Blogumu Özledim...

Yazmamaya karar vermiştim biliyorsunuz... Fakat yazmayı özlemişim. Ara sıra eski yazılara yorum bırakanlar da belki bir gün yeniden yazacağımı umduklarını yazmışlar.

Bir özet vereyim:

Hayat her zaman istediğiniz yönde gitmiyor. Benimki de öyle oldu ve beni uzunca bir süre depresif bir moda soktu fakat bu durumdan kurtuldum. Aralık sonunda annemin her iki dizine birden protez takıldı. Uzun süre sıkıntı çekti ama sonunda değdi. Ameliyat öncesi çok ağrısı vardı, iyileştikten sonra sıkıntısı kalmadı. Bu dönemde onun yanında olmak çok faydalı oldu. Bu durum belki depresyondan çıkmama da yardımcı oldu. İnsan başkalarıyla ilgilenirken, kendine acımayı unutuyor.

Ankara'dan hoşlanmıyorum. Fakat yapacak bir şey de yok. Şu anda düzenli bir gelirim varsa bunu Ankara'dan aldığım iş teklifine borçluyum. İşimi seviyorum ancak Istanbul'da olsaydı sanırım daha çok severdim.

Istanbul'a ilk başta planladığım kadar sık gelemedim ama buradaki evimden vazgeçemiyorum. Annemle uzun bir süre beraber kaldıktan sonra tek başına yaşamı özlemeye başladım. Önce kiraya çıkmayı düşündüm ama bilirsiniz kiradan pek hoşlanmam. Bütçeme uygun küçük bir daire almaya karar verdim. Çok uzun süre araştırdıktan sonra geçen ayın sonunda birikimimin tamamını yatırdığım bir daire satın aldım. Cebimdeki para biraz kısa kaldı, ben de faizi biraz yüksek de olsa tüketici kredisi kullandım. Kredim 36 ayda bitecek. Ödemeler bu sene için biraz zorlayıcı ama seneye emekli maaşım da gelirime eklenince, işim kolaylaşacak. Mortgage kullanmadım zira erken kapatmanın cezaya tabi oluşu hoşuma gitmiyor. Elime ikramiye filan geçerse, borcun bir kısmını kapatırım diye umuyorum. Faizler yükselmeye başlamıştı ama henüz bazı bankalar faizleri yükseltmeden bu operasyonu tamamlayabildim.

İstanbul'daki evi kapatmamaya ve kiraya vermemeye karar verdim. Zira yaptığım hesap buna değmeyeceğini açıkça gösterdi. Kaldı ki benim katımda 3 adet kiralık daire var. Kiracıların biri bile bugüne kadar hiç olmazsa bir yıl oturup, su, doğalgaz ve aidatını düzgün ödemedi. Karşı dairenin sahibi bu işten bıkmış olmalı ki evini satışa çıkartmış. Su ve doğalgaz bizde site yönetimi tarafından metrekareye göre dağıtılıyor. Kiracılar birkaç ay kalıp, hiçbirşey ödemeden kaçıp gidiyorlar. Vergisi, emlakçı masrafı vs. derken evi boş tutmak daha akılcı geldi bana.

Istanbul'daki evimde eskiyen ve yenilenmek isteyen eşyalar var. Bunlar şimdilik duracak ama Ankara'daki eve yenilerini alıyorum. Zamanı gelince Istanbul'daki eskileri bağışlayıp, Ankara'dakileri buraya getireceğim. Bir gün Istanbul'a döneceğim. Bunu biliyorum.

Mutfak malzemeleri, havlu, çarşaf vs. yeteri kadar var. Her iki eve yeter. Zaten Istanbul'da çok kısa kalabildiğim için buraya az mutfak eşyası bırakacağım. Sadece bir teflon tava, makarna, çorba yapmak için bir tencere, basit bir iki gereç daha.

Niyetim Istanbul'a temelli dönmeden evvel evi iyice elden geçirmek. Büyük ihtimalle mutfak ve banyo tamamen yenilenecek, duvarlar boyanacak, bazı eşyalardan kurtulunacak.

Tek sıkıntım malum "Hödö Parası" artık yok. Mümkün olan en az borcu alabilmek için ceplerimi tamamen boşalttım. HÖDÖ Parasını yerine koymak zaman alacak. Bunun beni germemesine çalışıyorum.

Velhasıl, hayat akış yönünü değiştirirse, yeni akışa direnmek yerine uyum sağlamak da bir çözümmüş, bunu öğrendim.

İkinci bir ev almak pek de hesapta yoktu ama iyi oldu. Bu ev kira geliri elde etmek için uygun bir yerde. Ankara'da daha stabil kiracı bulmak kolay olabilir. Olmazsa her zaman satabilirim. Bakacağız artık...

Süper Haber!

Geçtiğimiz ay bir sertifika sınavına girmiştim. Çok zor bir sınavdı. Çıktığımda da kesin geçemeyeceğimi düşünüyordum. Okul yılları çok geride kaldığından yeteri kadar odaklanarak çalışamamıştım.

Materyal de çok uzundu. Sanırım 800 sayfa kadar falandı. Çok bunalmıştım ve de tekrar sınava girmek fikri bile fena geliyordu.

