Yeni mezun bir çalışan olsaydım... (2)

Dün başladığım yazıya devam ediyorum:

6. Kendinize Bireysel Emeklilik Sigortasi yaptırın. Neden mi?
a. Yeni mezun olacak kişiler çok uzun seneler çalışmak zorundalar. Onlar emekli oldugunda SGK sistemi ne halde olacak şimdiden bilmek güç ama bilebildiğimiz kadarıyla hiç de iyi durumda olmayacak.
b. İnsanin kendi kendine para biriktirmesi disiplin gerektiriyor. Bu çok zorlayıcı olabilir.
c. BES’te biriken toplam paranizin %25’i vergiden muaf, kalani da eğer sistemde 56 yaşına kadar kalırsanız sadece %10 vergiye tabi. Bu avantajı başka şekilde elde edemezsiniz.
d. Bu tür birikimlerde önemli olan her ay ayırabileceğiniz meblağ değil, sistemde ne kadar uzun süre kaldığınızdır. Gençseniz, avantaj sizde.
e. Gençken nispeten riskli bir portföy seçip, borsadaki çalkantılara kulak tıkarsanız ve uzun vadeli düşünürseniz bu sistem size çok şey kazandırabilir.
f. Her ay belli bir para doğrudan BES'e gideceği için, o parayı harcama riskiniz de olmaz.

Tabi, BES yaptırırken dikkat etmeniz gereken unsurlar var. Aylık fon idare ücreti ya da komisyon adı altında sizden ne kadar para kesilecek buna bakın. Genellikle bireysel bir girisimle BES yaptırmak isterseniz, karşınıza %8 gibi bir oran çıkar ki, bu çok fazla. O nedenle Emeklilik şirketlerini izleyin, promosyonlarını takip edin ve iyi koşullarda giriş yapmaya bakın.

7. Borsa’ya uzun vadeli yatırım yapın. Ufak ufak da olsa, güvenilir, büyüyeceği tahmin edilen hisse senetlerine yatırım yapın ama Borsa’da OYNAMAYIN! Kısa vadeli kazançlara tamah etmeye başladığınızda, tüyo alıp işlem yaptığınızda birikimlerinizi kaybetmeniz ve adeta kumar gibi yıkıcı bir alışkanlık edinmeniz gayet kolaydır. Hisse senetlerini alın ve 25 yıl unutun. Alım satımlarda vergi, stopaj, komisyon oranlarını iyi bilin. Kısa vadeli işlemlerden uzak durun. Ben bugün 20’li yaşlarımda olsam, Bankacılık, Enerji, Sigorta sektörlerine yatırım yapardım.

8. Kredi Kartınızı dikkatle kullanın ve ASLA faize düşmeyin. Çok ihtiyacınız olduğunda, ödeyebileceğiniz miktarda parayı kredi olarak almanız bile çoğu kredi kartının faizine oranla daha ehven olacaktır. Tüketici kredisi kullanırsanız, bu mobilya almak, tatile çıkmak gibi sebepler için olmasın. Faizi yüksek bu kredilere zor durumların dışında rağbet etmemek gerek.

9. Elinize beklemediğiniz bir para geçerse (hediye, ikramiye vs. gibi) birazını harcayın, çoğunu tasarruflarınıza ekleyin. Haydan gelen huya gider demeyin.

10. Sağlığınıza dikkat edin. Sağlıklı bir birey zor zamanlarda bile ekmeğini taştan çıkartabilir ve hayatını devam ettirebilir. Sigara içiyorsanız, hemen bırakın. Havaya savurduğunuz para bir kenara, hayatınızın kalitesi ve süresinden ödün vermeyin. Kilonuza, yaşam formunuza ve fiziksel aktiviteye dikkat edin.

