Tutumluluk

Tutumlu davranmaya calisarak, parami biriktirmeye cabaladigimi soylemistim. Pekiyi nasil tutumlu olunur? Amerikali bir grup insanin bloglarini takip ediyorum ve itiraf etmeliyim ki bazilarinin tutumlu olmak adina yaptiklari beni asiyor.

Ben keyifci birisiyim ve tutumlulugu, para harcamamak, cimri davranmak olarak yorumlamiyorum. Iste tutumlu olmak adina yaptigim seyler:

1. Mecbur olmadigim surece giysi ve ayakkabi gibi ihtiyaclarimi indirim zamani karsilamak, sezon icinde alisveris yapmamak.

2. Alisveris yaparken mevsim sebze meyvelerini tercih ederek, cok pahali urunlere ragbet etmemek. Fiyatlari mukayese etmek. Ozellikle temizlik malzemeleri alirken fiyat kontrolu ve kampanyalara dikkat etmek.

3. Uzun sure yanan ampulleri CFL ile degistirmek.

4. Efektif olarak kullanamadigim tezgah alti dondurucuyu kullanmamak, buzdolabinin derin dondurucusunu daha verimli kullanmaya calismak.

5. Yiyecek israf etmemek. (Bu konuda super degilim ama ugrasiyorum).

6. Ihtiyaclarla, istekleri ayirt etmek. (1991'de satin aldigim 49 Ekran bir SONY TV'im var. Her evime gelen "artik su televizyonu bir degistir" diyor ama goruntusu hala mukemmel ve TV degistirmem icin mevcutun bozulmasi gerektigini dusunuyorum).

Yapmak isteyip de yapamadigim seyler soyle:

1. Daha fazla evde yemek yemek, disarida yemek masrafini azaltmak. (Beni en cok zorlayan konulardan biri bu. Ozellikle de yazin mutfaga girmek dahi istemiyorum. Kisin nispeten daha iyi olabiliyor.)

2. Evdeki ufak tefek tamirati kendim yapabilmek. (Cogu konu becerilerimi asiyor.)

3. Parasini odeyip de hic gitmedigim spor salonuna gitmek! (Bir daha asla spor salonuna uye falan olmayacagim).

4. Alip da evin baskosesine vicdan azabi gibi koydugum bisikleti kullanmak.

Asla yapmayacaklarim da soyle:

1. Kendimi guzel bir tatilden mahrum etmek.

2. Ikinci El giysi satinalmak. (Bunu dusunemiyorum bile)

3. Evimi kendim temizlemek, haftada bir temizlikci almamak (Imkansiz)

4. Her gun yerine gun asiri ya da daha uzun araliklarla yikanmak (Bogk! Her gun dus almazsam, hicbirsey yapamam ve surekli koktugumu zannederim).



Nispeten kolay para harcadigimi dusunuyorum. Disarida yenen yemeklere odenen paralari dusununce gercekten de dogru bir is yapmiyorum sanirim. Bu konuda iyilestirmeye ihtiyacim var.

Ote yandan kismet olursa seneye cok guzel bir yurtdisi tatili yapmak istiyorum. Bunun yari parasini biriktirdim bile.



Tek bir konu var ki bu beni gercekten cok dusunduruyor: Saglikli olmayan bir kilodayim. Bunun mutlaka cozume kavusturulmasi gerek ama kilo vermek icin kendimi motive edemiyorum. Oysa, ileriki yaslarda cikabilecek saglik sorunlari hem hayat kalitemi hem de maddi durumumu olumsuz etkileyebilir.

Bugun pazara gidip taze sebzeler alip, biraz daha saglikli yemeye icmeye gayret etsem iyi olacak. Son zamanlarda et tuketiminin dozunu kacirdim biraz.

Sosyal Guvenlik Sistemi ve Bireysel Girisimler

Deniz Gokce'nin bugunku yazisinda Sosyal Guvenlik sistemi ile ilgili rakamlar ve durumun vehameti var.



Uzun suredir Amerikali bazi tutumluluk meraklisi insanlarin blog sitelerini takip ede ede ben de son zamanlarda bu ise kafa yorar olmustum. Acikcasi, emekli olunca devletin nasilsa bana emekli maasi baglayacagini dusunerek tum parasini rahatca harcayanlardan degilim. Yasim cok uygun olmadigi halde 2004 yilinda 37 yasindayken Bireysel Emeklilik Sistemine dahil oldum. Ilk yillarda fonlari takip etmek uygun portfoyu secmek gibi konularda acemilik cektigim icin bu sistemde dogru durust bir kazancim da olmadi. Ancak sozunu ettigim yabanci blog sitelerini takip ederek anladim ki BES'ten ancak 2023 yilinda emekli olabilecegim icin cok muhafazakar bir portfoy secmem mantikli degil. Hala uzun bir zaman var. Dolayisiyle riski biraz daha yuksek bir portfoy secerek, bununla devam etmek, emeklilik yillari yaklastiginda uygun kosullar olustugunda daha muhafazakar bir portfoye gecmek dogru bir secenek.