Bugün süper haberi aldım. Geçmişim! Üstelik de öyle sınırda falan değil, gayet iyi bir puanla:) Aferin bana diyor ve de omzuma vuruyorum.

Haa bu sertifika çok gerekli miydi? Yoo... 20 küsür senedir yaptığım işte uzman olduğumu gösteren, dünyada kabul görmüş bir sertifika sadece. Fakat bunu alarak bir yatırım yapmış oldum. Bunun eğitimini vermek, danışmanlık yaparken akreditasyonumu kanıtlamak açısından önemli olabilir.

En iyi yatırım kendinize yaptığınız yatırımdır!

Ekonomik Gelişmelerin Tasarruflarımıza Etkisi

Burada daha evvel sık sık para biriktirmek gerektiğini, emeklilikte SGK'dan fazla hayır göremeyeceğimizi, borsa, mevduat, DT/HB gibi enstrumanlardan kendi risk anlayışımıza göre bir portföy yaratmamız gerektiğini yazdım. Döviz biriktirmediğimi ve ayrıca 2004 yılından beri Bireysel Emeklilik hesabımın olduğunu da belirtmiştim.

Mevduat faizlerinin düşmesi, borsanın yükselmesi ve dövizin karasızlığı eminim benim gibi sizlerin de aklını karıştırıyordur. Hatta faizler bu seviyeye gelmişken tasarruf etmenin manasız olduğunu ve parayı harcamak gerektiğini söyleyenler var. Bundan daha yanlış birşey olamaz. Başka borcu olmayan ve 3-6 aylık geçinme parasının haricinde (ben 1 yıllık diyorum) birikmiş parası olan kişiler için gayrimenkul özellikle de dükkan almak anlamlı olabilir. Eğer kendi evinizde oturmuyorsanız ev almak isteyeceksiniz ama bazen birikimler azsa, bankadan alınacak borcun da fazla olmaması için daha ufak bir yatırım yapmak daha doğru olabilir. Bu bakımdan dükkan almayı tercih edebilirisniz ama bu konuda çok dikkatli olmak lazım. Bu işten anlayan kişilere danışmanızı öneririrm.

Memursanız 3-6 aylık geçinme parası dediğim acil durum fonunu 3 aya düşürebilirsiniz. Ancak iş güvencesi olmayan kimselere bunu önermem. Örneğin bir yatırım yaptınız ve banka kredisi kullandınız. Artık düzenli olarak yapmanız gereken aylık ödemeleriniz var demektir. Eskaza işinizi kaybedecek olsanız, iş ararken ödemelerinizi yapacak ve hayatınızı idame ettirecek paranızın olması şarttır. Kolayca iş bulamama ihtimaline karşı yatırımı satacak zamanınızın da olması gerekir.

Eğer yukarıda belirttiğim koşulları sağlayamadıysanız yani borçlarınız varsa ve de acil durum fonunuz çok küçükse gayrimenkul yatırımına girmenizi şahsen önermem ancak para biriktirmeye kesinlikle devam etmek gerekir.

Döviz konusunda ne düşündüğümü soran okuyucularım var. Açıkçası hiçbirşey düşünmüyorum zira dövizin ne olacağını kestirmek benim gibi ekonomi uzmanı olmayan biri için imkansız. Hatta uzman olduğunu söyleyenlerin bile geçmiş tahminlerini gördük. Benim ne gelirim, ne de herhangibir giderim döviz cinsinden değil. Hal böyleyken döviz ile ilgilenmiyorum.

Düzenli bir gelirim olmadığı için şu sıra yatırım yapacak durumum da yok. O nedenle statüyü koruyorum. Önümüzdeki aylarda danışmanlık/eğitmenlik işlerinden para kazanmaya başlamayı umuyorum. O da düzensiz bir gelir olacağı için şu sıra freelance çalışan, düzensiz gelirle bütçe yapan insanların bloglarını takip ediyorum. Bundan sonraki kariyerimin tamamı düzensiz bir gelir ile başa çıkmamı gerektirebilir. Eğer sağlığım elverirse 60 yaşına kadar çalışmak niyetindeyim. Daha evvel emekli olmak hem büyük lüks hem de danışmanlık/eğitmenlik işi zaten her gün 9'dan 18'e bir iş değil. Çalışarak dahi olsa evde geçirilen zaman oldukça fazla ki, bu da bazı masrafların azalması demek. Bakalım nasıl olacak? Yaşayıp göreceğiz.

Tasarruflarımız nereye gidiyor?

Geçen gün bir arkadaşımla konuşurken bana dedi ki: “Mevduat faizleri düştü, borsadan çok korkuyorum, BES portföyümün getirisi içler acısı, senin dediğin gibi her ay belli bir para ayırıyorum biriktirmek için ama inan bana şu sıra ne yapacağımı şaşırdım”.