11. Evlenmek için acele etmeyin. Dar bir çevreden eş seçmeyin. Doğru eş seçimi yapmazsanız, boşanma gibi sıkıntılı bir süreci yaşamanın yanısıra, birikimlerinizden de olursunuz. Evlenmeyi seçeceğiniz kişinin sizin değerlerinize uzak olmamasına dikkat edin. Siz tasarruf edip, ileriki yaşlarda güzel bir hayat için çalışırken eşiniz gereksiz harcamalar yapabilen biri olmamalı. Erkekseniz, maçoluk edip, eşinizi evde oturtmayın. İki gelir, bir gelirden her zaman daha iyidir. Kadınsanız, maço bir erkekle evlenip, evde oturmayın. Ekonomik özgürlük, eve katkı, topluma ve ekonomiye katkı, önemli ve feda edilmemesi gereken prensiplerdir.

12. Evlenirken dört dörtlük bir ev döşemek için gırtlağa kadar borçlanıp, sonra da en tatlı zamanları borç ödemek ve gerilmekle geçirmeyin. Evliliğin kırılgan ilk yıllarını strese sokmayın. Ben ailemden ayrı yaşamaya başladığım zaman evimde, iki yatak, bir koltuk, bir mutfak masası ve dört sandalyesi, annemin eski çamaşır makinesi (hala onu kullanıyorum), yurtdışında yaşarken aldığım TV (hala onu da kullanıyorum) ve biraz mutfak eşyasından başka hiçbirşey yoktu. Bu minimal tarzı 3 yıl devam ettirdim. Yemek masası, büfe ve iki kanepeden oluşan salon eşyalarımı yalnız yaşamaya başladıktan 4 yıl sonra aldım. Ama o arada galiba iki kere Amerika’ya tatile gittim. Benim için eşyadan ziyade güzel anılar önemlidir. Sizin öncelikleriniz farklı olabilir ama hiçbirşeye gerektiğinden fazla değer atfetmeyin.

13. Komşularınızla ya da akranlarınızla aşık atmayın, kendinizi başkalarıyla mukayese etmeyin. Şık eşyaları ve havalı arabası olan arkadaşınızın sizden daha mutlu olduğunu düşünmeyin. Her koyun kendi bacağından asılır. Belki onun başka gelirleri vardır, belki de haciz memurları kapısına dayanma üzeredir. Yüzeysel şeylere önem vermeyin.
14. Çocuk sahibi olmak için acele etmeyin. Evlendiyseniz, birkaç seneyi eşinizi daha iyi tanımaya ve birlikte tasarruf yapmaya ayırın. Çocuk sahibi olduğunuzda aklınızı kaçırmayın ve ona sahip olamadığınız herşeyi satınalmaya kalkmayın. Ona güvenli bir gelecek ve iyi bir eğitim sunmanız, akülü araba ya da bebek evi almanızdan daha önemlidir. Çocuğunuza yeteri kadar ve kaliteli zaman ayırmanız büyük paralar harcamanızı gerektirmez.

15. Mutlaka kenarda kolayca nakite dönebilecek(mesela likit fonda) bir miktar paranız olsun. Acil bir durumda kredi kartına sarılmanız gerekmesin. Gerekse dahi ertesi ay tamamını ödeyebilecek durumda olun. Minimum 1000 YTL’yi, mümkünse daha fazlasını bu şekilde kenarda tutun. Bu rakam gelire ve kişiye göre değişebilir elbet.

16. Hayatın tadını çıkartmayı unutmayın. Gençlik ele bir daha geçmez. Yaşadığınız yerde bedavaya ya da ucuza çıkartabileceğiniz etkiniklere katılın. Müzelere gidin, çay bahçelerinde keyif yapın, yanınıza sandviçler ve içecek alıp, uzun yürüyüşlere çıkın, şehrinizi tanıyın. Devlet Tiyatrolarının gösterilerine gidin. Bütçeniz dahilinde ve para biriktirerek ulaşabileceğiniz aktivitelere katılın, tatillere çıkın ama borçla tatile gitmeyin. Yakında bankalar yine promosyona başlar, yaz tatiline şimdi çıkın kışın ödeyin diye. Bunlara itibar etmeyin. Tatilin illa 5 yıldızlı bir yerde yapılması bir zorunluluk değildir. Çoğu tatil köyünde faydalanmayacağınız bir sürü hizmet için para ödersiniz. Üstelik yerli turistler için bu mekanlar gayet pahalıyken, yabancı turistler son derece ucuza kalabiliyorlar. Hal böyle olunca entellektüel seviyesi ve sosyal statüsü sizinle ilgisi bile olmayan ve hoşlanmayacağınız bir güruhla tatil yapmak işkenceye dönüşebilir. Paranızla rezil olmayın.

