Tasarruflarımız nereye gidiyor?

Geçen gün bir arkadaşımla konuşurken bana dedi ki: “Mevduat faizleri düştü, borsadan çok korkuyorum, BES portföyümün getirisi içler acısı, senin dediğin gibi her ay belli bir para ayırıyorum biriktirmek için ama inan bana şu sıra ne yapacağımı şaşırdım”.

Bunun üzerine birlikte BES portföyüne baktık ve %65 Esnek Fonda olan kısmın bir bölümünü dövize endeksli bir fona ayırmaya karar verdi. Esasında BES uzun vadeli bir yatırım olduğu için belki de böyle bir değişiklik yapmasına gerek yoktu. Ben ona dolar 2 TL’ye çıksa bile herhalde oralarda kalmaz, yine düşer dedim o da dolar çıkınca portföyü eski haline getireceğini söyledi. Piyasalarda dip ve tepe noktalarını tespit etmeye çabalamak bana yararsız bir uğraş gibi geliyor ama arkadaşım kararlı bir şekilde portföyünü değiştirdi, ben de uzman olmadığım için karışmaya kalkışmadım ama bir yandan bende öyle mi yapsam diye şüpheye düştüm. Doların son birkaç gün içinde yaptığı hareket de ortada. BES çok uzun vadeli diye şimdilik dokunmamaya karar verdim.

Arkadaşıma TÜFE’ye endeksli tahvilden bahsettim ama kendi projeleri açısından 2012 ona uzak geliyor ve muhtemelen yine vadeli mevduatta kalmayı planlıyor.

Açıkcası ben de biraz arkadaşım gibi hissediyorum ve bu aralar gayrimenkul fiyatlarina bakmaya başladım. Zaten almayacak bile olsam ara sıra gayrimenkul fiyatlarına bakarım. İnsanın önüne enteresan bir fırsatın ne zaman çıkacağı hiç belli olmaz. Herkesin söylediğinin aksine konut fiyatlarında ciddi bir düşüş olduğunu düşünmüyorum. Tabii bir de lokasyon meselesi var. Belli yerlerde fiyatlar makul bile olsa ev almayı düşünmem zira o bölgelerde inanılmaz bir ev enflasyonu var.

2001 krizinde böyle kararsız kalmamıştım zira param yoktu. Bu musibetin varlığı mı daha iyi yoksa yokluğu mu, karar veremiyorum.

Evlilik ve Finans?

Geçenlerde yazıştığım bir okuyucum bana yeni bir yazı için ilham verdi. Bekar olduğum için evlilik üstüne konuşmam saçma gibi görünse de bazen uzaktan izlemek kişinin bazı şeyleri daha net görebilmesine de yarıyor.

Genellikle gençlere “erken evlenmeyin”, “finansal olarak ayaklarınız yere bassın, en az bir yıllık geçinme paranızı kenara koyun”, “dar çevreden eş seçmeyin” tarzı nasihatlerde bulunurum. Evlenmeden evvel üzerinde konuşulup, anlaşılması gereken şeylerden biri de muhakkak ki, ailenin tasarruf, yatırım ve benzeri konulardaki geleceği.

Eğer tutumlu biriyseniz, parayı sizi özgür kılacak bir araç olarak görüyorsanız, savurgan biriyle ya da ailesi sürekli finansal budalalıklar yapan ve sonra da yakınlarından faydalanmayı alışkanlık edinmiş biriyle evlenirseniz hayatın çekilmez hale gelmesi kaçınılmaz. Hemen her ailede maddi açıdan bir kara koyun bulunur. Hemen her ailede de bu kişiye yardımcı olmaya kendini mecbur hisseden, içten içe öfke duysa da kendi birikimlerini bu kişinin borçlarına harcayan biri bulunur. Üstelik de bazı aile üyeleri için parası olanın her durumda öne çıkıp, konuyu halletmesi normal ve hatta beklenen bir davranıştır. Oysa bu çok egoistçe değil mi? Sorumluluk sahibi düzgün insanlar zorlukla tasarruf ettikleri ve geleceklerini kurmak için kenara ayırdıkları paradan neden vazgeçmeliler? Ya ileriki yıllarda sağlık sorunları olursa, veya çocukları paraya ihtiyaç duyarsa onlara kim yardım edecek?