Bunun üzerine birlikte BES portföyüne baktık ve %65 Esnek Fonda olan kısmın bir bölümünü dövize endeksli bir fona ayırmaya karar verdi. Esasında BES uzun vadeli bir yatırım olduğu için belki de böyle bir değişiklik yapmasına gerek yoktu. Ben ona dolar 2 TL’ye çıksa bile herhalde oralarda kalmaz, yine düşer dedim o da dolar çıkınca portföyü eski haline getireceğini söyledi. Piyasalarda dip ve tepe noktalarını tespit etmeye çabalamak bana yararsız bir uğraş gibi geliyor ama arkadaşım kararlı bir şekilde portföyünü değiştirdi, ben de uzman olmadığım için karışmaya kalkışmadım ama bir yandan bende öyle mi yapsam diye şüpheye düştüm. Doların son birkaç gün içinde yaptığı hareket de ortada. BES çok uzun vadeli diye şimdilik dokunmamaya karar verdim.

Arkadaşıma TÜFE’ye endeksli tahvilden bahsettim ama kendi projeleri açısından 2012 ona uzak geliyor ve muhtemelen yine vadeli mevduatta kalmayı planlıyor.

Açıkcası ben de biraz arkadaşım gibi hissediyorum ve bu aralar gayrimenkul fiyatlarina bakmaya başladım. Zaten almayacak bile olsam ara sıra gayrimenkul fiyatlarına bakarım. İnsanın önüne enteresan bir fırsatın ne zaman çıkacağı hiç belli olmaz. Herkesin söylediğinin aksine konut fiyatlarında ciddi bir düşüş olduğunu düşünmüyorum. Tabii bir de lokasyon meselesi var. Belli yerlerde fiyatlar makul bile olsa ev almayı düşünmem zira o bölgelerde inanılmaz bir ev enflasyonu var.

2001 krizinde böyle kararsız kalmamıştım zira param yoktu. Bu musibetin varlığı mı daha iyi yoksa yokluğu mu, karar veremiyorum.

Dayanıklı Tüketim Ürünleri

Adı üstünde dayanıklı tüketim ürünlerini zırt pırt değiştirmenin hiçbir anlamı yok. Bu nedenledir ki 21 yıllık bir otomatik çamaşır makinesi ve Şubat ayında 18 yaşını tamamlayacak ama hala pırıl pırıl görüntüsü olan bir televizyon kullanıyorum. Ancak bir yandan da bu iki cihazın önümüzdeki dönemde onarıma değmeyecek ölçüde bozulabileceklerinin de bilincindeyim. TV bozulursa bir müddet almamayı bile düşünebilirim. 18 yıl evvel bir ay kadar TV’siz yaşadım. İnanın çok iyi oluyor. Tepeleme yığıp da okuyamadığım kitapları bu sayede okuyabilirim. Gerçi TV’den çok Internet vaktimi alıyor galiba...

Çamaşır makinesi ise kesin bir gereklilik. Geçen hafta sonu bakalım Çamaşır makineleri dünyasında neler olmuş filan diye bayağı bir araştırma yaptım. Benimki bozulursa, almayı düşüneceğim makine 1,100-1,400 TL arası bir fiyata sahip. Çok daha ucuza makineler de var ama ben bu saatten sonra yeni makine alacaksam, A++ enerji sınıfında bir makine almayı ve mutlaka çok çok kısa programının olmasını tercih ederim. Bu gözle bakınca çok fazla seçenek yok. Olanların bir kısmı da aşırı kapasiteli 7-8 Kg. Çamaşır yıkayabilen makineler. Buna kesinlikle ihtiyacım yok zira tek başına yaşayan biri olarak zaten makineyi doldurmakta zorlanıyorum.

Neyse esas konu etmek istediğim şey bunlar değildi. Dayanıklı Tüketim ürünleri alırken nasıl davrandığımızı tartışmaya açmak istiyorum. Genellikle tüketicinin eğilimi mağaza mağaza gezip, tatlı dilli satıcıların kendilerini gaza getirmelerine izin vermek. Oysa, öncelikle hiçbir marka ve modele bakmadan o makineden ne istediğinize karar verin. Benim durumumda bu, A++ Enerji sınıfı ve çok kısa program seçeneği. Bu iki özellikten daha önemli hiçbirşey yok. Fiyat biraz daha ikinci planda. Bu özellikleri yerine getiren cihazları, markaları ve fiyatlarıyla yanyana koyar, sonra da makineleri şahsen görmeye giderim. Böylece fiyat pazarlığı öncesinde en azından hangi modelleri alacağım kafamda netleşmiştir. Satıcının beni ihtiyacım olmayan “n” tane özelliği barındıran daha üst bir modele ikna etmesini bu şekilde önleyebilirim. Ondan sonra fiyat ve ödeme koşullarını değerlendiririm.

Bu tür alışverişler genellikle sorun olur. Eşlerden biri daha rasyonel, diğeri daha duygusal takılabilir. Marka bağımlılığı ya da yan komşuyla aşık atmak derdi nüksedebilir. Ya da ucuz mal almak fikrine kapılınıp, sonra sürekli arıza ve sorun çıkartan kalitesiz üretilmiş makine ile uğraşılmak zorunda kalınır. Tavsiyem rasyonel ve mantıklı davranmayı seçmek. Sonuçta alacağınız eşya ile siz uzun yıllar geçireceksiniz. Doğru bir karar vermek ve bu karardan pişman olmamak gerek. Dedik ya bu tür mallar zırt pırt değiştirilmez!

