Bugunku Aksam Gazetesinde Deniz Gökçe’nin Sosyal Güvenlik üzerine dünden devam etmekte olan bir yazisi var. Güzel bir yazı. Tavsiye ederim.Son günlerde birçok gazetede bu konuyla ilgili yazılar bulabilirsiniz. Kimisi hala olaya romantik taraftan bakmayı yeğliyor ve emekli olmanın zorlaştığından dem vuruyor. Oysa, devletin sosyal güvenlik sistemine güvenerek emekli olma hayali kuranlara zaten gecmiş olsun demek lazım. Ortada verebilecekleri para yok ki versinler.Yıllar önce komşumuzda bakıcı olarak çalışan 50 yaşlarında Moldovyalı bir hanım vardı. Eşinin devletten emekli olduğunu ve 15 USD olan emekli maaşını devletin ödeyemediğini, mecburen oğlunun ve kendisinin yurtdışında çalışmak zorunda kaldıklarını anlatmıştı. Bir arkadaşımın oğluna bakan yine aynı yaşlarda Ukraynalı bir hanım da üniversite mezunu emekli bir bankacıydı. Eşi de savcı emeklisi olan bu hanım ve eşi Türkiye’de çalışıp, geride bıraktıkları 3 çocuklarına para gönderiyorlardı. Bizde de ileride durum bundan farklı olmayacak diye korkuyorum.
Merak ettiğim husus şu: acaba 2020’den sonraki yıllarda emekli olacak yaştaki kişiler bu gelişmelerin bugün ne kadar farkında? Artık dedelerimiz gibi emekli olurken alacağımız ikramiye ile bir ev alıp, sonra da mutlu mesut yaşayamayacağımızı kaç kişi düşünüyor? Benim dedem emekli olduğunda aldığı ikramiyeyle, kendisine ait bir araziye müstakil ev yaptırmıştı. Babam ise emekli olduğunda aldığı ikramiyeyle ufacık bir yazlık apartman dairesi alabilmişti. Ben emekli olduğumda son işyerimde ne kadar çalıştıysam, o kadar kıdem tazminatı alabileceğim, onunla da bir otomobil almaya bile imkan olmayacak zira, hiçbir işyerinde çok uzun çalışmıyorum. İşi sevsem bile bir süre sonra ya kariyer gelişimi imkanı olmadığı için, ya keyfi, kurumsallıktan uzak uygulamalardan dolayı ya da gelirimi artırabilmek için yeni bir işe geçmek durumunda kalıyorum. Eğlenceli değil. Benim için bile...
Takip ettiğim bazı Amerikalıların blog sitelerinde, bakıyorum da 65’ten evvel emeklilik hayali kuranların tamamı agresif bir şekilde para biriktiren insanlar. Geçenlerde bir bayanın 60 yaşın emekli olmasi için çok erken olduğunu yazdığını gördüm. Bana sorarsanız 60 yaş çok erken değil ama hoşlandığım bir işim varsa ve sağlığım da müsaitse neden çalışmayayım? Benim derdim ilerleyen yaşlarda 9-6 kısırdöngüsünden kurtulmak ve 7-8 sene sonra daha esnek çalışabilmek.
Uzun süre çalışmanın maddi faydalarının ötesinde bence sağlık üzerinde de fevkalade olumlu etkileri var. Gençlerle çalışmak insanları dinamik kılıyor, algıları daha açık, ilgi alanları daha çeşitli oluyor. Bizim ülkemizde insanlar çok genç yaşlarda emekli olup, “ihtiyar” moduna geçip, hayatları bitmiş gibi davranıyorlar. Hatırlıyorum da 50’li yaşlarında babaannem ve anneannem, içinde ufacık pembe çiçekleri olan lacivert ya da kahverengi sabahlık kumaşlarına bile “genç işi” deyip, pek yüz vermezlerdi. Oysa ben 60 yaşımda da büyük ihtimalle yine penye t-shirt, blue jean ve spor ayakkabı ile dolaşıyor olacağım. İhtiyar moduna geçmeyi reddediyorum. Keyif benim değil mi? :)
Bu blogdaki yazilari bloguma link vererek ya da blogu referans gostererek kullanabilirsiniz.
T'POL
3 Mart 2008 Pazartesi
27 Şubat 2008 Çarşamba
Bir yorumcum demiş ki...
"Sürekli para biriktirmeden bahsediyorsunuz. Şu an yaşım 25 biraz geç kalmama rağmen anlattıklarınızı yaşamıma uygulamaya çalışıyorum. Ama sizin şu an ne kadar biriktirdiğinizi ve hedefinizin ne kadar olduğunu da merak etmiyor değilim. Amacım sizinle yarışmak değil ama :) insan merak ediyor işte...."
Anonimity konusu nedeniyle net rakamlarimi paylasmaktan kaciyorum ama, biriktirmem gereken minimum tutari nasil hesapladigimi izah edebilirim:
Bugunun kosullarinda emekli olsaydim, ayda kac paranin beni rahat ve huzurlu kilacagini hesapladim. Bu kisiden kisiye degisecek bir rakam. Bu rakamdan emekli oldugumda devletten alacagim emekli maasini dustum. www.alitezel.com sitesinden bu rakami bulabilirsiniz. Sonra da herhangibir bankanin hesaplama aracina girip, elde ettigim rakamin iki katini aylik faiz olarak alabilmek icin ne kadar ana paraya ihtiyacim olduguna baktim. Bu rakami bir kenara koydum.
Sonra, su anda rahat gecinmek icin gereksinim duydugum rakami hesapladim. Bunu yaparken su an odedigim BES, Hayat Sigortasi gibi rakamlari hesaba katmadim. Sadece gecinme parasini hesap ettim. Amerikalilarin bir teorisine gore, emeklilik icin yillik gecinme paranizin erkekseniz 10, bayansaniz 12 katini bir kenara koymaniz gerek. Bunu da hesapladim. Onu da bir kenara yazdim.
Bundan sonra da, kac yasinda emekli olmak istedigime bir karar verdim. Yasam beklentimi hesaplamak icin de Internetten buldugum bazi araclardan yararlandim.
Faizlerin dusecegini varsayarak, %8-10 gibi bir faiz oranini benimseyerek, ilk iki etapta hesapladigim rakamlarin ortalamasinin, emeklilik sonrasi yasam beklentim boyunca yetip yetmeyecegini hesaplamaya calistim.
Biraz karisik anlattim galiba, ornekle aciklayayim bir de:
Diyelim ki T'Pring 35 yasinda ve rahat bir emekli hayati yasamak icin ayda 2,500 YTL'ye gereksinim duyacak. Yaklasik kac para emekli maasi alacagini Ali Tezel'in sitesinden hesapladi ve 1000 YTL emekli maasi alacagini buldu. Bu durumda, 1500 YTL'den fazla faiz geliri elde etmesi icin gereken bir rakami biriktirmesi gerek. (Ben beklenmedik giderler de olusabilir diye dusunerek, bunun iki katini hesapladim). Garanti Bankasi sitesi bugunun kosullarinda ayda 3,000 YTL elde etmek icin 300,000 YTL paraniz olmasi gerektigini soyluyor. Bu ilk buldugumuz rakam.
T'Pring bugunun kosullarinda 3,000 YTL ile rahat yasiyor. 3,000X12X12 ki bu da 432,000 YTL eder. Bu da ikinci rakamimiz.
