Konu tutumluluk olunca bazen insanları kızdırıyorum...

Bir süredir tutumlu yaşamak ve tasarruf yapmak konusunda hem yazılar yazıyorum, hem de yeri geldikçe bu konulardaki fikirlerimi açıklıyorum.

Fark ettim ki, etrafımdaki genç insanlar bir şekilde beni dinlemeye ve hak vermeye daha eğilimliler. Hatta bütçesini getirip gösteren, Bireysel Emeklilik Poliçesi satın alan, alırken de bana danışan ya da benim okuduğum kaynakları soran genç arkadaşlarım var. Bu konularda asla uzman değilim ama takip ettiğim yayınları, blogları paylaşmaktan büyük zevk alıyorum ve insanların genç yaşta bu konulara eğilmelerini çok takdir ediyorum. Keşke ben de onlar kadar gençken bu konulara önem verseydim ama önemli olan zararın neresinden olursa dönmek değil mi?

Buna mukabil biraz daha yaşını başını almış kesim, alınganlık yapıyor. Genellikle kazancın para tasarruf etmeye yetmediğinden bahsedip, savunmaya geçiyorlar. Kazandıklarına uygun harcama ve tasarruf yapmaları gerektiğini düşünmüyor, yaşamaktan hoşlandıkları hayatı karşılamaya yetmeyen ücretlerinden şikayetçi oluyorlar.

Asgari ücretle 4 kişilik ev geçindiren bir kişinin para biriktiremeyeceğini ben de biliyorum. Herkes para biriktirebilir derken bundan bahsetmiyorum. Geçenlerde birkaç kez aynı konuyu açıp da kızdırdığımı fark ettiğim bir dostumdan örnek vereyim: Birkaç ay evvel artık canına tak ettiğini, yepyeni gıcır gıcır bir araba almaya özlem duyduğunu, bunca yıl çalışıp çabalamış biri olarak bunu hak ettiğini söylemişti. Esasında benim gözlemlediğim bazı savurganlıkları yapmasa, mütevazi ve güzel bir arabaya sahip olması zor birşey değil. Eğer bu araca sahip olmak onun için önemliyse başka bazı alışkanlıklarını gözden geçirip, oralardan kıstıklarını bir otomobil fonunda biriktirebilir. Çalıştığı yere taksi ile değil, şirket servisi ile gidebilir, hemen hemen her öğlen alışveriş merkezlerine gitmekten vazgeçebilir, gayet zengin gardrobuna ve takı koleksiyonuna tek bir şey almadan en az iki yıl idare edebilir. Eminim benim gözlemlemediğim bir sürü başka gerekli olmayan masrafı vardır. Tabii ki bu kişinin harcamalarına "gereksiz"" damgası vurmak ya da onu yargılamak değil niyetim. Sadece eğer bir otomobil sahibi olmak gerçekten önemli bir konuysa, bunu yapabilmenin elinde olduğuna dikkat çekmek istiyorum.

Son günlerde bir yerde okudum ama nerede olduğunu hatırlamıyorum. İnsanlar bundan 50 yil evvel "vatandaş" olarak tanımlanırken her nasılsa bugün "tüketici" diye tanımlanıyorlar. Doğru valla!

Ortaya Karışık...

Bu aralar hayatımı en iyi yukarıdaki başlık tarif ediyor. Bu nedenle blogu da iyice ihmal ettim. Zaten her zaman iyi bir yazıcıdan çok iyi bir okuyucu olduğumu düşünmüşümdür.

Birkaç haftadır yine kendimle kavgaya tutuştuğum bir dönem yaşıyorum. Bir kararın eşiğindeyim ve bir şekilde bu sefer sabırlı olmak konusunda kendimi zorluyorum. Fevri davranmamam, eskisi gibi sabırsız bir karar vermemem için bir sebebim yok aslında ama bu sefer birşey beni dizginliyor sanki... Enteresan...

Neyse gerçek kimliğim bazı iş arkadaşlarım tarafından biliniyor artık. BES, para biriktirme, tutumluluk gibi konularda konuştuğum birkaç kişiye blog adresimi verdim. Sürekli okuyan var mı bilemem...