Sigortalar ve Vergi Avantajları

Eğer Bireysel Emeklilik, Hayat ya da Hayat sigortalarının türevleri şeklinde (ör: Garanti Sigorta'nın Garantili Yarınlar Sigortası) sigortalarınız varsa ve ücretli çalışıyorsanız, mutlaka ödeme belgelerinizi bordro memurunuza vermeyi unutmayın.

Unutmayın ki,ücretli çalışan ve poliçesini 7.10.2001'den önce almış olan sigorta sahipleri, ödedikleri primlerin, ödendiği ayda bağlı oldukları sosyal güvenlik kurumuna ödenen primi ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmayan kısmını gelir vergisi matrahından düşebilirler.

Ücretli çalışan ve poliçesini 7.10.2001'den sonra almış olan sigorta sahipleri, ödedikleri primlerin, ödendiği ayda elde edilen ücretin % 5'ini ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmayan kısmını gelir vergisi matrahından düşebilirler.

Ücretli çalışmayan yani, beyana tabi gelir vergisi mükellefi olanlar, ödedikleri primlerin yıllık tutarının, beyan ettikleri yıllık gelirin % 5'ini ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmayan kısmını gelir vergisi matrahından düşebilirler.

Benim Hayat Sigortam, BES'im ve de Garantili Yarınlar Sigortam var. Bunların belgelerini her ay düzenli olarak bordro sorumlusuna veriyorum. Siz de unutmayın...

Borsa'ya uzun vadeli yatırım

Borsa'da az miktarda yatırımım var. Şu an itibariyle Akbank hariç tüm hisse senetlerimde zarardayım ama kılım kıpırdamıyor. Haftada bir bakıp, gayet sakin bir şekilde "Hmmmm... evet hala Akbank hariç hepsi zararda. Esasında bu kadar düşüklerken biraz almak lazım ama dur bakalım önce tatil yapayım, sonra da yeniden maaş almaya başlayayım, sonra bakarız." diyorum.

Hisse Senetlerine bağladığım para kısa ve orta vadede ihtiyaç duymayacağım bir miktar. O nedenle bu kadar rahatım. Ben emekli olana kadar nasılsa borsa yine iyi gunler görecektir. 15 yıl uzun süre...

Bir yorumcum demiş ki...

"Sürekli para biriktirmeden bahsediyorsunuz. Şu an yaşım 25 biraz geç kalmama rağmen anlattıklarınızı yaşamıma uygulamaya çalışıyorum. Ama sizin şu an ne kadar biriktirdiğinizi ve hedefinizin ne kadar olduğunu da merak etmiyor değilim. Amacım sizinle yarışmak değil ama :) insan merak ediyor işte...."

Anonimity konusu nedeniyle net rakamlarimi paylasmaktan kaciyorum ama, biriktirmem gereken minimum tutari nasil hesapladigimi izah edebilirim:

Bugunun kosullarinda emekli olsaydim, ayda kac paranin beni rahat ve huzurlu kilacagini hesapladim. Bu kisiden kisiye degisecek bir rakam. Bu rakamdan emekli oldugumda devletten alacagim emekli maasini dustum. www.alitezel.com sitesinden bu rakami bulabilirsiniz. Sonra da herhangibir bankanin hesaplama aracina girip, elde ettigim rakamin iki katini aylik faiz olarak alabilmek icin ne kadar ana paraya ihtiyacim olduguna baktim. Bu rakami bir kenara koydum.

Sonra, su anda rahat gecinmek icin gereksinim duydugum rakami hesapladim. Bunu yaparken su an odedigim BES, Hayat Sigortasi gibi rakamlari hesaba katmadim. Sadece gecinme parasini hesap ettim. Amerikalilarin bir teorisine gore, emeklilik icin yillik gecinme paranizin erkekseniz 10, bayansaniz 12 katini bir kenara koymaniz gerek. Bunu da hesapladim. Onu da bir kenara yazdim.

Bundan sonra da, kac yasinda emekli olmak istedigime bir karar verdim. Yasam beklentimi hesaplamak icin de Internetten buldugum bazi araclardan yararlandim.

Faizlerin dusecegini varsayarak, %8-10 gibi bir faiz oranini benimseyerek, ilk iki etapta hesapladigim rakamlarin ortalamasinin, emeklilik sonrasi yasam beklentim boyunca yetip yetmeyecegini hesaplamaya calistim.

Biraz karisik anlattim galiba, ornekle aciklayayim bir de:

Diyelim ki T'Pring 35 yasinda ve rahat bir emekli hayati yasamak icin ayda 2,500 YTL'ye gereksinim duyacak. Yaklasik kac para emekli maasi alacagini Ali Tezel'in sitesinden hesapladi ve 1000 YTL emekli maasi alacagini buldu. Bu durumda, 1500 YTL'den fazla faiz geliri elde etmesi icin gereken bir rakami biriktirmesi gerek. (Ben beklenmedik giderler de olusabilir diye dusunerek, bunun iki katini hesapladim). Garanti Bankasi sitesi bugunun kosullarinda ayda 3,000 YTL elde etmek icin 300,000 YTL paraniz olmasi gerektigini soyluyor. Bu ilk buldugumuz rakam.