Üstelik de bu tür durumlar birbirini çok seven eşler arasında bile soruna yol açabilir. Tanıdığım iki çocuklu bir çift vardı. Eşlerden birinin kardeşi hayatını büyük hayaller peşinde, daha büyük hayal kırıklıkları içinde ve alkolizme esir olarak yaşadı. Kardeşi onu daima destekledi. Eşi bu konuda hiçbir zaman sorun çıkarmadığı halde kardeşine yaptığı yardımların büyük kısmını eşinden gizledi. Oldukça genç bir yaşta ölen bu kişinin kardeşi de birkaç yıl içinde vefat etti. Ne zamanki banka cüzdanları elden geçirildi, dul eş o zaman eşinin kendisinden gizli şekilde kardeşine destek olduğunu öğrendi. Eşini çok seven bu hanım kendini budala yerine konmuş hissetti. Olayın üzerinden uzun zaman geçmiş olmasına rağmen bu konuda ölmüş eşine hala kızgınlık duyuyor. Eğer konu kendisiyle paylaşılmış olsa asla karşı çıkmayacağını eşinin düşünememiş olmasını hazmedemiyor. Oysa eşinin kardeşinin zor zamanlarının önemli kısmında kendisi bizzat işleri ele alıp, yardımda bulunmuş biridir.

Eşlerin birbirine sadece sevgi duyması bir evlilik için yeterli değil. Birbirlerinin yaşam tercihlerini anlamaları, buna saygı duymaları, beraberce bir orta yol bulmaları ve hayatlarını güvene dayalı yaşamaları lazım.

Bizim toplumumuzda hala flörte, evlilik öncesi birlikteliklere hoş bakılmadığı için gençler bir an evvel evlenmeyi seçiyorlar. Oysa birbirlerini tanımak için uzun bir zamana ihtiyaçları var. Evlenmeden evvel para biriktirmeli, bazı ihtiyaçlarını kendileri karşılamalı ve bütçe yapmayı öğrenmeliler. Gelecekten ne beklediklerini, hedeflerini, bu hedeflere nasıl ulaşmayı planladıklarını tartışmalılar. Sizce de öyle değil mi?

Kıdem Tazminatı ve Askerlik - 2

Hatırlarsanız, Sevgili Eko-Mühendis'in kardeşinin aklını karıştırmışlardı. Ben de kıdem tazminatı konusunu araştırmaya söz vermiştim.

Bugün çok deneyimli danışmanımıza konuyu açtım. Uygulamada hiçbir değişiklik yokmuş yani Eko-Mühendis'in kardeşi Sülüs Raporu'nu sunduğu takdirde kıdem tazminatını alabilirmiş. Bu konu ile ilgili kanun ve ilgili madde de şöyle:1475 no’lu iş kanununun 14. maddesi.

Bu arada ufak bir not: 1475 no'lu iş kanunu 4857 no'lu kanunun yürürlüğe girmesiyle yürürlükten kalktı ama buradaki istisna kıdem tazminatını düzenleyen yukarıdaki madde. Yani 1475 artık geçerli değil deseler dahi, 1475'in 14. maddesi hala geçerli.

Benim önerim Eko-Mühendis'in kardeşi, çalıştığı şirketin İnsan Kaynakları Bölümü'ne başvursun, olumsuz yanıt alırsa, yazılı olarak gerekçe istesin. Zira dava açtığı takdirde şirketi en yüksek ticari faiz üstünden cezalı tazminat ödemeye mahkum olur.

Tekrar hayırlı tezkereler diliyorum kendisine.

İnsanımızın haftasonu eğlencesi: Alışveriş!

Genelde haftalık market alışverişimi asla haftasonuna bırakmamaya çalışırım. Favori günüm Salı zira o gün "Binbir Gece" dizisi var ve hanımlar ekrana kilitlendiklerinden alışveriş için en tenha gün bu. Salı mümkün olmazsa Perşembe alışverişe çıkarım.