Bu ara bazı finansal kararlar veriyorum, bunlarla ilgili yazımı gidip EkonomiTürk'te yazacağım. Yazınca buraya linklerim...

Sinir Bozucu Sözünde Durmayanlar

1. Eve tamirat işleri için çağırdığınız ustalar: Asla dedikleri saatte gelmezler, mutlaka eksik malzeme ile çıkagelir, işi tamamlamak için tekrar gidip yine sizi bekletirler. Önceden söylediğiniz ve uyardığınız halde matkap için uzatma kordonunu, merdiveni, musluğun altına bakmak için el fenerini sizden temin etmeye çalışırlar. Bir keresinde bana matkap ucu soran oldu, bakışlarımdan nevrimin döndüğünü anlayınca bir telaş yenisini getirmek üzere fırladı dükkana gitti. Fakat en süperi yıllarca önce iki ayrı balkonumuza dolap yapmak için ölçü alıp, sonra hiçbir balkona sığmayacak büyüklükte ve iki kapısı da kapandığı zaman ortasında 10 cm. boşluk kalan tek bir dolapla çıkagelen marangoz olmuştu. Rahmetli babam 1.90’lık boyu ve gürleyen sesiyle, “defol git yoksa elimden bir kaza çıkacak!” diye üstüne yürüyünce alet edevatını bırakıp kaçmıştı. Gerizekalı aldığı ölçüleri toplamış!?
2. Yazılım Geliştirmeciler: Karşılaşılabilecek sorunları tahmin edemeyip, proje süresini iyi öngörememeleri bir nebze kabul edilebilir belki ama söz verdikleri saatte ofise gelmemeleri, bal gibi yalan olduğu halde sizi eşşek yerine koyup, “tamam yoldayım, çok trafik var” demelerine dayanamıyorum. İstanbul’da trafik her zaman var bu bir, ikincisi ben gelebilmişim aynı güzergahtan vaktinde o niye gelemiyor? Son 4 gündür bu tür bir sorunum var. Yazılımcı her gün söz verdiğinden daha geç gelme rekoru kırıyor. İlk gün 45 dk. kadar bekledik, ertesi gün 1 saat, sonraki gün 1 saatten 5-10 dk. fazla ve şu an itibariyle de 1 saat 20 dk. gecikmiş durumda. Geldiğinde gırtlağını sıkmazsam, işini yapabilecek umarım.
3. Muayenehaneleri para basma aracı olan doktorlar: Asla verdikleri randevu saatinde sizi alamazlar. Belki yarım saatlik bir bekleme sağlık sözkonusu olduğunda kabul edilebilir ama, 3-4 saat hasta bekleten sonra da kayıtları yazarken uykuya dalmak üzere olan doktorlar biliyorum. Özellikle iyisi az bulunur endokrinologlar bu kategoride başı çekerler. Benim kötü deneyimim ise KBB uzmanına çattı. Bundan birkaç yıl önce aşırı başdönmesi nedeniyle bir KBB uzmanına ihtiyacım oldu. Bağdat caddesinde muayenehanesi olan bir doktordan randevu aldım. Güç bela taksiye binip, başım döne döne muayenehaneye vaktinden 10 dakika evvel ulaştım. Henüz doktor hastaneden muayenehaneye gelmemişti. Yarım saat bekledikten sonra asistanına doktoru arayıp, eğer hastaneden çıkmasını engelleyen bir acil durum olduysa daha fazla bekleyecek halim olmadığınından gitmek istediğimi söyledim. Asistan çekingen bir ifade ile “Yok arayamam, gelir yoldadır” dedi. İçimden FesuphanAllah deyip, bir yarım saat daha bekledim ama kulağımdan ziyade tansiyonumun sorun olmaya başladığını da fark ettim. Kalktım ve muayenehaneyi terk ederken “doktora söyleyin, hastasına saygısı olmayan doktorla benim hiç işim olmaz” dedim. (Ondan sonra tavsiye üzerine gittiğim başka bir KBB uzmanı benim ömür boyu doktorum oldu artık. Bir insan bu kadar mı iyi, kibar, hasta psikolojisinden anlar ve düzgün olur).