17. Ebeveynlerinizin sağlıklarına gösterdikleri özeni, maddi durumlarını, para harcama alışkanlıklarını ve tasarruf alışkanlıklarını gözlemleyin. Bu çok hassas bir konu. Onların işine burnunuzu sokuyor havası yaratmak ya da miras avcısı gibi algılanmak istemezsiniz. Ama, sırf savurgan oldukları için ya da sıhhatlerine dikkat etmedikleri için yaşlandıklarında onların maddi yükünü omuzlamak zorunda kalmak sözkonusu olabilir. En azından bu olasılığın farkında olmanız bile önemlidir. Zira bazı durumlarda ebeveynlerin davranışını değiştiremeyebilirsiniz. İlerideki hayatınızda sizleri nelerin bekleyebileceğini bilmek son derece kritik olabilir. En basitinden kendi örneğimi vereyim. Annem hem kendi emekli maaşı olan hem de vefat eden babamdan dul maaşı alan birisi. Parası kendisine yetiyor ve hatta tasarruf bile yapabiliyor. Şimdilik tek başına yaşayabilecek kadar sağlığı yerinde ama gün gelecek evde tek başına olması beni ve kardeşimi rahatsız edecek. O aşamada yanında yatılı birisinin olmasını istediğimizi kardeşimle konuştuk. Böyle birisinin masrafını anneme yüklemek istemeyeceğimiz için biz iki kardeş bu konuyu ve masrafını üstleneceğiz. Yani ileride benim için şu anda bütçemde olmayan bir kalem olacak. Bunu bilmem önemli.

18. Emeklilik için ne kadar erken yaşta planlamaya ve tassarufa başlarsanız, o kadar kafanız rahat olur ve daha ufak tasarruflarla bunu başarabilirsiniz. Geciktiğiniz her yıl sizin daha fazla parayı tasarruf etmenizi gerektirecektir. Ben bu konuya şöyle 25 yaş civarında uyansaydım, bugün şu andaki tasarrufumun muhtemelen 3 katını biriktirmiş olabilirdim.

Geçmişe bakıp "keşke" demenin bir yararı yok elbet. O nedenle Sinyor’un Ingilizcesiyle diyorum ki "ay dont luk bek, ay luk front":))

Yeni Mezun bir çalışan olsaydım... (1)

Sevgili Eko-Mühendis, tassaruf ve tutumluluk üzerine gençken nasıl davrandığımı sormuştu ben de ona bu konuya 30'lu yaslara gelene kadar kafa yormamış olduğumu ama bu konudaki fikirlerimi paylaşacağımı yazmıştım.

1. Üniversiteden yeni mezun olacak arkadaşlara ilk tavsiyem, ilk işlerini seçerken dikkatli olmaları, mutlaka dürüst bir işverenle çalışmaya başlamaları. Gerçek ücretiniz üzerinden vergi ödeyen ve SGK primlerinizi doğru düzgün yatıracak bir işverenle çalışın. İlk işinizde asgari 1 yıl geçirin ve bu süre içinde çok çalışın, şirketinizde en az 3-5 kişi sizin hakkınızda olumlu düşüncelere sahip olsun. Bu illa da yöneticiniz olmak zorunda değil. İlk işinizde etkileyeceğiniz kişiler daha sonra da referanslarınız olacak ve size mutlaka faydaları dokunacaktır.

2. Eğer ailenizle aynı şehirde yaşayıp, çalışabilecekseniz ve kısa vadede aynı şehirde yaşamayı planlıyorsanız, toplam net ücretinizin en az 6 katını biriktirmeden ayrı eve çıkmaya çabalamayın. Nihayetinde ben tüm yetişkin insanların kadın, erkek fark etmez, ailelerinden ayrılmaları ve kendi hayatlarını kurmalarına inanırım ama, mezun olur olmaz, biraz para biriktirmeden maceraya atılmayın. Eliniz para gördü diye tüm paranızı harcamaya kalkmayın, para biriktirin.