Bu hafta alışverişe hafta içi çıkmayı başaramadım ve maalesef Pazar günü büyük bir markete gitmek gafletinde bulundum. Hane başına herhalde ortalama 5 kişi beraber alışverişe çıkan insanlardan marketin içinde yürümeye imkan yoktu. Çocuklar ebeveynlerine ıvır zıvır aldırmak için yalvarıyor, başarılı olamazlarsa tepine tepine tepine ağlıyorlar. Mahşer günü gibi bir kalabalık! Hiçbir ailenin bu şekilde sağlıklı bir alışveriş yapması, sadece listesindekileri alması, fiyat kontrolü yapması mümkün değil. Ben bile sırf kalabalıktan kurtulmak için farklı marka ve fiyatlara bakmadan, listemdeki şeylerin ilk önüme çıkan cinslerini alıp, kaçarcasına marketten ayrıldım. Dikkatli bir alışveriş yapabilseydim eminim birkaç lira daha az öderdim. Maalesef insanlar aileleriyle kaliteli vakit geçirmeyi bilmiyorlar galiba ve haftasonu alıverişi akıllarına gelen yegane aktivite...

Ben küçükken annem bana elişi ve krepon kağıtlarıyla çeşit çeşit oyun oynatır, saatlerce kitap okurdu. Kağıt bebeklerimle birlikte oynardık. Hafta sonları annem ve babamla parkta yürüyüşe çıkardık bana ağaçların cinslerini öğretir, böcekleri tanıtırlardı. Bunları büyük bir keyifle hatırlıyorum. Takip ettiğim yabancı bloglarda da insanların çocuklarıyla benzer şekilde vakit geçirdiklerini, eşleriyle birlikte yemek hazırlayıp, film izlemeyi bir hobi olarak gördüklerini gözlemliyorum. Etrafımdaki ailelere baktığımda ise bir kopukluk var sanki.. Erkekler lüzumundan fazla çalışmak zorundalar, kadınlar çalışsalar da çalışmasalar da evin tüm yükünü omuzlamış vaziyetteler. Çocuklar haftasonu spor çalışmaları ile kurslar arasında mekik dokuyorlar. Çoğu aile birlike sofraya bile oturamıyorlar. Gerçekten çok yazık...

Eminim birlikte alışverişe çıkan bir aile hem kalabalıktan, hem gereksiz sürtüşmeden bunalmış bir şekilde eve dönüyorlar ve beraber geçirilen bu zaman hiçbirinde keyifli bir tat bırakmıyor.

Kıdem Tazminatı ve Askerlik

Eko-Mühendis sormuş:
"Kardeşim mayısta askere gidecek ve kıdem tazminatı verilmeyecekmiş.Kıdem tazminatıyla ilgili 2009'da bir yasa meclisten geçmiş ve birtakım durumlarda kıdem tazminatı ödenmiyormuş bir fona aktarılıyormuş.Emeklilik gelince ödeniyormuş bu konuda aydınlatıcı bir yazı yazabilir misin?"

İnsan Kaynakları Direktörü olan bir arkadaşıma bu konuyu sordum ama herhangibir değişiklik olmadığını ve Askere Sevk (Sülüs) raporunu ibraz edenin kıdem tazminatını alacağını söyledi. Yine de haftaya Cuma bizim şirketin İK Danışmanı geldiğinde ona da bu soruyu sorup, kişilerin nasıl bir yol izlemesi gerektiğini öğreneceğim.

Eko-Mühendis'in kardeşinin yerinde olsam çalıştığım yerin İnsan Kaynakları'na bir dilekçe verip, yanıt isterdim ama şu Cuma'yı bekleyelim bakalım bizim danışman ne diyecek...

Eko-Mühendis şimdiden kardeşine hayırlı tezkereler diliyorum. Sağlıkla gidip, gelsin.

Konu tutumluluk olunca bazen insanları kızdırıyorum...

Bir süredir tutumlu yaşamak ve tasarruf yapmak konusunda hem yazılar yazıyorum, hem de yeri geldikçe bu konulardaki fikirlerimi açıklıyorum.