Sizin de aklınıza gelen örnekler varsa ilave edin yorumlara...

You Can Do It! The Boomer’s Guide to a Great Retirement - II

Kitabımıza devam ediyoruz:

Bölüm II

Bu bölümde emekli olmuş kişilerin emeklilikle ilgili önerilerine yer verilmiş.

- Yatırım yaparken tüm yumurtalarınızı aynı sepete koymayın. Dikkatle seçilmiş birkaç enstrümana yer verin.
- Emekli olduktan sonra da yatırımlarınızla ilgilenmeye devam edin.
- Uzun vadeli yatırım yapın. Kısa vadede çok kazanmak stratejisine oynamayın, paranızdan olmayın.
- Tasarruflarınızı otomatik pilota bağlayın. Daha maaşınıza el sürmeden belli miktar kesilip otomatik olarak tasarruf hesabınıza aktarılsın.
- Kariyerinize yatırım yapın. Yeni şeyler öğrenmeye çalışın.
- Problemleri fırsata dönüştürün. İşinizi kaybederseniz, depresyona girmek yerine hayal ettiğiniz kariyerin peşinden gidin.
- Neden X yaşında emekli olasınız ki? Daha uzun süre verimli bir hayat sürebilirsiniz.
- Emekli olmak için neden X yaşınızı bekleyesiniz ki? Daha erken emekli olup hayatın tadını çıkartın.
- Tasarrufa geç başladıysanız, pişmanlık duymayın, başarısızlık hissine kapılmayın.
- Emekli olunca şehir değiştirmeyi planlıyorsanız bu gerçekten size göre mi denemeden karar vermeyin.
- Şehir değiştirip, hayatı daha ucuza mal edebilirsiniz (ama önce yukarıdaki soruya yanıtı bulun).
- Eski ve büyük evinizden daha küçük ve daha yeni bir eve taşınmayı düşünün. (Böylece temizlik ve tamirata daha az para ayırırsınız).
- Finansal problemlerin sizi emeklilik yolundan alıkoymasına izin vermeyin. Bazı sorunlar olsa bile üstesinden gelebilir ve oluşan açığı kapatmanın yolunu bulabilirsiniz.
- Komşunuzla aşık atmaktan vazgeçin.
- Sağlığınıza dikkat edin.
- Finansal olarak soruMlu evlatlar yetiştirin. Çocuklarınız finansal olarak bağımsız ve iyi durumda olurlarsa siz de iyi durumda olursunuz.
- Aktif bir emeklilik planlayın.
- Emekliliğe birden geçmek yerine danışmanlık ya da part-time işler yaparak daha sakin bir geçiş planlayabilirsiniz.
- Emekliliğinizde finansal değişimler yaşamak kaçınılmaz, bunları iyi planlayın.

You Can Do It! The Boomer’s Guide to a Great Retirement -I

Amerika’da emeklilik ve sağlık sigortası, büyük oranda bireylerin kendi çabalarına kalmış bir şey. Yaşlılıkta evde ya da bir sağlık kuruluşunda bakım gerektiğinde emeklinin birirkimlerine neredeyse el konuluyor. Bu nedenle birçok kişi çocuklarına miraslarını vergi problemi yaratmayacak miktarlarda yıllar boyunca peyderpey vermeye çabalıyor. Neyse bunlar onların sorunları…

Bu kitabın beni ilgilendiren tarafı Amerikalıların şimdilerde uğraşmak zorunda oldukları konularla bizlerin de bundan sonra uğraşmak zorunda olmamız. Bu nedenle bu konulara merak sarmış durumdayım. Kitap sayesinde yatırım stratejilerinden, yaşlanan ebeveynlerin sağlık sorunları ile ilgilenmeye, sahip olduğum birikimi kontrol altında tutmağa kadar pek çok konuda fikir sahibi oldum. Emekliliğin hiçbir iş yapılmayan bir tembellik dönemi olmaması gerektiğini, insanın hayatını dolduracak anlamlı meraklarının olması gerektiğini öğrendim. Kişinin part-time veya kısa dönem sözleşmeli işler yapmak suretiyle gelirini destekleyebileceğini, hala bir işe yaradığını hissederek, çabuk yaşlanmayacağını anladım.

