerine, yeniden

Genç okuyucularımdan birisi, Buyruk Utku, BES ile ilgili bazı sorularını iletmiş.

BES gerçekten de çok yeni olduğu için hepimizin kafasını karıştıran bir konu. Ben her konuda olduğu gibi yumurtaların aynı sepete konmasına karşıyım. Eğer 20'li yaşlarda olsaydım neler yapardım diye birkaç yazı yazmıştım ama para biriktirme tarafı için özetle:
1. BES yaptırır, riski biraz yüksek bir portfoy seçer ve düzenli olarak ödemeler yapardım.
2. Faiz ya da Hazine Bonosu ile ayrıca para biriktirirdim.

BES'te uzun kalmanın avantajı var. Zaten bizim meşhur Sosyal Güvenlik Reformu da sistemi BES'e doğru itecek gibi görünüyor.

Doğru firmayı seçmek için ise bence şunlara bakmak lazım:

1. İşletme Gideri ya da Komisyon adı altında aldıkları aylık oran nedir? Bunun %2'den fazla olmamasına dikkat etmek gerek. Öğrencilere sunulan çeşitli fırsatları izlemek ve değerlendirmek iyi olabilir.
2. Fon büyüklüğü ve üye sayısına bakmak gerek.
3. İsmi, saygınlığı olan büyük firmalara güvenmek daha mantıklı.

BES'te biriken paranın şöyle avantajları var:
1. Sistemde 56 yaşı tamamlarsanız birikimlerin %25'i vergisiz kazanç, %75 ise sadece %10 ile vergilendiriliyor. Diğer birikimlerde bu avantaj yok.
2. Seçtiğiniz portföy bu işte deneyimli yöneticiler tarafından yönetiliyor. Bu konularda bilginiz yeterli değilse, işi profesyonellere bırakmak iyi bir fikir olabilir.

Temel kural emekliliğe daha çok varken riskli portföylerde büyüme amaçlı hareket etmek, emekliliğe yaklaştıkça daha az riskli portföylere geçip, birikimleri güvence altına almak.

Yine Sosyal Güvenlik Sistemi, Yine Emeklilik

Okuyucularımdan biri dünkü yorumunda şöyle demiş: “Genel olarak samimi söyleyeyim bazen "yahu cocuk mocuk yok, tek gelir, tabii ki bu kadar iyi para biriktirilir" diye düsünmüyor da degilim ama...”

Doğru, çoluk çocuk yok tek, başıma yaşıyorum. İyi kazandığımı söyleyebilirim, daha iyisi olmaz mi, olur elbet, bulursak ne ala. Buna mukabil çocuk olsa bile iki maaş bir maaştan iyidir diye düşünüyorum. Sadece kendi gelirinize yaslandığınız zaman, hayat o kadar da kolay değil. Hatta endişe verici olduğunu söyleyebilirim.

Aynı okuyucumun hobiler konusundaki fikirlerine aynen katılıyorum. Benim yazmak dışında bir hobim var sayılamaz. Üstelik bu konuda iyi olup olmadığımı, devamlı yazıp, yazamayacağımı da bilmiyorum. Blog bunu ölçmek için iyi olabilir. Aslında blogda yazdığım gibi yazıları bir gazeteye yazabilsem ne kadar iyi olurdu. Haftada birkaç gün dahi olsa, yazılarım daha büyük bir çoğunluğa ulaşabilirdi.