Fark ettim ki, etrafımdaki genç insanlar bir şekilde beni dinlemeye ve hak vermeye daha eğilimliler. Hatta bütçesini getirip gösteren, Bireysel Emeklilik Poliçesi satın alan, alırken de bana danışan ya da benim okuduğum kaynakları soran genç arkadaşlarım var. Bu konularda asla uzman değilim ama takip ettiğim yayınları, blogları paylaşmaktan büyük zevk alıyorum ve insanların genç yaşta bu konulara eğilmelerini çok takdir ediyorum. Keşke ben de onlar kadar gençken bu konulara önem verseydim ama önemli olan zararın neresinden olursa dönmek değil mi?

Buna mukabil biraz daha yaşını başını almış kesim, alınganlık yapıyor. Genellikle kazancın para tasarruf etmeye yetmediğinden bahsedip, savunmaya geçiyorlar. Kazandıklarına uygun harcama ve tasarruf yapmaları gerektiğini düşünmüyor, yaşamaktan hoşlandıkları hayatı karşılamaya yetmeyen ücretlerinden şikayetçi oluyorlar.

Asgari ücretle 4 kişilik ev geçindiren bir kişinin para biriktiremeyeceğini ben de biliyorum. Herkes para biriktirebilir derken bundan bahsetmiyorum. Geçenlerde birkaç kez aynı konuyu açıp da kızdırdığımı fark ettiğim bir dostumdan örnek vereyim: Birkaç ay evvel artık canına tak ettiğini, yepyeni gıcır gıcır bir araba almaya özlem duyduğunu, bunca yıl çalışıp çabalamış biri olarak bunu hak ettiğini söylemişti. Esasında benim gözlemlediğim bazı savurganlıkları yapmasa, mütevazi ve güzel bir arabaya sahip olması zor birşey değil. Eğer bu araca sahip olmak onun için önemliyse başka bazı alışkanlıklarını gözden geçirip, oralardan kıstıklarını bir otomobil fonunda biriktirebilir. Çalıştığı yere taksi ile değil, şirket servisi ile gidebilir, hemen hemen her öğlen alışveriş merkezlerine gitmekten vazgeçebilir, gayet zengin gardrobuna ve takı koleksiyonuna tek bir şey almadan en az iki yıl idare edebilir. Eminim benim gözlemlemediğim bir sürü başka gerekli olmayan masrafı vardır. Tabii ki bu kişinin harcamalarına "gereksiz"" damgası vurmak ya da onu yargılamak değil niyetim. Sadece eğer bir otomobil sahibi olmak gerçekten önemli bir konuysa, bunu yapabilmenin elinde olduğuna dikkat çekmek istiyorum.

Son günlerde bir yerde okudum ama nerede olduğunu hatırlamıyorum. İnsanlar bundan 50 yil evvel "vatandaş" olarak tanımlanırken her nasılsa bugün "tüketici" diye tanımlanıyorlar. Doğru valla!

Ortaya Karışık...

Bu aralar hayatımı en iyi yukarıdaki başlık tarif ediyor. Bu nedenle blogu da iyice ihmal ettim. Zaten her zaman iyi bir yazıcıdan çok iyi bir okuyucu olduğumu düşünmüşümdür.

Birkaç haftadır yine kendimle kavgaya tutuştuğum bir dönem yaşıyorum. Bir kararın eşiğindeyim ve bir şekilde bu sefer sabırlı olmak konusunda kendimi zorluyorum. Fevri davranmamam, eskisi gibi sabırsız bir karar vermemem için bir sebebim yok aslında ama bu sefer birşey beni dizginliyor sanki... Enteresan...

Neyse gerçek kimliğim bazı iş arkadaşlarım tarafından biliniyor artık. BES, para biriktirme, tutumluluk gibi konularda konuştuğum birkaç kişiye blog adresimi verdim. Sürekli okuyan var mı bilemem...

Bu ara bazı finansal kararlar veriyorum, bunlarla ilgili yazımı gidip EkonomiTürk'te yazacağım. Yazınca buraya linklerim...