T'Pring bugunun kosullarinda 3,000 YTL ile rahat yasiyor. 3,000X12X12 ki bu da 432,000 YTL eder. Bu da ikinci rakamimiz.

Faizlerin ileride dusecegini varsayarak, T'Pring 300,000 ile 432,000 YTL arasi bir parayi biriktirirse, emeklilikte sıkıntı çekmez diyebiliriz. Tabii bu bugunun parasiyla boyle. Enflasyona gore bu rakamlari duzeltmek gerek. 20 yil boyunca ayda 500 YTL tasarruf edip, ortalama %10 faiz elde eden biri 378,000 YTL biriktirebilir. T'Pring 35 degil de 25 yasinda olsaydi, ayda sadece 150 YTL tasarruf ile 30 yilda 325,000 YTL biriktirebilirdi. Demek ki, genc yasta cok daha ufak da olsa tasarruf etmek bile iyi sonuc verebiliyor. Hele simdi faizler yuksekken biraz daha fazla biriktirmeye cabalamak, ilerisi icin cok ciddi yatirim demektir.

Benim su anda %25'ini biriktirebilmis oldugum rakam da mutevazi bir sekilde hesaplanmis bir meblag. Bunu biriktirince hemen kosa kosa emekli olmayi dusunmuyorum elbette zira bu rakama 5-6 yilin icinde ulasacagimi tahmin ediyorum. 47 yas emekli olmak icin son derece erken. Minimum 56-60 yasa kadar calismayi istiyorum. Tabii benimle calismayi isteyen olursa:)

Borsa

Malum Borsa'ya çekinerek yaklaşan birisiyim ama bir yandan da belli miktar yatırımı buraya yönlendirmekten geri durmuyorum.

Son günlerde borsa hizla aşağı doğru gidiyor. Bakalim nereye kadar gidecek? Şu sıra alım yapmıyorum, bekliyorum. Tabii elimdeki portfoy de zararda fakat bunun bir önemi yok. Sonuçta uzun vadeli yatırım yapıyorum, buraya koyduğum para da kolay kolay el atmamı gerektirecek bir meblağ değil. Yani, umarım:)

Eve Yatırım

Ev sahibi olmakla iş bitmiyor. Her geçen gün evle ilgili ya bir tamirat, ya bir ilave kısacası mutlaka yeni gereksinimler çıkıyor.

Girişte evi aldığım ilk günden beri hoşuma gitmeyen sürgülü kapıları olan bir gömme dolabım var. Kapılar iyi çalışmıyordu çünkü gayet aptalca yapılmışlar. Tamamı cam olan ağır kapılar her ne hikmetse üzerlerindeki raya sadece tepeden tutturulmuşlar. Aşağıda üzerinde hareket ettikleri bir ray yok. Muhtemelen kapıların ağırlığına dayanamayan raylar artık kapıların kıpırdamasına dahi izin vermiyorlar. Düşünün ki bu dolabın bir tarafı ayakkabılık, diğer tarafı da elektrikli süpürgenin ve fazla temizlik malzemelerinin bulundurulduğu yer. Üstelik en tepede de kayak malzemelerimle dolu olan bir bavul var.

Bu dolap nihayet iyiden iyiye bozuldu. Bugün sıkıntı içinde "acaba nereden marangoz bulsam da şunu tamir ettirsem ya da değiştirsem" diye düşünürken aklıma internetten araştırmak geldi. Bir web sitesi buldum, ilgili formu doldurdum ve daha sonra Çağrı Merkezi beni arayarak Cumartesi için randevu verdi. Bakalım 2004'ten beri beni sinir eden ama benim de ciddi aksiyon almaya bir türlü fırsat bulamadığım dolabın akıbeti ne olacak...

Bu yıli bütçemde bu gömme dolap vardı ama karşılığına uygun bir meblağ yazamamıştım. Bu sayede öğreneceğiz. Evle ilgili yapacağım diğer işler şöyle:

Yemek Masasının altına halı: 400 YTL
Kütüphane: 1750 YTL
Salonun Badana edilmesi: 1000 YTL (Burada yapılması gereken önemli bir astar işi de var, yoksa badana bu kadar tutmaz).

Kütüphane işini en sona bırakacağım ama halı konusunu da en geç bu ay sonuna kadar çözmek lazım.

Güncel Analiz ve bir Deneme

Güncel Analiz blogu severek takip ettigim bloglar arasinda. Bu blogun yazarlarindan Balan Bey ile bir deneme yapiyoruz. Kendisi borsa konusunda oldukca deneyimli birisi. Bense bu isten hic anlamadigi icin borsadan beklentisi sadece uzun vadeli olabilecek bir kucuk yatirimciyim. Balan bey bana kendi taktigini ogretiyor. Bunun icin de iki hisse secti, o hisselere yatirim yaptik. Bu denememizi Guncel Analiz Blogundan takip etmek mumkun....

Dizel mi? Benzinli mi? Binek mi? Arazi Araci mi?