3. Eğer ailenizden ayrı bir şehirde çalışıp, yaşamanız gerekiyorsa, tek başınıza ev tutmaya ve geçinmeye çabalamayın. Çok şanslı değilseniz, ilk ücretiniz tek başınıza geçinmenize muhtemelen yetmeyecektir. Aklı başında bir ya da iki arkadaşınızla ev paylaşın, böylece kira, aidat, elektrik, su vs. masraflarınızı minimumda tutabilirsiniz ve bir kenara koyacak para ayırabilirsiniz.

4. Bütçe yapın. Her ay doğrudan ne kadar paranın elinizden çıkacağını kuruşuna kadar bilin. Ne kadar tasarruf edeceğinizi hesaplayın ve maaşınızı alır almaz, bu parayı tasarruf hesabınıza aktarın. Eğer ilk ücretiniz çok düşükse ama yaptığınız işin size uzun vadede değer katacağına inanıyorsanız, ikinci bir iş yapmayı deneyin. Bunda utanılacak birşey yok. Bilakis, özgeçmişinizde böyle bir şey insanların size daha saygıyla bakmasına neden olur. Ders verin, part-time güvenilir mekanlarda çalışın, çeviri yapın. Elinizden ne geliyorsa, ikinci bir iş için bu beceriyi kullanın.

5. Diyelim ki, bütçenizi dengeleyebiliyorsunuz ve tasarruf yapabiliyorsunuz. En az 1 yıllık geçinme paranızı tasarruf edinceye kadar, iş değiştirmeye, daha büyük bir eve çıkmaya, havalı bir TV almaya ya da banka kredisi alıp, otomobil edinmeye kalkışmayın. Evet, artık kendi paranızı kazanıyorsunuz ve kendi kararlarınızı alabilirsiniz ama alacağınız kararlar akıllı olmalı. Ben ilk otomobilimi 26 yaşındayken aldım. 5 yaşında bir arabaydı ve ayda ortalama bir cumartesi günümü serviste geçirmeme sebep oluyordu.

Devam edecek....

Bir ikilemin eşiğinde…

Tasarruf edip, para biriktirmenin öneminden söz edip duruyorum. Bu konuda örnek alınacak şekilde davranmaya çalışıyorum. Çok yakın diğer bir Vulcan’lı arkadaşım da (ismi T’Pring) aynı benim gibi düşünüp, davranıyor. Ancak, şu sıra tasarruflarını ciddi baltalama olasılığı olan bir konu zihnini kurcalayıp, duruyor. İşinden ayrılmaya karar verdi. Evet, bu konuda kararı çok kesin. Önünde iki alternatif var: 1. Yeni bir iş buluncaya kadar dişini sıkıp, sonra ayrılmak, 2. Hemen ayrılmak ve tasarruflarını tırtıklayarak geçinmek.

Sağduyulu, mantıklı Vulcan’lı iç sesi ona 1. alternatifi uygulaması gerektiğini söylüyor. Öte yandan uzun yıllardır bu gezegende ve de Türkiye’de yaşadığı için derin bir şekilde içine işleyen Akdeniz’lilere özgü, kanı kaynayan bir alt benlik ise kararını hemen uygulamaya koymasını emrediyormuş.

Gündüz işlerle meşgul olmaya çalışarak her iki sese de kulaklarını tıkayabildiğini ama işyerinde huzursuz olmasına sebep olan olayların da yine gün içinde karşısına çıkıp durduğunu anlatıyor. Ama esas geceleri sürekli kafasında bu iki sesin yarattığı karmaşayı evirip, çevirmekten bütün huzuru kaçıyormuş. Dünyada yaşadığımız müddetçe ki, maalesef bu süreyi biz belirlemiyoruz, bu gezegenin insanları gibi davranmak zorundayız. Bu da bir işe girip çalışmayı gerektiriyor.