Faizlerin ileride dusecegini varsayarak, T'Pring 300,000 ile 432,000 YTL arasi bir parayi biriktirirse, emeklilikte sıkıntı çekmez diyebiliriz. Tabii bu bugunun parasiyla boyle. Enflasyona gore bu rakamlari duzeltmek gerek. 20 yil boyunca ayda 500 YTL tasarruf edip, ortalama %10 faiz elde eden biri 378,000 YTL biriktirebilir. T'Pring 35 degil de 25 yasinda olsaydi, ayda sadece 150 YTL tasarruf ile 30 yilda 325,000 YTL biriktirebilirdi. Demek ki, genc yasta cok daha ufak da olsa tasarruf etmek bile iyi sonuc verebiliyor. Hele simdi faizler yuksekken biraz daha fazla biriktirmeye cabalamak, ilerisi icin cok ciddi yatirim demektir.
Benim su anda %25'ini biriktirebilmis oldugum rakam da mutevazi bir sekilde hesaplanmis bir meblag. Bunu biriktirince hemen kosa kosa emekli olmayi dusunmuyorum elbette zira bu rakama 5-6 yilin icinde ulasacagimi tahmin ediyorum. 47 yas emekli olmak icin son derece erken. Minimum 56-60 yasa kadar calismayi istiyorum. Tabii benimle calismayi isteyen olursa:)
Anonimity konusu nedeniyle net rakamlarimi paylasmaktan kaciyorum ama, biriktirmem gereken minimum tutari nasil hesapladigimi izah edebilirim:
Bugunun kosullarinda emekli olsaydim, ayda kac paranin beni rahat ve huzurlu kilacagini hesapladim. Bu kisiden kisiye degisecek bir rakam. Bu rakamdan emekli oldugumda devletten alacagim emekli maasini dustum. www.alitezel.com sitesinden bu rakami bulabilirsiniz. Sonra da herhangibir bankanin hesaplama aracina girip, elde ettigim rakamin iki katini aylik faiz olarak alabilmek icin ne kadar ana paraya ihtiyacim olduguna baktim. Bu rakami bir kenara koydum.
Sonra, su anda rahat gecinmek icin gereksinim duydugum rakami hesapladim. Bunu yaparken su an odedigim BES, Hayat Sigortasi gibi rakamlari hesaba katmadim. Sadece gecinme parasini hesap ettim. Amerikalilarin bir teorisine gore, emeklilik icin yillik gecinme paranizin erkekseniz 10, bayansaniz 12 katini bir kenara koymaniz gerek. Bunu da hesapladim. Onu da bir kenara yazdim.
Bundan sonra da, kac yasinda emekli olmak istedigime bir karar verdim. Yasam beklentimi hesaplamak icin de Internetten buldugum bazi araclardan yararlandim.
Faizlerin dusecegini varsayarak, %8-10 gibi bir faiz oranini benimseyerek, ilk iki etapta hesapladigim rakamlarin ortalamasinin, emeklilik sonrasi yasam beklentim boyunca yetip yetmeyecegini hesaplamaya calistim.
Biraz karisik anlattim galiba, ornekle aciklayayim bir de:
Diyelim ki T'Pring 35 yasinda ve rahat bir emekli hayati yasamak icin ayda 2,500 YTL'ye gereksinim duyacak. Yaklasik kac para emekli maasi alacagini Ali Tezel'in sitesinden hesapladi ve 1000 YTL emekli maasi alacagini buldu. Bu durumda, 1500 YTL'den fazla faiz geliri elde etmesi icin gereken bir rakami biriktirmesi gerek. (Ben beklenmedik giderler de olusabilir diye dusunerek, bunun iki katini hesapladim). Garanti Bankasi sitesi bugunun kosullarinda ayda 3,000 YTL elde etmek icin 300,000 YTL paraniz olmasi gerektigini soyluyor. Bu ilk buldugumuz rakam.
T'Pring bugunun kosullarinda 3,000 YTL ile rahat yasiyor. 3,000X12X12 ki bu da 432,000 YTL eder. Bu da ikinci rakamimiz.
Faizlerin ileride dusecegini varsayarak, T'Pring 300,000 ile 432,000 YTL arasi bir parayi biriktirirse, emeklilikte sıkıntı çekmez diyebiliriz. Tabii bu bugunun parasiyla boyle. Enflasyona gore bu rakamlari duzeltmek gerek. 20 yil boyunca ayda 500 YTL tasarruf edip, ortalama %10 faiz elde eden biri 378,000 YTL biriktirebilir. T'Pring 35 degil de 25 yasinda olsaydi, ayda sadece 150 YTL tasarruf ile 30 yilda 325,000 YTL biriktirebilirdi. Demek ki, genc yasta cok daha ufak da olsa tasarruf etmek bile iyi sonuc verebiliyor. Hele simdi faizler yuksekken biraz daha fazla biriktirmeye cabalamak, ilerisi icin cok ciddi yatirim demektir.
Benim su anda %25'ini biriktirebilmis oldugum rakam da mutevazi bir sekilde hesaplanmis bir meblag. Bunu biriktirince hemen kosa kosa emekli olmayi dusunmuyorum elbette zira bu rakama 5-6 yilin icinde ulasacagimi tahmin ediyorum. 47 yas emekli olmak icin son derece erken. Minimum 56-60 yasa kadar calismayi istiyorum. Tabii benimle calismayi isteyen olursa:)
Biraz uzak kaldim ama...
Geçtiğimiz Pazartesi'den bu yana yeni bir yazı yazacak fırsat olmadı.
Alışveriş
Kredi kartından Nakit Çekimi
Sosyal Güvenlik Reformu
Borsadaki Yatırımlarım
üzerine bazı yazılar yazmaya niyetim vardı ama Sevgili Ekonomix benden önce davranıp, Kredi kartından Nakit Avans Kullanımı üzerine süper bir yazı yazmış. Tavsiye ederim.
Alışveriş
Kredi kartından Nakit Çekimi
Sosyal Güvenlik Reformu
Borsadaki Yatırımlarım
üzerine bazı yazılar yazmaya niyetim vardı ama Sevgili Ekonomix benden önce davranıp, Kredi kartından Nakit Avans Kullanımı üzerine süper bir yazı yazmış. Tavsiye ederim.
18 Şubat 2008 Pazartesi
Yeni mezun bir çalışan olsaydım... (2)
Dün başladığım yazıya devam ediyorum:
6. Kendinize Bireysel Emeklilik Sigortasi yaptırın. Neden mi?
a. Yeni mezun olacak kişiler çok uzun seneler çalışmak zorundalar. Onlar emekli oldugunda SGK sistemi ne halde olacak şimdiden bilmek güç ama bilebildiğimiz kadarıyla hiç de iyi durumda olmayacak.
b. İnsanin kendi kendine para biriktirmesi disiplin gerektiriyor. Bu çok zorlayıcı olabilir.
c. BES’te biriken toplam paranizin %25’i vergiden muaf, kalani da eğer sistemde 56 yaşına kadar kalırsanız sadece %10 vergiye tabi. Bu avantajı başka şekilde elde edemezsiniz.
d. Bu tür birikimlerde önemli olan her ay ayırabileceğiniz meblağ değil, sistemde ne kadar uzun süre kaldığınızdır. Gençseniz, avantaj sizde.
e. Gençken nispeten riskli bir portföy seçip, borsadaki çalkantılara kulak tıkarsanız ve uzun vadeli düşünürseniz bu sistem size çok şey kazandırabilir.
f. Her ay belli bir para doğrudan BES'e gideceği için, o parayı harcama riskiniz de olmaz.