Gecenlerde bir arkadasim otomobil alacakti ama benzinli mi dizel mi alsin bir turlu karar verememisti. Kolay bir karar degil, ozellikle de benzinli ve dizel araclar arasindaki fiyat farki eskisi gibi fazla olmayinca. Ben de arkadasima uzman birilerine danismasini soyledim ama, kendi tecrubemden yola cikarak sunlari da soyledim: Araci kac yil elinde tutmayi dusunuyor, yilda ne kadar km yapiyor? Ses problem mi? Ikinci el degeri cok onemli mi? Standart bakim dizel ve benzinli araclarda farkli mi? Bu konu da cok onemli. Bazilari dizel araclarin bakiminin ve onariminin daha pahaliya geldigini soyluyor ama buradaki haklilik payi nedir bilmiyorum.

Amerikalilarin "Big Ticket Purchase" dedigi ev, otomobil alimi gibi konular hakikaten uzerinde iyi dusunulup, hesap yapilmasi gereken konular. Ornegin dizel araclardaki ses yalitimi eskisine gore cok daha iyi belki ama gecenlerde kullandigim kiralik bir aractaki ses beni cok rahatsiz etti. Her gun bu ses cekilmez diye dusundum. Ote yandan da tasarruflu olmasi cok kritik bir konu. Bu durumda butce kaygisi varsa, sese katlanmak gerekecek.

Deneme surusu yapmadan otomobil almaya kagit ustunde karar vermemek lazim. Bir baska arkadasim, uzun zamandir uzaktan cok begendigi bir araci deneme surusu yapmadan, ani bir kararla aldi. O gun bugundur cok pisman. Zira uzaktan albenili olan otomobil, Istanbul trafiginde kullanimi, park edilmesi zor bir arac, vergisi yuksek, ustelik de binek tipi araclar kadar konforlu degil ve arkadasimin bir onceki otomobiline gore bircok aksesuari da eksik. O aksesuarlari da almak isteseydi, bu sefer arac butcesinin cok ustunde bir fiyata mal olacakti.

Anahtar konu bence hem gereksinimler hem de toplam sahip olma maliyetinin uygun bir noktada kesismesi. Bizim insanimiz toplam sahip olma maliyeti kavramina oldukca uzaktir. Genellikle isine gelen ozellikleri on planda tutarak duysgusal karar alma egilimindedir. Rasyonel kararlara sozkonusu olan mal otomobil ise oldukca az rastlanir. En cok da otomobile yatirim diyenlere aciyorum. Ne yatirimi?

Kredi kullanacaksaniz bankalara dikkat edin!

Kredi kullanmanin bazen kacinilmaz oldugu buyuk alimlarda cok dikkatli olmak gerek. Dun ev sahibi olmaya kalkistigimda kisa sure icin de olsa Euro cinsinden borclandigimi yazmistim. Eger bu krediyi 3 ayda kapatacak durumda olmasaydim bu is hayatimin ciddi hatalarindan biri olurdu. Asagida yazacaklarim 2004 yilina ait gozlemlere dayaniyor. Bankalar eger web sitelerindeki bilgileri detaylandirmislarsa ve hesaplama araclarini duzenlemislerse bunu bilemem fakat, dikkat edilmesi gereken seyler var.

Oncelikle Euro cinsinden kazanmadigim icin Euro cinsinden borclanmamam gerekirdi zira bu ciddi bir kur riski tasimak anlamina geliyor. Ancak TL faizler cok yuksek seyrediyordu ve ben krediyi kisa surede kapamayi hesapliyordum. Bu bilginin isiginda Finans'tan anladigini dusundugum (kendisi CFO'dur) bir arkadasimin yonlendirmesiyle USD yerine Euro borca girdim. Bunu yapmadan evvel de cogu kisi gibi bankalarin internet sitelerinde kullanima sunduklari Hesaplama Araclarindan faydalandim. Oysa bankalarin cesitli adlar altinda aldigi bazi masraflar (dosya masrafi vs.) ve zorunlu olarak yaptirdiklari Hayat Sigortasi masraflari bu araclarda yer almiyordu. Web sitelerinde bunlardan kisaca ve bazen farkli yerlerde bahsedilse dahi, tutarlari veya nasil hesaplanacaklari aciklanmiyor(du).

Tum yaptigim arastirmalarda her ay sabit belli bir miktar Euro odeyecegimi dusunurken cok yanilmisim zira faiz uzerinden %5 tutarinda BSMV ve %15 tutarinda KKDF kesintisi varmis. Buna mukabil, bankanin hesaplama araci da, bankadaki yetkililerin elime verdikleri sabit odeme plani da bunlari icermiyordu.

Ayrica bankaya dogrudan doviz hesabimdan otomatik odeme talimati verdigim halde yine de doviz alis/satisi islemi yapmis gibi Kambiyo Muamele Vergisi kesiliyordu.

