Kriz mi, dalgalanma mi?

Amerika'da birtakim kuruluslar, ha deyince, odeyip odeyemeyecegine bakmadan borc vermisler. Bu borclar odenmeyince simdi tum dunya piyasalari allak bullak oluyor. Bizim borsa %5'i gecen oranlarda dusuyor. Dolar da bugun Ocak-Subat 2007 seviyelerine geri dondu. Milletde bir panik... Herkes bos yere parasizlik edebiyati yapiyor bence. Parasi olmayan bu gelismelerden hic etkilenmiyor ki. Bu kadar cok insan panikliyorsa, bunlarin parasi var demektir.

Benim kendimce biraz birimim var. Toplasam buyuk sehirlerimizin hicbirinde orta karar bir ev almaz. %70 YTL, gerisinin cogunlugu doviz. O da yillar once iyi birsey zannedip, yaptirdigim bir hayat sigortasi nedeniyle. Para biriktirmiyoruz, bari sigorta policesi alalim, mecburen biraz para birikir belki demistik bir arkadasla. Biriken meblag da komik zaten ama, iste 9 yil olmus bile. Belki 15 yila uzatirim, belki seneye biriken parayi alir cikarim, bilmiyorum simdi...

Gazetelere bakiyorum Internetten, bu bir kriz mi yoksa dalgalanma mi sorusuna yanit ariyorlar. Bulunca ne olacak onu merak ediyorum.

Bekar olmanin yegane kotu yani

Yaz geldi mi dugun sezonu aciliyor. 20'li yaslarimdayken evlenen arkadaslarima hediye parasi veya altin vermekle gecti zamanim. 30'lu yaslara gelince yeni dogan bebek hediyeleri fasli basladi. Birinci cocuklari ikinciler takip etti. Arada ariza cikartip ikiz doguranlar da oldu, hediyeleri iki misline cikartmak gerekti. Tam artik 40'li yaslarda rahatlayacagim derken, bu sefer de millet ikinci turlara basladi.

Kardesim haydi bir kere evlendin, olmadi bosandin, ne diye ikinci defa evleniyorsun? Ben ne yapayim yani? Evlenmeyip, cocuk yapmadigim icin cezali miyim? Bugune kadar verdigim hediye paralariyla herhalde ev degilse bile soyle orta karar bir araba alabilirdim. Cok fena kazik yemekteyim, coook...

Borcla Yasam mi? Mersi, mumkunse ben almayayim...

Bir suredir tutumlulugu felsefe haline getirmis bir grup cogu Amerikali insanin blog sitelerini takip ediyorum. Pek tutumlu biri sayilmam ama yasim ilerledikce paranin kiymetini biraz daha anliyor gibiyim. Bu bloglarda en cok dikkatimi ceken sey bazi insanlarin muazzam borclar altina girmeleri oldu. Insan o kadar borcu yapana kadar nasil fark etmez? Bloglardan bazilarinin bahsettigi borc yukleri dudak ucuklatacak cinsten. Odemesi en az 4-5 yil surebilecek borclar.

Daha evvelki is yerimde kendi calisanlarimdan biliyorum, insanlarin oncelikleri cok tuhaf olabiliyor. Ornegin benim evimde 1991 yilinda aldigim bir SONY televizyon var hala. O donemin cok iyi modellerinden biriydi ve hala goruntusu mukemmel. Oysa benim ucte birim kadar ucret alan eski calisanlarimin hepsi LCD TV'lere avuc dolusu para dokmeyi basardilar. Akabinde birbirlerinin gazina gelip, arabalarini yenilediler. Ustelik hepsi de gidip, 0 Km. araclar satin aldilar. Ucretlerinin %70'i hatta daha fazlasi kadar borc yuku altindaydilar. Bu bana inanilmaz geliyor. Evet, televizyonum eski ama onu yenilemem icin tamir etmeye degmeyecek sekilde bozulmasi gerek. Hele TV icin 18-24 ay taksit falan odemeyi asla dusunmem. Buyuk meblagli seyler icin bile en fazla 12 ay taksit odeyebilirim. Daha uzun sureli borcu asla istemem. Hala super calisan ve ara ara servis cagirip, bakim yaptirdigim, bu sayede de hic bozulmayan 20 kusur senelik bir otomatik camasir makinem var. Bu tur seyler icin durduk yerde para harcamayi gereksiz buluyorum. Ayni sekilde cep telefonumu da ancak bozuldugunda yenilemeyi dusunurum. Yeni modelle degistirmek bana gore degil.

Bana gelince, yurtdisinda tatil yapmayi seviyorum. Haliyle bu da masrafli bir is. Bir tatili planlamaya basladigimda, o tatil icin duzenli olarak para biriktirip, yeterince param olduguna kanaat getirdigimde gider, tatil suresince de parayi problem etmem. Tatil icin 2 haftada 7-8 bin dolar harcamisligim vardir. Ama asla, once tatile gidip, kredi kartlarina yuklenmeyi, sonra da kredi karti borcu odemeyi dusunmem. Eger gerekiyorsa, bir sene yurticinde ucuz yollu bir tatil yapar, diger sene icin daha guzel bir tatil planina gore para biriktirebilirim.