Tabi, BES yaptırırken dikkat etmeniz gereken unsurlar var. Aylık fon idare ücreti ya da komisyon adı altında sizden ne kadar para kesilecek buna bakın. Genellikle bireysel bir girisimle BES yaptırmak isterseniz, karşınıza %8 gibi bir oran çıkar ki, bu çok fazla. O nedenle Emeklilik şirketlerini izleyin, promosyonlarını takip edin ve iyi koşullarda giriş yapmaya bakın.
7. Borsa’ya uzun vadeli yatırım yapın. Ufak ufak da olsa, güvenilir, büyüyeceği tahmin edilen hisse senetlerine yatırım yapın ama Borsa’da OYNAMAYIN! Kısa vadeli kazançlara tamah etmeye başladığınızda, tüyo alıp işlem yaptığınızda birikimlerinizi kaybetmeniz ve adeta kumar gibi yıkıcı bir alışkanlık edinmeniz gayet kolaydır. Hisse senetlerini alın ve 25 yıl unutun. Alım satımlarda vergi, stopaj, komisyon oranlarını iyi bilin. Kısa vadeli işlemlerden uzak durun. Ben bugün 20’li yaşlarımda olsam, Bankacılık, Enerji, Sigorta sektörlerine yatırım yapardım.
8. Kredi Kartınızı dikkatle kullanın ve ASLA faize düşmeyin. Çok ihtiyacınız olduğunda, ödeyebileceğiniz miktarda parayı kredi olarak almanız bile çoğu kredi kartının faizine oranla daha ehven olacaktır. Tüketici kredisi kullanırsanız, bu mobilya almak, tatile çıkmak gibi sebepler için olmasın. Faizi yüksek bu kredilere zor durumların dışında rağbet etmemek gerek.
9. Elinize beklemediğiniz bir para geçerse (hediye, ikramiye vs. gibi) birazını harcayın, çoğunu tasarruflarınıza ekleyin. Haydan gelen huya gider demeyin.
10. Sağlığınıza dikkat edin. Sağlıklı bir birey zor zamanlarda bile ekmeğini taştan çıkartabilir ve hayatını devam ettirebilir. Sigara içiyorsanız, hemen bırakın. Havaya savurduğunuz para bir kenara, hayatınızın kalitesi ve süresinden ödün vermeyin. Kilonuza, yaşam formunuza ve fiziksel aktiviteye dikkat edin.
11. Evlenmek için acele etmeyin. Dar bir çevreden eş seçmeyin. Doğru eş seçimi yapmazsanız, boşanma gibi sıkıntılı bir süreci yaşamanın yanısıra, birikimlerinizden de olursunuz. Evlenmeyi seçeceğiniz kişinin sizin değerlerinize uzak olmamasına dikkat edin. Siz tasarruf edip, ileriki yaşlarda güzel bir hayat için çalışırken eşiniz gereksiz harcamalar yapabilen biri olmamalı. Erkekseniz, maçoluk edip, eşinizi evde oturtmayın. İki gelir, bir gelirden her zaman daha iyidir. Kadınsanız, maço bir erkekle evlenip, evde oturmayın. Ekonomik özgürlük, eve katkı, topluma ve ekonomiye katkı, önemli ve feda edilmemesi gereken prensiplerdir.
12. Evlenirken dört dörtlük bir ev döşemek için gırtlağa kadar borçlanıp, sonra da en tatlı zamanları borç ödemek ve gerilmekle geçirmeyin. Evliliğin kırılgan ilk yıllarını strese sokmayın. Ben ailemden ayrı yaşamaya başladığım zaman evimde, iki yatak, bir koltuk, bir mutfak masası ve dört sandalyesi, annemin eski çamaşır makinesi (hala onu kullanıyorum), yurtdışında yaşarken aldığım TV (hala onu da kullanıyorum) ve biraz mutfak eşyasından başka hiçbirşey yoktu. Bu minimal tarzı 3 yıl devam ettirdim. Yemek masası, büfe ve iki kanepeden oluşan salon eşyalarımı yalnız yaşamaya başladıktan 4 yıl sonra aldım. Ama o arada galiba iki kere Amerika’ya tatile gittim. Benim için eşyadan ziyade güzel anılar önemlidir. Sizin öncelikleriniz farklı olabilir ama hiçbirşeye gerektiğinden fazla değer atfetmeyin.
13. Komşularınızla ya da akranlarınızla aşık atmayın, kendinizi başkalarıyla mukayese etmeyin. Şık eşyaları ve havalı arabası olan arkadaşınızın sizden daha mutlu olduğunu düşünmeyin. Her koyun kendi bacağından asılır. Belki onun başka gelirleri vardır, belki de haciz memurları kapısına dayanma üzeredir. Yüzeysel şeylere önem vermeyin.
14. Çocuk sahibi olmak için acele etmeyin. Evlendiyseniz, birkaç seneyi eşinizi daha iyi tanımaya ve birlikte tasarruf yapmaya ayırın. Çocuk sahibi olduğunuzda aklınızı kaçırmayın ve ona sahip olamadığınız herşeyi satınalmaya kalkmayın. Ona güvenli bir gelecek ve iyi bir eğitim sunmanız, akülü araba ya da bebek evi almanızdan daha önemlidir. Çocuğunuza yeteri kadar ve kaliteli zaman ayırmanız büyük paralar harcamanızı gerektirmez.
15. Mutlaka kenarda kolayca nakite dönebilecek(mesela likit fonda) bir miktar paranız olsun. Acil bir durumda kredi kartına sarılmanız gerekmesin. Gerekse dahi ertesi ay tamamını ödeyebilecek durumda olun. Minimum 1000 YTL’yi, mümkünse daha fazlasını bu şekilde kenarda tutun. Bu rakam gelire ve kişiye göre değişebilir elbet.
16. Hayatın tadını çıkartmayı unutmayın. Gençlik ele bir daha geçmez. Yaşadığınız yerde bedavaya ya da ucuza çıkartabileceğiniz etkiniklere katılın. Müzelere gidin, çay bahçelerinde keyif yapın, yanınıza sandviçler ve içecek alıp, uzun yürüyüşlere çıkın, şehrinizi tanıyın. Devlet Tiyatrolarının gösterilerine gidin. Bütçeniz dahilinde ve para biriktirerek ulaşabileceğiniz aktivitelere katılın, tatillere çıkın ama borçla tatile gitmeyin. Yakında bankalar yine promosyona başlar, yaz tatiline şimdi çıkın kışın ödeyin diye. Bunlara itibar etmeyin. Tatilin illa 5 yıldızlı bir yerde yapılması bir zorunluluk değildir. Çoğu tatil köyünde faydalanmayacağınız bir sürü hizmet için para ödersiniz. Üstelik yerli turistler için bu mekanlar gayet pahalıyken, yabancı turistler son derece ucuza kalabiliyorlar. Hal böyle olunca entellektüel seviyesi ve sosyal statüsü sizinle ilgisi bile olmayan ve hoşlanmayacağınız bir güruhla tatil yapmak işkenceye dönüşebilir. Paranızla rezil olmayın.