Tum bunlar daha evvel ongoremedigim masraflardi. Hatta ustalikla saklandiklarini dahi dusunuyorum. Bana her islemi tamamladiktan sonra son dakika elime tutusturduklari sozlesmede bunlar bir sekilde vardi ama ortalama bir vatandasin anlayabilecegi sekilde yazilmamisti. Sozlesme okumaya alisik biri olarak bunlari gorup sorguladigimda, bankadaki yetkilinin onlarin sabit odeme plani icinde olduklarini soylemis olmasi da hayli ilginctir. Ayrica daha kredi basvurusu yaptigimda onceden incelemek icin sozlesmeden bir ornek istedigimde, sozlesmeyi ancak gerekli meblaglar ve odeme plani cikinca basabileceklerini soyleyerek vermemislerdi. Buradaki taktik vatandasa detayli inceleme firsati birakilmamasi esasina dayaniyor herhalde. Oysa herhangibir baska sozlesmenin isim, adres ve odeme plani gibi kisisel detaylarini kapatarak bir kopyasini vermeleri mumkundu. Neden basiretimin baglandigini ve daha israrci davranmadigimi hatirlamiyorum tam olarak. Esasinda biraz ugrasmak ve belki Tuketici Dernegine sikayette falan bulunmak gerekirdi ama ilk kez ev sahibi olmanin verdigi heyecan ve yapilmasi gereken onlarca is nedeniyle bununla ugrasmayi o zaman beceremedim.

Bu isleri daha evvel yapmis kisilere danisarak ya da eger bankaci tanidiklariniz varsa onlardan bu detaylari ogrenerek kendinizi guvenceye alabilir, belirsiz riskleri bertaraf etmis olursunuz.

Nasil Ev Sahibi oldum?

Politik dusuncelerimi kendime saklayip, kisisel finans yazmaya devam edeyim ben. "Kotu komsu insani ev sahibi yapar" diye bir soz vardir. Benimki de buna benzer birsey. Daha ziyade "gicik ev sahibi insani ev sahibi yapar" diyebilirim.

Cok efendi bir ev sahibim vardi, ben de onun kiracisi olarak memnun mesut yasayip gidiyordum. Derken o donem oldukca yakin arkadas oldugum bir cift yeni bir ev aldilar ve bana cok yakin olan kendi evlerinden tasinmaya, onu da kiraya vermeye karar verdiler. Fikir nasil olustu hatirlamiyorum; ya ben teklif ettim ya da onlar, kendimi bir anda tasinmaya hazirlanirken buldum. Ilk etapta yeni evlerinde de boya,badana isleri oldugu icin, ciktiklari evin badanasini da yaptirip cikmak niyetindeydiler fakat benim tasinmama yakin bir zamanda yeni eve cok para harcadiklarini soyleyip, badanayi yaptiramayacaklarini belirttiler. Sorun etmedim badana konusunu ben ustume aldim. Evde yapilmasi gereken bazi tamiratlar vardi. Arkadaslarim ev sahibi olduklari halde evlerine pek ilgi gostermemislerdi. Banyoda, panjurlarda, bazi mutfak dolaplarinda ve simdi tam da hatirlamadigim bazi konularda ufak tefek tamirat gerekiyordu. Panjurlardan esen ruzgar eve doldugu icin onlarla ilgili tamirat biraz daha teferruatliydi. Hepsi sokulup, temizlenip, aralarina fitiller konulmak suretiyle onarildilar vs. Uzun sozun kisasi kiranin yarisi kadar tutan bir meblag bana fatura edildi. Arkadaslarimla anlasmama gore bu tamiratlari ilk kiradan dusecektim. Oyle de yaptim fakat, hemen akabinde arkadasim (erkek olan) beni arayip, "Allahaskina bu kadar tutacak ne tamirat vardi evde?" seklinde oldukca kaba bir sorgulamaya giristi. Nadiren de olsa sukunetimi muhafaza etmeyi basarabilirim, zaten kizmaktan cok icerlemistim ve o yuzden tartismaya girmeyip, telefonu kapattiktan sonra hemen geri kalan parayi da EFT yaptim. Bu sefer esi beni arayip "biz sana parayi gonder mi dedik? Malum X, arkadaslik ve is konularinda farkli dusunur, belli hassasiyetleri var, tamiratin ne kadar tuttugunu ogrenmek hakki" gibilerinden birseyler soyledi. Kirginligimin boyutunu tarif etmem imkansiz. Beni uzun sureden beri taniyan bu insanlarin kendilerini kaziklayacagimi dusunmus olmalari beni perisan etti. Tamam tamirati yapan adamlar beni kaziklamis olabilir. bana makul gelen meblag belki fazladir. Tum bunlari anliyorum ama olaya yaklasim bicimleri derhal kendileriyle olan iliskime bir son vermeme neden oldu. Eve o kadar masraf edip, tasinmis oldugum icin de cikmak istemedim. Iki yil o evde oturdum ve eski arkadaslarimla cok gerekli durumlar haric tek kelime etmedim. Araya girmek isteyen arkadaslarimi da kibarca uyardim, araya girmeye kalkarlarsa kendileriyle olan iliskimi de kopartmakta bir an bile tereddut etmeyecegimi net ve kesin bir sekilde ifade ettim. Bu arada da mumkun mertebe para biriktirmeye ve kiraci olmaktan bir an evvel kurtulmaya calistim.