Dün akşam T’Pring ile oturup hesap yaptık. Eğer, BES’e katkıda bulunmaya ara verirse, Digital TV aboneliğini iptal ederse, Temizlik Hizmetlerini almaktan vaz geçerse ve de harcamalarını minimize ederse, elindeki nakit para Ocak 2009’a kadar onu idare eder. O tarihte eline geçecek bir miktar para daha var ki, bu da onu yaklaşık 8-9 ay götürür. Oldukça uzun bir süre. Neredeyse, 2009 sonbaharına kadar idare edebilir. Bu sürede yeni bir iş bulacağından hemen hemen eminim ama büyük de konuşmamak lazım. Tabii tüm bunlar onun tasarruflarının belli bir seviyede donması ve artmaması anlamına geliyor ki, her mantıklı Vulkanlı bunun aslında azalması demek olduğunu bilir.

T’Pring için en kötüsü otomobilsiz kalmak olacak. Birikimi ve giderlerini karşılaştırınca, bütçesinde ikinci el bir otomobile bile yer kalmayacak. Şu sıralar ona daha sakin davranmasını söylüyorum. Birkaç ay daha sabretse bile kardır, öyle değil mi?

Anlaşmalar ve Adalet

Çoğu arkadaşım evli ve çocuklu. Ortalama 20 aile tanıyorsam, bunların yaklaşık üçünün çocuklarını benim ailemin bizi yetiştirdiği gibi yetiştirdiklerini, diğerlerinin tamamen çocukların kontrolü altına girmiş olduklarını görüyorum.

En baştan söyleyeyim: Asla çocuk sahibi olmayı düşünmedim. Bunun son derece büyük bir fedakarlık gerektirdiğini, çocuk yetiştirmenin ağır bir sorumluluk olduğunu ve bunun için fazla bencil olduğumu düşünüyorum. Büyük ihtimalle eleştirdiğim ebeveynlere benzerdim. O yüzden birazdan anlatacaklarımı bu bilgi ışığında okuyun ve kuru bir eleştiri olarak algılamayın lütfen.

Bahsettiğim 3 ailenin çocukları onlara gittiğim zaman mutlaka " merhaba" derler. Bazılarıyla daha samimiyiz, sohbet ederiz. Okuldan, spordan, okul dışı etkinliklerden konuşuruz ya da birlik olup, evin annesi veya babasıyla hafiften uğraşıp, şakalaşırız. Bu çocukların benim için hep özel bir yerleri vardır. Dersleri iyidir, kendi kendilerine çalışırlar. Merakları vardır, tek başlarına kendilerini oyalayabilirler. Sözkonusu aileler de özellikle sormazsam, çocukların başarılarından ya da üstün meziyetlerinden bahsetmezler, evlatları ne kadar övünülecek çocuklar olsa da onlarla övünmezler ama bilirim ki, çocuklarıyla iftihar ederler. Sadece bunu ortaya saçmayı ve abartıp, karşıdakini baymayı düşünmezler.

Diğer ailelere ve çocuklara gelince bunları ikiye ayırdım ben. Birinci grupla asla ev ortamında, çocuklarının bulunabileceği yerlerde görüşmüyorum, zira şımarık, tüm ilgiyi sürekli üstünde isteyen, lafa karışan, 5 dakika kahve içerken bile huzur vermeyen çocuklara tahammülüm yok. Gerçi çocuklar yanımızda olmasa da anneler (evet bunu en fazla anneler yapıyor) durmadan şımarık, kaprisli ve yeteri kadar terbiyeli olmadığını düşündüğüm çocuklarının "üstün meziyetlerinden" söz ederek iç baymayı başarabiliyorlar. Çocuk her çocuk kadar resim çiziktirebiliyorsa dahi, Picasso gibi yetenekli, 3-5 okul şarkısı söylüyorsa konservatuara gitmeye namzetmiş gibi anlatılıyor. İkinci grubun çocuklarına tahammül edebiliyorum zira genellikle eve bir yabancı, bir misafir geldiğinde surat asıp, odalarına kapanıyorlar ya da bilgisayarın başından kalkmadıkları için sorun yaratmıyorlar. Her iki kategorinin de aileleri, yakayı tamamen çocuklara kaptırmış durumda. Çocukların hiçbir sınırı yok, istedikleri herşeyi ağlayarak, bağırarak ya da hırçınlıkla elde edebiliyorlar. Başarısız notları eleştirilmiyor, her türlü müsamaha gösteriliyor. Karne berbat da olsa, karne hediyesi alınıyor.