Etrafımda BES yaptırmış olan ama portföyünden bihaber olan arkadaşlar var. Birikimlere yani, zaten zorlukla biriktirdiğiniz 3-5 kuruşa sahip çıkmak ve maksimum getiriyi elde etmeye çalışmanın başlıbaşına bir iş olduğunu herkesin bilmesi lazım.

Kitabın ilk bölümünde emeklilik için tasarruf etmeye erken başlamayanların pişmanlık duymak ve finansal durumları ile yüzleşmekten kaçmak yerine kontrolü ele alıp, bundan sonra doğru adımları atmaları üzerinde duruluyor. Başlamak için önerilenler şöyle:

1. Kazandığınızdan azını harcayın, birikim yapın.
2. Birikimlerinizi akıllıca değerlendirin. (Ekonomik ve finansal terimlerden korkmayın, onların ne olduklarını öğrenin. Yatırımlarınıza nasıl yön vermeniz gerektiğini anlamaya çalışın. Örneğin BES yaptırdıysanız, tüm kesintileri, portföyünüzün nelerden oluştuğunu ve bunun sizin risk algılamanızla uyumlu olup olmadığını öğrenin. Okuyun, çalışın).
3. Borçlarınızdan kurtulun. (Borçsuz ev almak oldukça zor ama ev borcunuzu mutlaka çalıştığınız yıllarda bitirmeye bakın. Kredi kart borcu asla yapmayın).
4. Finansal problemlerden kaçının. (Sigortaları öğrenin. Kısmen iş yapamaz duruma gelseniz ya da evinizde yangın çıksa yeteri kadar sigortanız var mı? Artık pek çok çeşit poliçe var. Bunları öğrenmek ve uygun poliçelerle birçok problemi elimine etmek elinizde.)
5. Aktif bir yaşam sürün ve sağlığınızı koruyun. (Sigarayı bırakın, sağlıklı bir kiloya inin ve egzersizi yaşamınızın parçası haline getirin).

Öncelikle sağlam bir temel tasarlayın: Yeteri kadar sigortanız olduğundan emin olun ve her ay belli miktar parayı otomatik olarak tasarruf hesabına aktarın.

Daha sonra yatırım yaptığınız enstrümanlara dikkat edin, değişen ekonomik koşullara göre ayarlamalarınızı yapın. Ev borcunuzu ve diğer borçlarınızı ödeyin.

En sonunda ise ne zaman ve nerede emekli olmak istediğinizi düşünmeye başlayın. Gerçekten küçük bir sahil kasabası size göre mi? Bunları emekli olma kararını vermeden evvel test etmeye çalışın.

Devamı bir sonraki yazıya...

T'Pol'den Yeni Bir Hizmet! Azzzz Sonra!

Geçtiğimiz günlerde You Can Do It! The Boomer’s Guide to a Great Retirement isimli kitabı okudum. Yazarı Jonathan D. Pond.

Kitabın bazı bölümleri tamamen Amerikalılara hitap ediyor ama büyük bir çoğunluğu kesinlikle bizler için de değerli önerilerle dolu. Önümüzdeki günlerdeki yazılarımda bölüm bölüm bu kitaptan söz edeceğim.

Başlangıç için şu kadarını söyleyeyim:

II. Dünya Savaşı sonrasında Amerikalılar çılgın bir hızla çoğalmışlar. 1946-1964 arası doğanlara Baby Boomers deniyor yani Bebek Patlaması Nesli diye çevirebiliriz. Bu bebek patlaması yaşandığında, yani daha o zamanlarda bunun yol açacağı emeklilik sorunu bazı uzmanları düşündürmeye başlamış. Bu jenerasyonun ebeveynleri nispeten daha kısa yaşamışlar. Savaşlar, gıda ve sağlık sorunları nedeniyle daha erken ölmüşler. Oysa BB nesli hem gelişen sağlık sektörü hem de artan refah sayesinde çok daha uzun yaşaması beklenen bir nesil. Amerika’da geleneksel emeklilik yaşı 65-68 ancak, BB’lerin 90’larına ve daha ötesine kadar rahatça yaşayabilecekleri düşünüldüğünde emeklilikte geçimlerini sağlamaları gerçekten önemli bir sorun.