Her hosumuza gideni o anda sahiplenmemiz gerekmiyor. Onu bir amac haline getirmek ve elde etmek icin mantikli bir caba harcamak bence daha anlamli. Kredi kartini gunun sonunda odemekle yukumlu olan yine bizleriz. Borcla yasamak resmen ozgurlugu kisitlayan bir sey. Onun icin eskilerin dedigi gibi, ayagi yorgana gore uzatmak gerek. Elbette bazi insanlarin kazandigi paralar onlarin temel ihtiyaclarini gidermeye dahi yetmeyebiliyor ve muazzam bir gelir dagilimi sorunu var. Onlarin beklenmedik masraflari nedeniyle, bazi zamanlar borca girmesi kacinilmaz olabilir. Zaten saglik, kaza vs. gibi nedenlerle borca girilmisse buna bir sozum yok elbet. Ama adam belediye tarafindan yikilma ihtimali olan gecekonduda yasarken, basini sokacak daha guvenli bir yer bulma cabasina girmek yerine borcla araba aliyorsa ve sonra da yikim ekiplerine tasla sopayla saldiriyorsa, bunu tuhaf buluyorum acikcasi. Gecenlerde gecekondu mahallelerinin arasindan gecerken fark ettim ki, hepsinin onunde birer araba var.

İhmal

Blogumu ihmal ettigimin farkindayim ama yazacak birsey yok bu ara...

Radikal'den bir kose yazisi

Bugunku Radikal Gazetesinde Mahfi Egilmez'in yazisindan bir bolumu aktariyorum:

"Şimdi AKP'nin önünde cumhurbaşkanlığı seçimi konusu var. Bundan önce gerek Merkez Bankası başkanlığı seçiminde ve gerekse sonuç alınamayan cumhurbaşkanlığı seçiminde sergilenenden farklı bir yaklaşımla AKP bu seçimi aşmayı başarırsa o zaman kısa sürede ekonomik üst yapıda hızlı bir değişim izleyeceğimizi sanıyorum. Bu değişimin ilk işaretleri zaten seçimden önce gelmeye başlamıştı. Seçim sonuçlarının böyle olacağı tahminine dayanan yatırımcılar tek parti iktidarına yatırım yaparak tavırlarını ortaya koydular. Bundan sonra Türk Lirası'nın daha fazla değerleneceğini tahmin etmek hiç de zor değil. Eğer cumhurbaşkanlığı seçimi sorunsuz geçilir ve dışarıda da bir kriz olmazsa bu yıl bitmeden 1 YTL = 1 USD paritesini görebiliriz. Borsa da yeni rekorlara koşar. Önümüzdeki dönemde AKP'nin özellikle daha da artacak olan doğrudan yabancı yatırımların da desteğiyle ekonomik düzenlemelere devam etmesi, yapısal reformları tamamlamaya çalışması ve biraz da seçim ekonomisi nedeniyle açılan bütçeyi toparlaması gerekiyor. Bana sorarsanız AKP siyasal açıdan en kritik döneme giriyor. Bu kadar büyük bir seçim başarısından sonra popülizme sapmadan reformcu havayı koruyarak ekonomide atılım yapmaya devam etmek oldukça zordur. "

Acikcasi ben son cumleyi yazinin basi ile iliskilendiremedim. Gorunen o ki AKP'nin ekonomi konusunda basarli olmasi icin gereken hersey var, secimi de kazanmislar, onlerinde bir 5 yil daha var. Simdi neden populizme sapsinlar ki? Kaldi ki gecen secimden sonra bunu basarmadilar mi? Anlamadim ben.

Secimler Geride Kaldi

Evet beklenen oldu AKP yeniden tek basina iktidar oldu. Beklenmeyen oy oranini bu olcude artirmasiydi sanirim.

MHP'nin de meclise girmesi yeni donemde baraj konusunu Bagimsiz adaylarla asan DTP'lileri dengelemek acisindan iyi bir sonuc bence. Kim ne derse desin iyi oldu.

Yaklasan Secimler ve Ekonomi

Uzun zamandir blogumu ihmal ettim. Galiba ben bir yazardan cok okuyucuyum.

Son donemde her arkadas toplantisinda kacinilmaz konumuz secimler. Yaklasan secimlerden surpriz bir sonuc cikmayacagini, AKP'nin bir defa daha tek basina veya bagimsizlarla koalisyon yaparak iktidar olacagina inaniyorum. Gerci ben oyumu AKP'ye vermeyecegim ama gorunen koyun durumu boyle. Iktidar olacagini tahmin eden AKP yine de kendi ayagina kursun sikmaktan geri durmuyor. Secim politikasi havasina kaptirip, kendi basina is acacak bazi uygulamalar yapiyor. Gerci basina is acacak da ne olacak? Faturayi yine bizlere kesecekler.

Acikcasi mevcut kultur ve egitim duzeyi ile bizim duzgun politikacilara kavusacagimiz gunler pek de yakin degil. Colugu cocugu olanlara daha cok aciyorum zira, yasam kalitesi belki bir kesim icin yukselirken, cogunluk icin hizla dusuyor. Gecinmek de, iyi egitilmek de giderek zorlasiyor. Eskiden devlet okullarinda bile cok kaliteli, efsanevi hocalar varken, bugun artik ozel okullarda dahi o kalitede hoca bulmak zor. Egitim sistemi her sene degistirilip, karmakarisik arap sacina cevrilmis durumda. Hocalarin degisen kosullara ayak uydurmalari icin almalari gereken egitim yok mudur? Boyle egitimler hazirlaniyor ve veriliyor mu? Katilimcilarin basarisi olculuyor mu? Bu ve benzeri o kadar cok soru var ki...

Yaninda cocugu ile yururken, elindeki bos sigara paketini burusturup, yere atan bir baba cocuguna nasil ornek olur? Gitgide saygisiz bos bir topluma donustuk. Fazla resmiyet ve formalite de iyi degil tabii ama artik gun acikgozun gunu. Politikacilar eskiden yolsuzluk yapacaksa, bunu gizli kapakli yapardi, ortaya cikinca da hic olmazsa utanirlardi. Simdi hersey acik acik gozlerimize sokula sokula yapiliyor, kisilere ozel kanunlar, olmadik menfaatler, dindarliktan dem vurup, gereksiz luks ve ihtisama gomulmeler...