17. Ebeveynlerinizin sağlıklarına gösterdikleri özeni, maddi durumlarını, para harcama alışkanlıklarını ve tasarruf alışkanlıklarını gözlemleyin. Bu çok hassas bir konu. Onların işine burnunuzu sokuyor havası yaratmak ya da miras avcısı gibi algılanmak istemezsiniz. Ama, sırf savurgan oldukları için ya da sıhhatlerine dikkat etmedikleri için yaşlandıklarında onların maddi yükünü omuzlamak zorunda kalmak sözkonusu olabilir. En azından bu olasılığın farkında olmanız bile önemlidir. Zira bazı durumlarda ebeveynlerin davranışını değiştiremeyebilirsiniz. İlerideki hayatınızda sizleri nelerin bekleyebileceğini bilmek son derece kritik olabilir. En basitinden kendi örneğimi vereyim. Annem hem kendi emekli maaşı olan hem de vefat eden babamdan dul maaşı alan birisi. Parası kendisine yetiyor ve hatta tasarruf bile yapabiliyor. Şimdilik tek başına yaşayabilecek kadar sağlığı yerinde ama gün gelecek evde tek başına olması beni ve kardeşimi rahatsız edecek. O aşamada yanında yatılı birisinin olmasını istediğimizi kardeşimle konuştuk. Böyle birisinin masrafını anneme yüklemek istemeyeceğimiz için biz iki kardeş bu konuyu ve masrafını üstleneceğiz. Yani ileride benim için şu anda bütçemde olmayan bir kalem olacak. Bunu bilmem önemli.
18. Emeklilik için ne kadar erken yaşta planlamaya ve tassarufa başlarsanız, o kadar kafanız rahat olur ve daha ufak tasarruflarla bunu başarabilirsiniz. Geciktiğiniz her yıl sizin daha fazla parayı tasarruf etmenizi gerektirecektir. Ben bu konuya şöyle 25 yaş civarında uyansaydım, bugün şu andaki tasarrufumun muhtemelen 3 katını biriktirmiş olabilirdim.
Geçmişe bakıp "keşke" demenin bir yararı yok elbet. O nedenle Sinyor’un Ingilizcesiyle diyorum ki "ay dont luk bek, ay luk front":))
6. Kendinize Bireysel Emeklilik Sigortasi yaptırın. Neden mi?
a. Yeni mezun olacak kişiler çok uzun seneler çalışmak zorundalar. Onlar emekli oldugunda SGK sistemi ne halde olacak şimdiden bilmek güç ama bilebildiğimiz kadarıyla hiç de iyi durumda olmayacak.
b. İnsanin kendi kendine para biriktirmesi disiplin gerektiriyor. Bu çok zorlayıcı olabilir.
c. BES’te biriken toplam paranizin %25’i vergiden muaf, kalani da eğer sistemde 56 yaşına kadar kalırsanız sadece %10 vergiye tabi. Bu avantajı başka şekilde elde edemezsiniz.
d. Bu tür birikimlerde önemli olan her ay ayırabileceğiniz meblağ değil, sistemde ne kadar uzun süre kaldığınızdır. Gençseniz, avantaj sizde.
e. Gençken nispeten riskli bir portföy seçip, borsadaki çalkantılara kulak tıkarsanız ve uzun vadeli düşünürseniz bu sistem size çok şey kazandırabilir.
f. Her ay belli bir para doğrudan BES'e gideceği için, o parayı harcama riskiniz de olmaz.
Tabi, BES yaptırırken dikkat etmeniz gereken unsurlar var. Aylık fon idare ücreti ya da komisyon adı altında sizden ne kadar para kesilecek buna bakın. Genellikle bireysel bir girisimle BES yaptırmak isterseniz, karşınıza %8 gibi bir oran çıkar ki, bu çok fazla. O nedenle Emeklilik şirketlerini izleyin, promosyonlarını takip edin ve iyi koşullarda giriş yapmaya bakın.
7. Borsa’ya uzun vadeli yatırım yapın. Ufak ufak da olsa, güvenilir, büyüyeceği tahmin edilen hisse senetlerine yatırım yapın ama Borsa’da OYNAMAYIN! Kısa vadeli kazançlara tamah etmeye başladığınızda, tüyo alıp işlem yaptığınızda birikimlerinizi kaybetmeniz ve adeta kumar gibi yıkıcı bir alışkanlık edinmeniz gayet kolaydır. Hisse senetlerini alın ve 25 yıl unutun. Alım satımlarda vergi, stopaj, komisyon oranlarını iyi bilin. Kısa vadeli işlemlerden uzak durun. Ben bugün 20’li yaşlarımda olsam, Bankacılık, Enerji, Sigorta sektörlerine yatırım yapardım.
8. Kredi Kartınızı dikkatle kullanın ve ASLA faize düşmeyin. Çok ihtiyacınız olduğunda, ödeyebileceğiniz miktarda parayı kredi olarak almanız bile çoğu kredi kartının faizine oranla daha ehven olacaktır. Tüketici kredisi kullanırsanız, bu mobilya almak, tatile çıkmak gibi sebepler için olmasın. Faizi yüksek bu kredilere zor durumların dışında rağbet etmemek gerek.
9. Elinize beklemediğiniz bir para geçerse (hediye, ikramiye vs. gibi) birazını harcayın, çoğunu tasarruflarınıza ekleyin. Haydan gelen huya gider demeyin.
10. Sağlığınıza dikkat edin. Sağlıklı bir birey zor zamanlarda bile ekmeğini taştan çıkartabilir ve hayatını devam ettirebilir. Sigara içiyorsanız, hemen bırakın. Havaya savurduğunuz para bir kenara, hayatınızın kalitesi ve süresinden ödün vermeyin. Kilonuza, yaşam formunuza ve fiziksel aktiviteye dikkat edin.
11. Evlenmek için acele etmeyin. Dar bir çevreden eş seçmeyin. Doğru eş seçimi yapmazsanız, boşanma gibi sıkıntılı bir süreci yaşamanın yanısıra, birikimlerinizden de olursunuz. Evlenmeyi seçeceğiniz kişinin sizin değerlerinize uzak olmamasına dikkat edin. Siz tasarruf edip, ileriki yaşlarda güzel bir hayat için çalışırken eşiniz gereksiz harcamalar yapabilen biri olmamalı. Erkekseniz, maçoluk edip, eşinizi evde oturtmayın. İki gelir, bir gelirden her zaman daha iyidir. Kadınsanız, maço bir erkekle evlenip, evde oturmayın. Ekonomik özgürlük, eve katkı, topluma ve ekonomiye katkı, önemli ve feda edilmemesi gereken prensiplerdir.
12. Evlenirken dört dörtlük bir ev döşemek için gırtlağa kadar borçlanıp, sonra da en tatlı zamanları borç ödemek ve gerilmekle geçirmeyin. Evliliğin kırılgan ilk yıllarını strese sokmayın. Ben ailemden ayrı yaşamaya başladığım zaman evimde, iki yatak, bir koltuk, bir mutfak masası ve dört sandalyesi, annemin eski çamaşır makinesi (hala onu kullanıyorum), yurtdışında yaşarken aldığım TV (hala onu da kullanıyorum) ve biraz mutfak eşyasından başka hiçbirşey yoktu. Bu minimal tarzı 3 yıl devam ettirdim. Yemek masası, büfe ve iki kanepeden oluşan salon eşyalarımı yalnız yaşamaya başladıktan 4 yıl sonra aldım. Ama o arada galiba iki kere Amerika’ya tatile gittim. Benim için eşyadan ziyade güzel anılar önemlidir. Sizin öncelikleriniz farklı olabilir ama hiçbirşeye gerektiğinden fazla değer atfetmeyin.
13. Komşularınızla ya da akranlarınızla aşık atmayın, kendinizi başkalarıyla mukayese etmeyin. Şık eşyaları ve havalı arabası olan arkadaşınızın sizden daha mutlu olduğunu düşünmeyin. Her koyun kendi bacağından asılır. Belki onun başka gelirleri vardır, belki de haciz memurları kapısına dayanma üzeredir. Yüzeysel şeylere önem vermeyin.