Kardeşimin ve benim istediğimiz birşeyi elde etmemiz için her zaman koşullar olurdu.İyi bir karne, uslu durmak, odamızı dağıtmamak vs. gibi. Hatalı davranışlarımızın yaptırımları vardı. Bu genellikle hak mahrumiyeti şeklinde tezahür ederdi. Biz de istediğimiz elde edebilmek için onların kurallarına uygun davranırdık. Kızardık belki ama, istediğimizi başka yöntemle elde edemeyeceğimizi de bilirdik. Buna mukabil hem annem, hem de babam bize muazzam vakit ayırırlardı. Daima bize kitap okur, el becerilerimizin gelişmesini sağlayacak oyunlar icat eder, ailece birlikte olmamız için fırsatlar yaratırlardı. Başarılarımız onları mutlu ederdi. Onları mutlu etmek için biz de gayret sarfetmemiz gerektiğini bilirdik. Çok mutlu bir çocukluk geçirdim ben ve herşeyimi annemle, rahmetli babama borçlu olduğumu biliyorum. Doğumgünlerimde ben annemden atik davranırsam eğer, iyi ki beni doğurmuş olduğu için ona teşekkür ederim. Sanırım o da yaptığından pişman değil:)

Düşünüyorum da hayatımızdaki en önemli unsur ailemin çok adaletli olması ve asla hakkaniyet duygusunu zedeleyecek birşeyler yapmamalarıydı. Ben de, kardeşim de özel okulda okuduk. Aramız 8 yaş olduğu için ben bitirdikten 1 yıl sonra o başladı, böylece her ikisi de memur olan ailem bizi özel okulda okutabildi. 5. sınıfta sınava girerken babam bana şöyle demişti: "Senin bu özel okulda okumanı ve çok iyi İngilizce öğrenmeni istiyorum. Sonradan yabancı dil öğrenmek zor bir şey ve çok da iyi olmuyor. Bana ailemin sunamadığı bir fırsatı sana sunmaya hazırım. Kazanacağını biliyorum ama bu okula girersen, sınıfta kalamazsın. Çünkü ben özel okulda aynı anda iki çocuk okutamam. Arkandan kardeşin geliyor, ona da bu fırsatı tanımak durumundayım. Dolayısıyla, iyi bir öğrenci olman gerek." Ben bu sözü çok ciddiye aldım ve hiç de eleştirmedim. Daha sonra kardeşim aynı okulun sınavını kazandığında babam ona da şöyle dedi: "Senin arkandan gelen bir kardeş yok ama, sınıfta kalırsan, seni okuldan alırım. Çünkü ablana böyle bir koşul getirmiştim. Aynı şeyi sana da yapmazsam, ablana haksızlık olur". Gerçi, kardeşim de ben de, sınıfta kalacak tipte öğrenciler hiç olmadık ama, anlaşma anlaşmadır, öyle değil mi?

Bundan yıllar sonra, kardeşim evlenirken, annem bir hayli masraf yaptı. Kardeşime düğünde takmak için takı bakarken, bana da çok güzel bir hediye aldı. Bunu yapmasına gerek olmadığını, zaten çok masrafa girdiğini söylediğimde bana "Olur mu öyle şey? Sen de benim çocuğumsun. Evlenmemeyi tercih ettiğin için seni cezalandıracak değilim. Yaptığım masrafın miktarını da hesapladım. O miktar parayı sana vereceğim" dedi, gülerek de ilave etti:" Sonradan evlenmeye kalkarsan, kapik çalışmaz ama!".

Ailemin bu yönünü çok severim. İçimizdeki adalet hissini hiç zedelemediler. Farklı muamele gördüğümüzü hiç düşünmedik.

Yeniyetmelerin Telefon Masraflarıyla Nasıl Başa Çıkılır?