Biz de yıllarca hep genç nüfusumuzla övündük ama bunun ilerisini iyi hesaplayamadık. İşgüzar politikacılar da oy uğruna geleceğimizi bizden çalacak uygulamaların altına imza attılar. Gelinen noktada SGK çökmüş durumda. Bundan 20 yıl sonrası ise belirsiz. Hal böyleyken yıllarca emeklilikleri konusunda bireysel çabalarıyla başarılı olanlardan ders alabiliriz diye düşündüm. Son zamanlarda bu konuda bloglar ve kitaplar okuyorum. Sizlerle de bunları paylaşacağım.

Ama çok ucuzduuuu!.....?!?!?

Bugün iş çıkışında bir arkadaşımla aynı yerde çalışan iki genç hanımla (adları Ayşe ve Fatma olsun) kahve içtik. Bu iki hanım öğle paydosundan faydalanarak alışveriş yapmışlardı ve gururla yeni cicilerini bize gösterdiler. Bir tanesi aynı bluzun 3 rengini birden almıştı. Bunu ben de bazen yaparım ama benim beden sorunum var. Her zaman üstüme göre birşey bulmam zor oluyor. Arkadaşım biraz da eleştirel bir vurguyla neden aynısından 3 bluz aldığını sorunca, bu genç arkadaş gözlerini aça aça "ama çok ucuzduuuuu..." dedi. Sanki çok ucuz olması birşeyi almak için yeterli sebepmiş gibi...

Arkadaşım diğerine dönüp, aldığı hırkaya baktı ve "Fatma, senin tıpkı buna benzeyen yeni bir hırkan yok muydu? Sezon başında bir sürü para vermiştin. Bari başka rengini alsaydın" dedi. (Evet arkadaşım da biraz benim gibi tutumlu ve dikkatlidir). Fatma da omuz silkip, "aslında tıpatıp aynı hırka, öteki nasılsa eskiyecek!" dedi. Yani olağanüstü memnun kalınmış bir ürünse ve fiyatı da ciddi bir şekilde düşmüşse ve sözkonusu ürün sıklıkla kullanılıp, eskiyecekse, belki de bu tür bir alım anlamlı olabilir.

Ayşe ile Fatma bir süre sonra kalktılar ve dükkanlar kapanmadan bir tur daha atmak istediklerini söylediler. Arkadaşım ve ben bir süre daha oturduk. Bu esnada bana bu iki hanımın şirkette uzman pozisyonunda çalışan ve mütevazı ücret alan kişiler olduklarını fakat, giyinme ve süslenme merakından kredi kartlarının limitini sıklıkla doldurduklarını ve çoğu zaman asgari ödeme yaptıklarını söyledi. Ayşe kredi kartı konusunda çok sıkışınca varlıklıca bir adam olan babasına koşturuyormuş. Genç insanlar elbette giyinmekten ve bakımlı olmaktan hoşlanacaklar ama bunun için sürekli alışveriş gerekmez ki. Kaliteli birkaç parça giysiyi fular, iğne, takı gibi aksesuarlarla zenginleştirip, farklı bir hava katmak ve bakımlı görünmek mümkün.

Dün ben de alışverişe çıkıp 4 pantolon, iki de ayakkabı almıştım ama arkadaşıma söyleyemedim, belki bana da kızar diye:)

Benimkinin planlanmış, bütçelenmiş ve gerçekten ihtiyaç olan bir alışveriş olduğunu söylememe gerek yok sanırım. Geçen hafta 3 pantolonumu emekliye ayırdım. İki sezondur da kışlık ayakkabı almamıştım.

Birşeye gerçekten ihtiyacımız yoksa, ucuz olması birşey değiştirmez.

Neyse eve geldikten sonra sürekli takip ettiğim blogları okumaya başladım ve My Two Dollar Blog'unda şu yazıyı gördüm. Tam anlamıyla "cuk" oturdu ve oturdum bu yazıyı yazdım.