14. Çocuk sahibi olmak için acele etmeyin. Evlendiyseniz, birkaç seneyi eşinizi daha iyi tanımaya ve birlikte tasarruf yapmaya ayırın. Çocuk sahibi olduğunuzda aklınızı kaçırmayın ve ona sahip olamadığınız herşeyi satınalmaya kalkmayın. Ona güvenli bir gelecek ve iyi bir eğitim sunmanız, akülü araba ya da bebek evi almanızdan daha önemlidir. Çocuğunuza yeteri kadar ve kaliteli zaman ayırmanız büyük paralar harcamanızı gerektirmez.
15. Mutlaka kenarda kolayca nakite dönebilecek(mesela likit fonda) bir miktar paranız olsun. Acil bir durumda kredi kartına sarılmanız gerekmesin. Gerekse dahi ertesi ay tamamını ödeyebilecek durumda olun. Minimum 1000 YTL’yi, mümkünse daha fazlasını bu şekilde kenarda tutun. Bu rakam gelire ve kişiye göre değişebilir elbet.
16. Hayatın tadını çıkartmayı unutmayın. Gençlik ele bir daha geçmez. Yaşadığınız yerde bedavaya ya da ucuza çıkartabileceğiniz etkiniklere katılın. Müzelere gidin, çay bahçelerinde keyif yapın, yanınıza sandviçler ve içecek alıp, uzun yürüyüşlere çıkın, şehrinizi tanıyın. Devlet Tiyatrolarının gösterilerine gidin. Bütçeniz dahilinde ve para biriktirerek ulaşabileceğiniz aktivitelere katılın, tatillere çıkın ama borçla tatile gitmeyin. Yakında bankalar yine promosyona başlar, yaz tatiline şimdi çıkın kışın ödeyin diye. Bunlara itibar etmeyin. Tatilin illa 5 yıldızlı bir yerde yapılması bir zorunluluk değildir. Çoğu tatil köyünde faydalanmayacağınız bir sürü hizmet için para ödersiniz. Üstelik yerli turistler için bu mekanlar gayet pahalıyken, yabancı turistler son derece ucuza kalabiliyorlar. Hal böyle olunca entellektüel seviyesi ve sosyal statüsü sizinle ilgisi bile olmayan ve hoşlanmayacağınız bir güruhla tatil yapmak işkenceye dönüşebilir. Paranızla rezil olmayın.
17. Ebeveynlerinizin sağlıklarına gösterdikleri özeni, maddi durumlarını, para harcama alışkanlıklarını ve tasarruf alışkanlıklarını gözlemleyin. Bu çok hassas bir konu. Onların işine burnunuzu sokuyor havası yaratmak ya da miras avcısı gibi algılanmak istemezsiniz. Ama, sırf savurgan oldukları için ya da sıhhatlerine dikkat etmedikleri için yaşlandıklarında onların maddi yükünü omuzlamak zorunda kalmak sözkonusu olabilir. En azından bu olasılığın farkında olmanız bile önemlidir. Zira bazı durumlarda ebeveynlerin davranışını değiştiremeyebilirsiniz. İlerideki hayatınızda sizleri nelerin bekleyebileceğini bilmek son derece kritik olabilir. En basitinden kendi örneğimi vereyim. Annem hem kendi emekli maaşı olan hem de vefat eden babamdan dul maaşı alan birisi. Parası kendisine yetiyor ve hatta tasarruf bile yapabiliyor. Şimdilik tek başına yaşayabilecek kadar sağlığı yerinde ama gün gelecek evde tek başına olması beni ve kardeşimi rahatsız edecek. O aşamada yanında yatılı birisinin olmasını istediğimizi kardeşimle konuştuk. Böyle birisinin masrafını anneme yüklemek istemeyeceğimiz için biz iki kardeş bu konuyu ve masrafını üstleneceğiz. Yani ileride benim için şu anda bütçemde olmayan bir kalem olacak. Bunu bilmem önemli.
18. Emeklilik için ne kadar erken yaşta planlamaya ve tassarufa başlarsanız, o kadar kafanız rahat olur ve daha ufak tasarruflarla bunu başarabilirsiniz. Geciktiğiniz her yıl sizin daha fazla parayı tasarruf etmenizi gerektirecektir. Ben bu konuya şöyle 25 yaş civarında uyansaydım, bugün şu andaki tasarrufumun muhtemelen 3 katını biriktirmiş olabilirdim.
Geçmişe bakıp "keşke" demenin bir yararı yok elbet. O nedenle Sinyor’un Ingilizcesiyle diyorum ki "ay dont luk bek, ay luk front":))
17 Şubat 2008 Pazar
Yeni Mezun bir çalışan olsaydım... (1)
Sevgili Eko-Mühendis, tassaruf ve tutumluluk üzerine gençken nasıl davrandığımı sormuştu ben de ona bu konuya 30'lu yaslara gelene kadar kafa yormamış olduğumu ama bu konudaki fikirlerimi paylaşacağımı yazmıştım.
1. Üniversiteden yeni mezun olacak arkadaşlara ilk tavsiyem, ilk işlerini seçerken dikkatli olmaları, mutlaka dürüst bir işverenle çalışmaya başlamaları. Gerçek ücretiniz üzerinden vergi ödeyen ve SGK primlerinizi doğru düzgün yatıracak bir işverenle çalışın. İlk işinizde asgari 1 yıl geçirin ve bu süre içinde çok çalışın, şirketinizde en az 3-5 kişi sizin hakkınızda olumlu düşüncelere sahip olsun. Bu illa da yöneticiniz olmak zorunda değil. İlk işinizde etkileyeceğiniz kişiler daha sonra da referanslarınız olacak ve size mutlaka faydaları dokunacaktır.
2. Eğer ailenizle aynı şehirde yaşayıp, çalışabilecekseniz ve kısa vadede aynı şehirde yaşamayı planlıyorsanız, toplam net ücretinizin en az 6 katını biriktirmeden ayrı eve çıkmaya çabalamayın. Nihayetinde ben tüm yetişkin insanların kadın, erkek fark etmez, ailelerinden ayrılmaları ve kendi hayatlarını kurmalarına inanırım ama, mezun olur olmaz, biraz para biriktirmeden maceraya atılmayın. Eliniz para gördü diye tüm paranızı harcamaya kalkmayın, para biriktirin.
3. Eğer ailenizden ayrı bir şehirde çalışıp, yaşamanız gerekiyorsa, tek başınıza ev tutmaya ve geçinmeye çabalamayın. Çok şanslı değilseniz, ilk ücretiniz tek başınıza geçinmenize muhtemelen yetmeyecektir. Aklı başında bir ya da iki arkadaşınızla ev paylaşın, böylece kira, aidat, elektrik, su vs. masraflarınızı minimumda tutabilirsiniz ve bir kenara koyacak para ayırabilirsiniz.
4. Bütçe yapın. Her ay doğrudan ne kadar paranın elinizden çıkacağını kuruşuna kadar bilin. Ne kadar tasarruf edeceğinizi hesaplayın ve maaşınızı alır almaz, bu parayı tasarruf hesabınıza aktarın. Eğer ilk ücretiniz çok düşükse ama yaptığınız işin size uzun vadede değer katacağına inanıyorsanız, ikinci bir iş yapmayı deneyin. Bunda utanılacak birşey yok. Bilakis, özgeçmişinizde böyle bir şey insanların size daha saygıyla bakmasına neden olur. Ders verin, part-time güvenilir mekanlarda çalışın, çeviri yapın. Elinizden ne geliyorsa, ikinci bir iş için bu beceriyi kullanın.