Blogu takip edenler benim çocuğum olmadığını bilirler. Bu yüzden başlık biraz şaşırtıcı olabilir. Geçenlerde çocukları olan birkaç arkadaşımla sohbet ederken, konu çocukların cep telefonu masraflarından açıldı. Benim aklım, faturasını kendisi ödeyecek parayı kazanamayan kişilerin cep telefonu sahibi olmasını almıyor ama, şimdiki ebeveynler farklı düşünüyor olmalılar.

Yıllar önce henüz cep telefonları yeniyetmelerin ceplerine girmemişken, bizim de ev telefonu faturamızın kabarmasıyla ilgili ufak bir sorunumuz olmuştu. Kardeşim telefonu bir sohbet aracı olarak, fütursuzca kullanmaya başlamıştı. Bir gece telefondaki bir arkadaşına “Öffff ya sıkıldım, birşey söyle de konuşalım” derken yakaladım. Anlaşılan uzun uzun konuşup, konuları bitirince, bir de uzun uzun sessizlik halinde telefonu açık tutuyorlardı. Ertesi gün annemle konuştuk ve konuyu çözmeye karar verdik. Kardeşime dedik ki, “Bak X lira senin harçlığın. Y lira da bizim telefon faturasına vermeye razı olduğumuz tutar. Biz bundan sonra sana X+Y Lira vereceğiz, telefon faturasına da karışmayacağız. İster üstünü, harçlığından tamamlarsın, ister konuşmaları kısa keser aradaki farkı cebe atarsın ama telefon umurumuzda değil, ödeyemezsen ve kesilirse, kesik kalır.” Bu yöntem acayip işe yaradı. Bizimki telefon konuşmalarını kısa kesmekle kalmadı, bizim konuşmalarımıza da müdahale etmeye ve “Ben ödüyorum telefon parasını, kısa kesin!” demeye başladı:) Buradaki anahtar nokta ne olursa olsun, parasını bitirirse, bir dahaki harçlığa kadar bizden para alamayacağını bilmesiydi.

Çocuklar parayı yönetmeyi ne kadar erken öğrenirlerse o kadar iyi. Böylece paranın esiri olmaz, efendisi olurlar.

Blog Adab-ı Muaşeret Kuralları ve Apolitik Nesil

Blogumda henüz reklamlara yer vermiyorum. Reklamların içeriğini nasıl kontrol edeceğimi bilmiyorum. Ayrıca buradan gelir elde edebileceğimi de sanmıyorum. Öyle çok bilinen ve okunan birşey değil benim bu gevezeliklerim.

Reklam olmasın diye de genellikle herhangibir ürün ya da organizasyonun ismini de anmıyorum. Tek kanallı devlet TV'si ile büyüyen bir memur çocuğu olarak her nedense "aman reklam yapmış olmayalım" sesi kulaklarımda çınlıyor.

Hakikaten blog dünyasının adab-ı muaşeret kuralları nedir? Bankam iyi faiz veriyorsa, banka adı vererek bunu zikretmemde sakınca var mı? Ya da MSG içermeyen bir hazır çorba bulduysam, bunu paylaşmam uygun mudur? Deneyip de beğendiğim ya da beğenmediğim bir üründen bahsetmem doğru mu, yanlış mı? Ya da kitaplardan söz etmek?

Birileri kalkıp beni herhangibir ürün ya da marka hakkındaki fikrimden ötürü mahkemeye verir mi? Aklımı yiyeceğim yahu! Bizimkisi hakikaten yitik bir nesil galiba. 1980 öncesi "Aman kızım, evde okunan kitaplardan ya da annenle sohbetlerimizden dışarıda söz etme", "Ev dışında politika konuşulmaz", "Sağcı mısınız, solcu musunuz diye soran olursa, ben bilmem öyle şeyleri de geç" diyen rahmetli babamın sesi hala kulaklarımda.

Fakat her nasılsa dönemin politikacılarından biriyle inceden dalga geçen bir plak var bizde. Rahmetli Öztürk Serengil'in bir 33'lüğü. Çocukken dinlemeyi çok severdim. Yıllar sonra o plağın toplatıldığını öğrendim. Bizimkiler toplatılmadan almışlar plağı da bu sayede dinleyip, gülebildik.