Neyse, tekrardan Sosyal Güvenlik meselesine geri dönmek istiyorum. Yine bugün Akşam gazetesinde Ali Tezel’in ve Deniz Gökçe’nin birer yazısı var. Ali Tezel’in yazısı, biraz Deniz Gökçe’ye yanıt gibi yazılmış ve belli konularda doğru noktalara parmak basıyor gibi ama yazıda sosyal güvenlik sistemindeki açığa ilaç olacak birşey de bulamadım doğrusu. Ali Tezel bu reformu belli ki desteklemiyor ama alternatifi olarak ne öneriyor? Şili’de çöken BES’ten bahsediyor ama onun neden çöktüğünü söylemiyor. Böyle olunca ben de merak edip google’ladım. Bu konuda bir sürü döküman var, bir tanesi de şu. Yazıdan da anlaşılacağı üzere, bu işin çöküşünün sebepleri yine insan faktörü. İnsanlar kazançlarını doğru beyan etmemiş ve gereken katılım payını yatırmaktan kaçınmışlar, bu sistemin ödeyeceği minimum ile iktifa etme uyanıklığına kaçmışlar. Fon yöneticileri çuvallamışlar, ekonominin değişen durumuna göre tedbir alamamışlar. BES firmaları müşteri kapmak için olmadık yöntemlere başvurmuşlar, ve yüksek yönetim giderleri almışlar. Sisteme katkıda bulunanlar bu konulara ilgi ve tepki gösterseydi bence böyle olmazdı. Diğer problemleri makaleden siz de okursunuz. Esasında tam bir çöküş de sözkonusu değil. Yapısal bazı düzenlemeler yapıldığına dair yazılar da var. Tabii bu makale ve yazarına da ne kadar güvenebiliriz bilmiyorum ama insanlar kendi kaderlerine sahip çıkmazlarsa, sistemleri sorgulayıp, yolunda gitmeyen şeyleri yakalayıp, düzeltmezlerse ve de kurnazlık etmeye kakışırlarsa, her türlü problemle karşılaşmaları kaçınılmaz oluyor. Başka ülkelerde yaşananlardan ders alıp, doğru kurgulamaları yapmak mümkün değil mi?

Sinek küçüktür ama mide bulandırır derler ya benimki de o hesap, şimdi BES yüzünden ben de rahatsız olacağım. Acaba bizdeki BES de bu Şilidekiler gibi olur mu filan diye düşünüp, duracağım. Gayrimenkul’den şaşmamak lazım deyip, gidip paramı bu işlere mi yatırsam acaba? Üstelik devletin SGK’sindan alacagim parayi hesap ederek bir emeklilik birikimi hesapliyordum, şimdi onu da hesaba almamak lazım. Verirlerse bonus kabul ederim, vermezlerse başımın çaresine bakmalıyım. Yandık yani… Üstelik bir de ileriki yaşlarda ciddi sağlık problemleri olursa? İyice yandık…

Sosyal Güvenlik Sistemi ve Emeklilik

Bugunku Aksam Gazetesinde Deniz Gökçe’nin Sosyal Güvenlik üzerine dünden devam etmekte olan bir yazisi var. Güzel bir yazı. Tavsiye ederim.Son günlerde birçok gazetede bu konuyla ilgili yazılar bulabilirsiniz. Kimisi hala olaya romantik taraftan bakmayı yeğliyor ve emekli olmanın zorlaştığından dem vuruyor. Oysa, devletin sosyal güvenlik sistemine güvenerek emekli olma hayali kuranlara zaten gecmiş olsun demek lazım. Ortada verebilecekleri para yok ki versinler.Yıllar önce komşumuzda bakıcı olarak çalışan 50 yaşlarında Moldovyalı bir hanım vardı. Eşinin devletten emekli olduğunu ve 15 USD olan emekli maaşını devletin ödeyemediğini, mecburen oğlunun ve kendisinin yurtdışında çalışmak zorunda kaldıklarını anlatmıştı. Bir arkadaşımın oğluna bakan yine aynı yaşlarda Ukraynalı bir hanım da üniversite mezunu emekli bir bankacıydı. Eşi de savcı emeklisi olan bu hanım ve eşi Türkiye’de çalışıp, geride bıraktıkları 3 çocuklarına para gönderiyorlardı. Bizde de ileride durum bundan farklı olmayacak diye korkuyorum.

Merak ettiğim husus şu: acaba 2020’den sonraki yıllarda emekli olacak yaştaki kişiler bu gelişmelerin bugün ne kadar farkında? Artık dedelerimiz gibi emekli olurken alacağımız ikramiye ile bir ev alıp, sonra da mutlu mesut yaşayamayacağımızı kaç kişi düşünüyor? Benim dedem emekli olduğunda aldığı ikramiyeyle, kendisine ait bir araziye müstakil ev yaptırmıştı. Babam ise emekli olduğunda aldığı ikramiyeyle ufacık bir yazlık apartman dairesi alabilmişti. Ben emekli olduğumda son işyerimde ne kadar çalıştıysam, o kadar kıdem tazminatı alabileceğim, onunla da bir otomobil almaya bile imkan olmayacak zira, hiçbir işyerinde çok uzun çalışmıyorum. İşi sevsem bile bir süre sonra ya kariyer gelişimi imkanı olmadığı için, ya keyfi, kurumsallıktan uzak uygulamalardan dolayı ya da gelirimi artırabilmek için yeni bir işe geçmek durumunda kalıyorum. Eğlenceli değil. Benim için bile...