5. Diyelim ki, bütçenizi dengeleyebiliyorsunuz ve tasarruf yapabiliyorsunuz. En az 1 yıllık geçinme paranızı tasarruf edinceye kadar, iş değiştirmeye, daha büyük bir eve çıkmaya, havalı bir TV almaya ya da banka kredisi alıp, otomobil edinmeye kalkışmayın. Evet, artık kendi paranızı kazanıyorsunuz ve kendi kararlarınızı alabilirsiniz ama alacağınız kararlar akıllı olmalı. Ben ilk otomobilimi 26 yaşındayken aldım. 5 yaşında bir arabaydı ve ayda ortalama bir cumartesi günümü serviste geçirmeme sebep oluyordu.
Devam edecek....
1. Üniversiteden yeni mezun olacak arkadaşlara ilk tavsiyem, ilk işlerini seçerken dikkatli olmaları, mutlaka dürüst bir işverenle çalışmaya başlamaları. Gerçek ücretiniz üzerinden vergi ödeyen ve SGK primlerinizi doğru düzgün yatıracak bir işverenle çalışın. İlk işinizde asgari 1 yıl geçirin ve bu süre içinde çok çalışın, şirketinizde en az 3-5 kişi sizin hakkınızda olumlu düşüncelere sahip olsun. Bu illa da yöneticiniz olmak zorunda değil. İlk işinizde etkileyeceğiniz kişiler daha sonra da referanslarınız olacak ve size mutlaka faydaları dokunacaktır.
2. Eğer ailenizle aynı şehirde yaşayıp, çalışabilecekseniz ve kısa vadede aynı şehirde yaşamayı planlıyorsanız, toplam net ücretinizin en az 6 katını biriktirmeden ayrı eve çıkmaya çabalamayın. Nihayetinde ben tüm yetişkin insanların kadın, erkek fark etmez, ailelerinden ayrılmaları ve kendi hayatlarını kurmalarına inanırım ama, mezun olur olmaz, biraz para biriktirmeden maceraya atılmayın. Eliniz para gördü diye tüm paranızı harcamaya kalkmayın, para biriktirin.
3. Eğer ailenizden ayrı bir şehirde çalışıp, yaşamanız gerekiyorsa, tek başınıza ev tutmaya ve geçinmeye çabalamayın. Çok şanslı değilseniz, ilk ücretiniz tek başınıza geçinmenize muhtemelen yetmeyecektir. Aklı başında bir ya da iki arkadaşınızla ev paylaşın, böylece kira, aidat, elektrik, su vs. masraflarınızı minimumda tutabilirsiniz ve bir kenara koyacak para ayırabilirsiniz.
4. Bütçe yapın. Her ay doğrudan ne kadar paranın elinizden çıkacağını kuruşuna kadar bilin. Ne kadar tasarruf edeceğinizi hesaplayın ve maaşınızı alır almaz, bu parayı tasarruf hesabınıza aktarın. Eğer ilk ücretiniz çok düşükse ama yaptığınız işin size uzun vadede değer katacağına inanıyorsanız, ikinci bir iş yapmayı deneyin. Bunda utanılacak birşey yok. Bilakis, özgeçmişinizde böyle bir şey insanların size daha saygıyla bakmasına neden olur. Ders verin, part-time güvenilir mekanlarda çalışın, çeviri yapın. Elinizden ne geliyorsa, ikinci bir iş için bu beceriyi kullanın.
5. Diyelim ki, bütçenizi dengeleyebiliyorsunuz ve tasarruf yapabiliyorsunuz. En az 1 yıllık geçinme paranızı tasarruf edinceye kadar, iş değiştirmeye, daha büyük bir eve çıkmaya, havalı bir TV almaya ya da banka kredisi alıp, otomobil edinmeye kalkışmayın. Evet, artık kendi paranızı kazanıyorsunuz ve kendi kararlarınızı alabilirsiniz ama alacağınız kararlar akıllı olmalı. Ben ilk otomobilimi 26 yaşındayken aldım. 5 yaşında bir arabaydı ve ayda ortalama bir cumartesi günümü serviste geçirmeme sebep oluyordu.
Devam edecek....
13 Şubat 2008 Çarşamba
Bir ikilemin eşiğinde…
Tasarruf edip, para biriktirmenin öneminden söz edip duruyorum. Bu konuda örnek alınacak şekilde davranmaya çalışıyorum. Çok yakın diğer bir Vulcan’lı arkadaşım da (ismi T’Pring) aynı benim gibi düşünüp, davranıyor. Ancak, şu sıra tasarruflarını ciddi baltalama olasılığı olan bir konu zihnini kurcalayıp, duruyor. İşinden ayrılmaya karar verdi. Evet, bu konuda kararı çok kesin. Önünde iki alternatif var: 1. Yeni bir iş buluncaya kadar dişini sıkıp, sonra ayrılmak, 2. Hemen ayrılmak ve tasarruflarını tırtıklayarak geçinmek.
Sağduyulu, mantıklı Vulcan’lı iç sesi ona 1. alternatifi uygulaması gerektiğini söylüyor. Öte yandan uzun yıllardır bu gezegende ve de Türkiye’de yaşadığı için derin bir şekilde içine işleyen Akdeniz’lilere özgü, kanı kaynayan bir alt benlik ise kararını hemen uygulamaya koymasını emrediyormuş.
Gündüz işlerle meşgul olmaya çalışarak her iki sese de kulaklarını tıkayabildiğini ama işyerinde huzursuz olmasına sebep olan olayların da yine gün içinde karşısına çıkıp durduğunu anlatıyor. Ama esas geceleri sürekli kafasında bu iki sesin yarattığı karmaşayı evirip, çevirmekten bütün huzuru kaçıyormuş. Dünyada yaşadığımız müddetçe ki, maalesef bu süreyi biz belirlemiyoruz, bu gezegenin insanları gibi davranmak zorundayız. Bu da bir işe girip çalışmayı gerektiriyor.
Dün akşam T’Pring ile oturup hesap yaptık. Eğer, BES’e katkıda bulunmaya ara verirse, Digital TV aboneliğini iptal ederse, Temizlik Hizmetlerini almaktan vaz geçerse ve de harcamalarını minimize ederse, elindeki nakit para Ocak 2009’a kadar onu idare eder. O tarihte eline geçecek bir miktar para daha var ki, bu da onu yaklaşık 8-9 ay götürür. Oldukça uzun bir süre. Neredeyse, 2009 sonbaharına kadar idare edebilir. Bu sürede yeni bir iş bulacağından hemen hemen eminim ama büyük de konuşmamak lazım. Tabii tüm bunlar onun tasarruflarının belli bir seviyede donması ve artmaması anlamına geliyor ki, her mantıklı Vulkanlı bunun aslında azalması demek olduğunu bilir.
T’Pring için en kötüsü otomobilsiz kalmak olacak. Birikimi ve giderlerini karşılaştırınca, bütçesinde ikinci el bir otomobile bile yer kalmayacak. Şu sıralar ona daha sakin davranmasını söylüyorum. Birkaç ay daha sabretse bile kardır, öyle değil mi?
Sağduyulu, mantıklı Vulcan’lı iç sesi ona 1. alternatifi uygulaması gerektiğini söylüyor. Öte yandan uzun yıllardır bu gezegende ve de Türkiye’de yaşadığı için derin bir şekilde içine işleyen Akdeniz’lilere özgü, kanı kaynayan bir alt benlik ise kararını hemen uygulamaya koymasını emrediyormuş.