Hayat zor; vallahi zor!

Kredi Kartları

Şu anda kullanmakta olduğum iki tane kredi kartım var. Bir tane de yedek kartım var. Geçenlerde kardeşim ile konuşurken fark ettim ki, devlet bankalarından birinin senelik kart ücreti sadece 10 YTLmiş. Bu durumda yedek tuttuğum karttan kurtulmaya ve de bu devlet bankasının kartını almaya karar verdim. Geçmiş deneyimim nedeniyle ilgili bankanın Çağrı Merkezini arayıp, kartımı kaybettiğimi, iptal etmelerini ve yenisini de istemediğimi söyledim. Hemen kartı kapattılar.

Pekiyi 3 karta ihtiyacım var mı? Belki bir adet asıl ve bir adet de yedek kart yeterli ama kartlarımdan birinde biriken puanlar benim için çok önemli zira birkaç yılda bir Amerika'ya giderken uçak biletime hiç para vermiyorum. Üstelik bu kartı 1991'de aldım; yani bir nevi gönül bağım var:) Diğer kartımda biriken puanlarsa aynı bankanın sigorta şirketinden yaptırdığım Bireysel emeklilik birikimine ekleniyor. Kartlarımın limitlerinin çok yüksek olmasını istemiyorum. Bankalar limit artırımına gittiklerinde mutlaka arayıp, limiti eski haline çektiriyorum. Yurtdışına gittiğimde Murphy kuralları işler de her iki kartımı birden kaybedersem diye 3. bir kartı yedek tutuyorum. Eh, 10 YTL tutarında bir yıllık ücret de beni bozmaz.

Geçenlerde yabancı bloglara bakarken fark ettim ki, bazı Amerikalılar kartlarını kullanmak konusunda kendilerini tutamadıkları için, bütün kredi kartlarını bir kap dolusu suya koyup, buzlukta donduruyorlarmış. Böylece bir çılgınlık anında kartı kullanamadıklarından, kartların çözülmesini bekleyene kadar, alım kararlarını yeniden gözden geçirip, vazgeçebilecek zaman kazanıyorlarmış. Ne kadar tuhaf! Gerçek bir acil durum olursa ne olacak pekiyi? Üstelik kartları dondurmak çiplerini bozmuyor mudur?

Dün çok yakın iki arkadaşımla şehrin başka bir bölgesindeydik. Hem yaşadığımız hem de çalıştığımız yerler bu dediğim tarafa uzak olduğu için bu bölgeyi uzun zamandır görmemiştik. Çarpık şehirleşme bir kenara, adım başı rastladığımız alışveriş merkezleri bizi şaşırttı. Gerçekten bu kadar çok alışveriş merkezine ihtiyaç var mı? İnsanlar ne alıyorlar? Ben yılda dört ya da beş kez bir ihtiyaç nedeniyle giyim alışverişine çıkarım. Mutfak deseniz, gıda alışverişi hariç, yıllardır aynı mutfak gereçlerini kullanıyorum. Çarşaf, havlu kolay kolay eskimiyor hatta insana aynı şeyleri kullanmaktan bıkkınlık geliyor. Gerçekten alışveriş çılgınlığını aklım almıyor.

Öte yandan televizyondaki yarışmalara katılanlara kazanırlarsa bu parayla ne yapacakları sorulduğunda hemen hepsi kredi kartı borcunu kapatmaktan söz ediyor. Geçenlerde bir hanım TV'de 40,000 YTL tutarında kredi kartı borcu olduğunu ve bunu kapatacağını söylüyordu. 40,000 YTL borç nasıl birikir? Ne kadarı faizdir? İnsanlar tefecilerden sonra ödünç alabilecekleri en pahalı paranın kredi kartlarında olduğunu fark etmiyorlar mı? Acilen ilkokuldan itibaren kişisel finans konulu dersler konulmalı. İnsanlara paranın maliyeti, bütçe yapmak, para biriktirmek gibi konularda eğitim verilmeli. Yoksa çok büyük bir kitle bu sefer suç işlemeye başlayacak.