Takip ettiğim bazı Amerikalıların blog sitelerinde, bakıyorum da 65’ten evvel emeklilik hayali kuranların tamamı agresif bir şekilde para biriktiren insanlar. Geçenlerde bir bayanın 60 yaşın emekli olmasi için çok erken olduğunu yazdığını gördüm. Bana sorarsanız 60 yaş çok erken değil ama hoşlandığım bir işim varsa ve sağlığım da müsaitse neden çalışmayayım? Benim derdim ilerleyen yaşlarda 9-6 kısırdöngüsünden kurtulmak ve 7-8 sene sonra daha esnek çalışabilmek.

Uzun süre çalışmanın maddi faydalarının ötesinde bence sağlık üzerinde de fevkalade olumlu etkileri var. Gençlerle çalışmak insanları dinamik kılıyor, algıları daha açık, ilgi alanları daha çeşitli oluyor. Bizim ülkemizde insanlar çok genç yaşlarda emekli olup, “ihtiyar” moduna geçip, hayatları bitmiş gibi davranıyorlar. Hatırlıyorum da 50’li yaşlarında babaannem ve anneannem, içinde ufacık pembe çiçekleri olan lacivert ya da kahverengi sabahlık kumaşlarına bile “genç işi” deyip, pek yüz vermezlerdi. Oysa ben 60 yaşımda da büyük ihtimalle yine penye t-shirt, blue jean ve spor ayakkabı ile dolaşıyor olacağım. İhtiyar moduna geçmeyi reddediyorum. Keyif benim değil mi? :)

Sosyal Guvenlik Sistemi ha? Yaaa, tabii...

Aksam Gazetesi yazarlarindan Ali Tezel'in bugunku yazisi tam da benim gelecek endiselerimle ortusmus. Sosyal Guvenlik Sistemi'ne guvenmiyorum. Nedeni cok basit. Bizde hala cok erken emekli olunabiliyor ve bu nedenle devletin emekli maasi odeme suresi cok uzun. Bundan dolayi da emekliye ne kadar az pay verirlerse o kadari kardir mantigindan hareket ediyorlar. Zira bu kanunlari cikaran Meclisimizde bir gun dahi milletvekilligi yapanlarin hayati sonsuza kadar kurtuluyor, onlarin boyle bir derdi yok.

Emekli maasina guvenip de simdiden para biriktirmeyenleri sevimsiz gunler bekliyor. Zira, emeklilik maasi olarak azicik bir para ile yetinmek durumunda kalacaklar. Hicbirimiz calisirken yasadigimiz standartta hayatlar yasayamayacagiz ama bir de isin "essekten dusme" boyutuna gelmesi var. Bugun brut 10-15bin YTL kazanan bir yonetici eger yatirim yapmiyorsa, kendisine simdiden gecmis olsun diyoruz.

Cozum? Elimiz is tuttugu, isverenler bizimle calismaya hevesli oldugu muddetce calismali ve yasam beklentimizle dogru orantili bir miktar tasarruf etmeye bakmaliyiz.

Gecmisten bu yana ne zaman Turkiye'de calisma suresi uzun denilse ve reform yapilmaya calisilsa, basta gazeteler olmak uzere herkes ayaklandi, "mezarda emeklilik" baslikli yazilar yazildi. Oysa esas SGK sisteminin bu haliyle mezarda emekli olabilecegiz, cunku calismayi birakmak imkani olmayacak cogunluk icin. Bir yandan deli gibi harcayan, tuketen, gelecegini yiyen bir guruh, diger yandan emeklilik ucretlerini kendi basiretsizligi yuzunden durmadan kismak zorunda kalan bir SGK Sistemi. Haydi bakalim, mezardan once emekli olun da goreyim!