2004 senesi basinda ev fiyatlari oldukca makul seviyelerde seyretmeye baslamisti. Cebimde sadece 25 milyar eski TL ve Ankara'da henuz tamamlanmamis bir kooperatif vardi ve ev aramaya basladim. Birkac kafta sonunu bu ise vakfettikten sonra simdiki evimi buldum. 92,5 milyar TL isteniyordu. Boya, badana, tamirat, vergi, emlakci ve tasinma masraflarini da dusununce yaklasik 105 milyar TL'ye gereksinim duyuyordum. Bir bankadan Euro kredi kullanmaya karar verdim. Niyetim Ankara'daki kooperatif biraz degerlenince borcumu kapatmakti. Bu esnada annem ve cok yakin bir arkadasim devreye girdiler. Bankadan az borclanmami, aradaki parayi kendilerinden almami istediler. Onlara cok kisa vadede borc odemekte zorlanacagimi soylesem de israr ettiler. Arkadasimdan USD olarak, annemden de Likit Fon olarak borc aldim. Cok sukur ki, Ankara'daki kooperatif kisa surede aniden prim yapti ve banka borcumu 3. ayin sonunda tamamen kapattim. Arkadasimin parasini 8 ayda, anneminkini de 13 ayda odedim. Kendime ait bir evde oturuyor olmanin mutlulugunu hicbirseye degismem. Normalde gozumu karartip, cebimde bu kadar az para varken cesaret edemeyecegim bir ise giristim. Iyi ki de yapmisim ama insan her zaman bu kadar sansli olamaz. O nedenle borctan hep uzak dururum. Ev ya da belki otomobil gibi cok buyuk seylerin disinda hicbirsey icin borc yapmamayi prensip edindim. Su ana kadar otomobil almak icin dahi borclanmadim. Cebimdeki para ne kadarsa ona gore davrandim. Borcla pahali bir otomobil alip sonra benzin parasi bulamayip, ona binememektense, borcsuz mutevazi bir arac almayi tercih ederim. Param buna da yetmiyorsa demek ki otomobil sahibi olmak bana gore degil diye dusunmeyi tercih ederim.

Alternatif Yatirim

Basliga bakip yepyeni birsey yumurtlayacagimi sananlar hayal kirikligina ugrayacak:) Ve fakat bendeniz mutevazi bir vatandasim, ekonomi, matematik, politika konularinda uzmanligim yok. Bu nedenle daha evvel duyulmamis bir alternatif yatirim metodu oneremiyoruz maalesef. Sadece farkli bir bakis acisi, o kadar.

Birkac hafta evvel kendime bir iyilik yapmaya karar verdim. Baktim Sosyal Guvenlik Sistemi saglik tarafinda gun gectikce berbat hale geliyor, hastaliklar yaslilikla birlikte artiyor, e ben de de zaten gelecekte baskalarina muhtac olma korkusu var, kendime "bak, T'pol mantikli bir Volkanli olarak olarak bu fazla kilolar seninle bagdasmiyor. Sagligin simdi iyi ama ileride eklem hastaliklari, kiloya bagli kalp rahatsizliklari vs. olabilir, emek emek biriktirdigin paralarini keyfine ve tatillere degil, doktorlara harcamak durumunda kalabilirsin. Iyisi mi bir check-up yaptir, sonra da diyetisyene git" dedim. Ben arada bir boyle kendimle konusurum, cok iyi gelir. Tabii yuksek sesle ve baskalarinin yaninda olmamasina ozen gosteriyorum, bir yanlis anlasma olmasin.

Ben bu fazla kilo konusunu yillarca cozemedim. Teorik bilgim doktora seviyesinde ama pratikte bu is hic de kolay degil. Ustelik 3 gr. alan arkadaslarim aynaya bakip kendinden nefret ederken, bendeniz tombik halimden hic de igrenmiyorum. Insanin kendiye bu kadar barisik olmasi da iyi birsey degil. Hersey dozunda olmali.

Koydum onume sapkami ve dedim ki "benim uzmanligim yoneticilik, o halde bu konuya da ayni cerceveden bakmaliyim. Durumu analiz edip, cozumu olusturmali ve sonra da sureci yonetmeliyim. Bir kere bu herhangibir diyetisyenin yapacagi is degil. Benim kendime bir Dahiliye Uzmani ve bir Diyetisyen'den olusan ekip kurmam lazim. Once mevcut durum saptamasi yapmali, hedef belirlemeli ve takim calismasi yapmaliyiz". Kalktim detayli bir check-up'tan gectim. Kiloya bagli Insulin direnci ve hafifce yuksek Urik Asit biraz gozumu korkutsa da bu problemler cozulemez hale gelmeden bunlari kesfetmekle ise basladim. Bugun de Dahiliyecim ve Diyetisyenim (kulaga cok hos geliyor) ile ilk toplantimi yaptim. Bundan sonra bu ise ne kadar para harcadigimi, ne kadar kilo kaybettigimi, saglik gostergelerimin ne kadar iyilestigini burada paylasacagim. Sagligima yaptigim yatirimin getirisi nasil hesaplanir bilmiyorum ama bir yontem bulacagimdan eminim:) Haydi bakalim hayirlisi diyorum.