Gündüz işlerle meşgul olmaya çalışarak her iki sese de kulaklarını tıkayabildiğini ama işyerinde huzursuz olmasına sebep olan olayların da yine gün içinde karşısına çıkıp durduğunu anlatıyor. Ama esas geceleri sürekli kafasında bu iki sesin yarattığı karmaşayı evirip, çevirmekten bütün huzuru kaçıyormuş. Dünyada yaşadığımız müddetçe ki, maalesef bu süreyi biz belirlemiyoruz, bu gezegenin insanları gibi davranmak zorundayız. Bu da bir işe girip çalışmayı gerektiriyor.
Dün akşam T’Pring ile oturup hesap yaptık. Eğer, BES’e katkıda bulunmaya ara verirse, Digital TV aboneliğini iptal ederse, Temizlik Hizmetlerini almaktan vaz geçerse ve de harcamalarını minimize ederse, elindeki nakit para Ocak 2009’a kadar onu idare eder. O tarihte eline geçecek bir miktar para daha var ki, bu da onu yaklaşık 8-9 ay götürür. Oldukça uzun bir süre. Neredeyse, 2009 sonbaharına kadar idare edebilir. Bu sürede yeni bir iş bulacağından hemen hemen eminim ama büyük de konuşmamak lazım. Tabii tüm bunlar onun tasarruflarının belli bir seviyede donması ve artmaması anlamına geliyor ki, her mantıklı Vulkanlı bunun aslında azalması demek olduğunu bilir.
T’Pring için en kötüsü otomobilsiz kalmak olacak. Birikimi ve giderlerini karşılaştırınca, bütçesinde ikinci el bir otomobile bile yer kalmayacak. Şu sıralar ona daha sakin davranmasını söylüyorum. Birkaç ay daha sabretse bile kardır, öyle değil mi?
11 Şubat 2008 Pazartesi
Anlaşmalar ve Adalet
Çoğu arkadaşım evli ve çocuklu. Ortalama 20 aile tanıyorsam, bunların yaklaşık üçünün çocuklarını benim ailemin bizi yetiştirdiği gibi yetiştirdiklerini, diğerlerinin tamamen çocukların kontrolü altına girmiş olduklarını görüyorum.
En baştan söyleyeyim: Asla çocuk sahibi olmayı düşünmedim. Bunun son derece büyük bir fedakarlık gerektirdiğini, çocuk yetiştirmenin ağır bir sorumluluk olduğunu ve bunun için fazla bencil olduğumu düşünüyorum. Büyük ihtimalle eleştirdiğim ebeveynlere benzerdim. O yüzden birazdan anlatacaklarımı bu bilgi ışığında okuyun ve kuru bir eleştiri olarak algılamayın lütfen.
Bahsettiğim 3 ailenin çocukları onlara gittiğim zaman mutlaka " merhaba" derler. Bazılarıyla daha samimiyiz, sohbet ederiz. Okuldan, spordan, okul dışı etkinliklerden konuşuruz ya da birlik olup, evin annesi veya babasıyla hafiften uğraşıp, şakalaşırız. Bu çocukların benim için hep özel bir yerleri vardır. Dersleri iyidir, kendi kendilerine çalışırlar. Merakları vardır, tek başlarına kendilerini oyalayabilirler. Sözkonusu aileler de özellikle sormazsam, çocukların başarılarından ya da üstün meziyetlerinden bahsetmezler, evlatları ne kadar övünülecek çocuklar olsa da onlarla övünmezler ama bilirim ki, çocuklarıyla iftihar ederler. Sadece bunu ortaya saçmayı ve abartıp, karşıdakini baymayı düşünmezler.
Diğer ailelere ve çocuklara gelince bunları ikiye ayırdım ben. Birinci grupla asla ev ortamında, çocuklarının bulunabileceği yerlerde görüşmüyorum, zira şımarık, tüm ilgiyi sürekli üstünde isteyen, lafa karışan, 5 dakika kahve içerken bile huzur vermeyen çocuklara tahammülüm yok. Gerçi çocuklar yanımızda olmasa da anneler (evet bunu en fazla anneler yapıyor) durmadan şımarık, kaprisli ve yeteri kadar terbiyeli olmadığını düşündüğüm çocuklarının "üstün meziyetlerinden" söz ederek iç baymayı başarabiliyorlar. Çocuk her çocuk kadar resim çiziktirebiliyorsa dahi, Picasso gibi yetenekli, 3-5 okul şarkısı söylüyorsa konservatuara gitmeye namzetmiş gibi anlatılıyor. İkinci grubun çocuklarına tahammül edebiliyorum zira genellikle eve bir yabancı, bir misafir geldiğinde surat asıp, odalarına kapanıyorlar ya da bilgisayarın başından kalkmadıkları için sorun yaratmıyorlar. Her iki kategorinin de aileleri, yakayı tamamen çocuklara kaptırmış durumda. Çocukların hiçbir sınırı yok, istedikleri herşeyi ağlayarak, bağırarak ya da hırçınlıkla elde edebiliyorlar. Başarısız notları eleştirilmiyor, her türlü müsamaha gösteriliyor. Karne berbat da olsa, karne hediyesi alınıyor.
Kardeşimin ve benim istediğimiz birşeyi elde etmemiz için her zaman koşullar olurdu.İyi bir karne, uslu durmak, odamızı dağıtmamak vs. gibi. Hatalı davranışlarımızın yaptırımları vardı. Bu genellikle hak mahrumiyeti şeklinde tezahür ederdi. Biz de istediğimiz elde edebilmek için onların kurallarına uygun davranırdık. Kızardık belki ama, istediğimizi başka yöntemle elde edemeyeceğimizi de bilirdik. Buna mukabil hem annem, hem de babam bize muazzam vakit ayırırlardı. Daima bize kitap okur, el becerilerimizin gelişmesini sağlayacak oyunlar icat eder, ailece birlikte olmamız için fırsatlar yaratırlardı. Başarılarımız onları mutlu ederdi. Onları mutlu etmek için biz de gayret sarfetmemiz gerektiğini bilirdik. Çok mutlu bir çocukluk geçirdim ben ve herşeyimi annemle, rahmetli babama borçlu olduğumu biliyorum. Doğumgünlerimde ben annemden atik davranırsam eğer, iyi ki beni doğurmuş olduğu için ona teşekkür ederim. Sanırım o da yaptığından pişman değil:)
Düşünüyorum da hayatımızdaki en önemli unsur ailemin çok adaletli olması ve asla hakkaniyet duygusunu zedeleyecek birşeyler yapmamalarıydı. Ben de, kardeşim de özel okulda okuduk. Aramız 8 yaş olduğu için ben bitirdikten 1 yıl sonra o başladı, böylece her ikisi de memur olan ailem bizi özel okulda okutabildi. 5. sınıfta sınava girerken babam bana şöyle demişti: "Senin bu özel okulda okumanı ve çok iyi İngilizce öğrenmeni istiyorum. Sonradan yabancı dil öğrenmek zor bir şey ve çok da iyi olmuyor. Bana ailemin sunamadığı bir fırsatı sana sunmaya hazırım. Kazanacağını biliyorum ama bu okula girersen, sınıfta kalamazsın. Çünkü ben özel okulda aynı anda iki çocuk okutamam. Arkandan kardeşin geliyor, ona da bu fırsatı tanımak durumundayım. Dolayısıyla, iyi bir öğrenci olman gerek." Ben bu sözü çok ciddiye aldım ve hiç de eleştirmedim. Daha sonra kardeşim aynı okulun sınavını kazandığında babam ona da şöyle dedi: "Senin arkandan gelen bir kardeş yok ama, sınıfta kalırsan, seni okuldan alırım. Çünkü ablana böyle bir koşul getirmiştim. Aynı şeyi sana da yapmazsam, ablana haksızlık olur". Gerçi, kardeşim de ben de, sınıfta kalacak tipte öğrenciler hiç olmadık ama, anlaşma anlaşmadır, öyle değil mi?
Bundan yıllar sonra, kardeşim evlenirken, annem bir hayli masraf yaptı. Kardeşime düğünde takmak için takı bakarken, bana da çok güzel bir hediye aldı. Bunu yapmasına gerek olmadığını, zaten çok masrafa girdiğini söylediğimde bana "Olur mu öyle şey? Sen de benim çocuğumsun. Evlenmemeyi tercih ettiğin için seni cezalandıracak değilim. Yaptığım masrafın miktarını da hesapladım. O miktar parayı sana vereceğim" dedi, gülerek de ilave etti:" Sonradan evlenmeye kalkarsan, kapik çalışmaz ama!".
Ailemin bu yönünü çok severim. İçimizdeki adalet hissini hiç zedelemediler. Farklı muamele gördüğümüzü hiç düşünmedik.
En baştan söyleyeyim: Asla çocuk sahibi olmayı düşünmedim. Bunun son derece büyük bir fedakarlık gerektirdiğini, çocuk yetiştirmenin ağır bir sorumluluk olduğunu ve bunun için fazla bencil olduğumu düşünüyorum. Büyük ihtimalle eleştirdiğim ebeveynlere benzerdim. O yüzden birazdan anlatacaklarımı bu bilgi ışığında okuyun ve kuru bir eleştiri olarak algılamayın lütfen.
Bahsettiğim 3 ailenin çocukları onlara gittiğim zaman mutlaka " merhaba" derler. Bazılarıyla daha samimiyiz, sohbet ederiz. Okuldan, spordan, okul dışı etkinliklerden konuşuruz ya da birlik olup, evin annesi veya babasıyla hafiften uğraşıp, şakalaşırız. Bu çocukların benim için hep özel bir yerleri vardır. Dersleri iyidir, kendi kendilerine çalışırlar. Merakları vardır, tek başlarına kendilerini oyalayabilirler. Sözkonusu aileler de özellikle sormazsam, çocukların başarılarından ya da üstün meziyetlerinden bahsetmezler, evlatları ne kadar övünülecek çocuklar olsa da onlarla övünmezler ama bilirim ki, çocuklarıyla iftihar ederler. Sadece bunu ortaya saçmayı ve abartıp, karşıdakini baymayı düşünmezler.
Diğer ailelere ve çocuklara gelince bunları ikiye ayırdım ben. Birinci grupla asla ev ortamında, çocuklarının bulunabileceği yerlerde görüşmüyorum, zira şımarık, tüm ilgiyi sürekli üstünde isteyen, lafa karışan, 5 dakika kahve içerken bile huzur vermeyen çocuklara tahammülüm yok. Gerçi çocuklar yanımızda olmasa da anneler (evet bunu en fazla anneler yapıyor) durmadan şımarık, kaprisli ve yeteri kadar terbiyeli olmadığını düşündüğüm çocuklarının "üstün meziyetlerinden" söz ederek iç baymayı başarabiliyorlar. Çocuk her çocuk kadar resim çiziktirebiliyorsa dahi, Picasso gibi yetenekli, 3-5 okul şarkısı söylüyorsa konservatuara gitmeye namzetmiş gibi anlatılıyor. İkinci grubun çocuklarına tahammül edebiliyorum zira genellikle eve bir yabancı, bir misafir geldiğinde surat asıp, odalarına kapanıyorlar ya da bilgisayarın başından kalkmadıkları için sorun yaratmıyorlar. Her iki kategorinin de aileleri, yakayı tamamen çocuklara kaptırmış durumda. Çocukların hiçbir sınırı yok, istedikleri herşeyi ağlayarak, bağırarak ya da hırçınlıkla elde edebiliyorlar. Başarısız notları eleştirilmiyor, her türlü müsamaha gösteriliyor. Karne berbat da olsa, karne hediyesi alınıyor.
Kardeşimin ve benim istediğimiz birşeyi elde etmemiz için her zaman koşullar olurdu.İyi bir karne, uslu durmak, odamızı dağıtmamak vs. gibi. Hatalı davranışlarımızın yaptırımları vardı. Bu genellikle hak mahrumiyeti şeklinde tezahür ederdi. Biz de istediğimiz elde edebilmek için onların kurallarına uygun davranırdık. Kızardık belki ama, istediğimizi başka yöntemle elde edemeyeceğimizi de bilirdik. Buna mukabil hem annem, hem de babam bize muazzam vakit ayırırlardı. Daima bize kitap okur, el becerilerimizin gelişmesini sağlayacak oyunlar icat eder, ailece birlikte olmamız için fırsatlar yaratırlardı. Başarılarımız onları mutlu ederdi. Onları mutlu etmek için biz de gayret sarfetmemiz gerektiğini bilirdik. Çok mutlu bir çocukluk geçirdim ben ve herşeyimi annemle, rahmetli babama borçlu olduğumu biliyorum. Doğumgünlerimde ben annemden atik davranırsam eğer, iyi ki beni doğurmuş olduğu için ona teşekkür ederim. Sanırım o da yaptığından pişman değil:)
Düşünüyorum da hayatımızdaki en önemli unsur ailemin çok adaletli olması ve asla hakkaniyet duygusunu zedeleyecek birşeyler yapmamalarıydı. Ben de, kardeşim de özel okulda okuduk. Aramız 8 yaş olduğu için ben bitirdikten 1 yıl sonra o başladı, böylece her ikisi de memur olan ailem bizi özel okulda okutabildi. 5. sınıfta sınava girerken babam bana şöyle demişti: "Senin bu özel okulda okumanı ve çok iyi İngilizce öğrenmeni istiyorum. Sonradan yabancı dil öğrenmek zor bir şey ve çok da iyi olmuyor. Bana ailemin sunamadığı bir fırsatı sana sunmaya hazırım. Kazanacağını biliyorum ama bu okula girersen, sınıfta kalamazsın. Çünkü ben özel okulda aynı anda iki çocuk okutamam. Arkandan kardeşin geliyor, ona da bu fırsatı tanımak durumundayım. Dolayısıyla, iyi bir öğrenci olman gerek." Ben bu sözü çok ciddiye aldım ve hiç de eleştirmedim. Daha sonra kardeşim aynı okulun sınavını kazandığında babam ona da şöyle dedi: "Senin arkandan gelen bir kardeş yok ama, sınıfta kalırsan, seni okuldan alırım. Çünkü ablana böyle bir koşul getirmiştim. Aynı şeyi sana da yapmazsam, ablana haksızlık olur". Gerçi, kardeşim de ben de, sınıfta kalacak tipte öğrenciler hiç olmadık ama, anlaşma anlaşmadır, öyle değil mi?
Bundan yıllar sonra, kardeşim evlenirken, annem bir hayli masraf yaptı. Kardeşime düğünde takmak için takı bakarken, bana da çok güzel bir hediye aldı. Bunu yapmasına gerek olmadığını, zaten çok masrafa girdiğini söylediğimde bana "Olur mu öyle şey? Sen de benim çocuğumsun. Evlenmemeyi tercih ettiğin için seni cezalandıracak değilim. Yaptığım masrafın miktarını da hesapladım. O miktar parayı sana vereceğim" dedi, gülerek de ilave etti:" Sonradan evlenmeye kalkarsan, kapik çalışmaz ama!".
Ailemin bu yönünü çok severim. İçimizdeki adalet hissini hiç zedelemediler. Farklı muamele gördüğümüzü hiç düşünmedik.
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)