Ote yandan Amerikalilar bir de sunu soyluyor: Mevcut yillik net ucretinizi hesaplayin. eger erkekseniz bunun 10 katini, kadinsaniz 12 katini (kadinlarin omur beklentisi daha uzun) biriktirdiginiz takdirde emekli olabilirsiniz. Tabii bu hesabi kendi enflasyon ve faiz orani degerlerine dayandiriyorlar ama uc asagi bes yukari uygulanabilir bir sey. Ben su anki yillik gelirimle bunun hesabini yapmaktansa, su gorusu benimsedim: Beni rahat hissettirecek, net gelir nedir? Bu soruyu yanitladiktan sonra, devletin verecegi yaklasik emeklilik ucretini bundan dustum. Sonra da kalan rakami 144 ile carptim. Karsima cikan rakam biriktirmesi mumkun gorunen bir rakam oldu. Simdi tum amacim birikimlerimi bu mertebeye cikartmak. En az 15 yil daha calismayi planladigim icin buna rahatlikla erisebilecegimi dusunuyorum. Fazlasini yapabilmek de mumkun. Kendi cabamla biriktirecegim paranin getirisi ve devletin baglayacagi maas beni rahatca gecindirir, BES'ten gelecek olan meblag da acil durum fonu olusturur. Bu sayede kimseye muhtac olmadan yasayabilirim diye dusunuyorum.



Pekiyi bu arada para biriktirmek ugruna elimi etegimi dunya nimetlerinden cekecek miyim? Bu da baska bir blog konusu olsun.

Sicaklar ve ben...

Sicak'tan nefret ederim. Yanlis bir ulkede dogdugumdan eminim. 20 derece santigratin ustu benim icin cok sicaktir. Karislikli iki odanin penceresini de acip ortasinda uyumaya calisiyorum ama ne mumkun? Dun aksam vantilatoru de karsima koyup, yeni bir cereyan yarattim ve bu sayede uyumayi basardim. Sabah ise buyuk bir mutlulukla hafifce usume hissiyle uyandim. Pikeyi gece yere attigim icin onu tekrar ustume cekmek icin debelendim ve pikeye sarinip, 1 saat daha uyudum. Yasasin! Gun icinde sicaklar devam ediyor ama bir yandan da sicaklik yavasca kiriliyor galiba. Biz dogayi ne kadar isitsak da, gunes isinlari artik bize daha farkli bir acidan ulastigi icin bir miktar serinlemek kacinilmaz.

Eskiler Agustos'un yarisi yaz, yarisi kis derlermis. Keskeeee, nerdeee? En sevdigim mevsim sonbahar, sonra da kistir. Ilkbahar ile yaz arasinda bir secim yapmam gerekirse, alerjiyi, sicaga tercih ederim. O nedenle en sevmedigim mevsim yazdir ve de cok sukur bitiyor. Birkac aydir evde yemek pisiremiyorum, ocaktan yayilacak sicaktan dahi korkuyorum.

Umarim birkac hafta sonra sicaklik iyiye kirilir, yagisli bir sonbahar ve kis geciririz. Emekli oldugumda serin bir yere yerlesecegim.

Zaten memleketin gidisati da pek hos degil. Kanada'ya falan yerlesmek cok cazip olabilir. Soyle issiz, ufak bir kasabaya mesela. Hmmmm, dusuncesi bile serinletti beni.

Kriz mi, dalgalanma mi?

Amerika'da birtakim kuruluslar, ha deyince, odeyip odeyemeyecegine bakmadan borc vermisler. Bu borclar odenmeyince simdi tum dunya piyasalari allak bullak oluyor. Bizim borsa %5'i gecen oranlarda dusuyor. Dolar da bugun Ocak-Subat 2007 seviyelerine geri dondu. Milletde bir panik... Herkes bos yere parasizlik edebiyati yapiyor bence. Parasi olmayan bu gelismelerden hic etkilenmiyor ki. Bu kadar cok insan panikliyorsa, bunlarin parasi var demektir.

Benim kendimce biraz birimim var. Toplasam buyuk sehirlerimizin hicbirinde orta karar bir ev almaz. %70 YTL, gerisinin cogunlugu doviz. O da yillar once iyi birsey zannedip, yaptirdigim bir hayat sigortasi nedeniyle. Para biriktirmiyoruz, bari sigorta policesi alalim, mecburen biraz para birikir belki demistik bir arkadasla. Biriken meblag da komik zaten ama, iste 9 yil olmus bile. Belki 15 yila uzatirim, belki seneye biriken parayi alir cikarim, bilmiyorum simdi...

Gazetelere bakiyorum Internetten, bu bir kriz mi yoksa dalgalanma mi sorusuna yanit ariyorlar. Bulunca ne olacak onu merak ediyorum.

Bekar olmanin yegane kotu yani

Yaz geldi mi dugun sezonu aciliyor. 20'li yaslarimdayken evlenen arkadaslarima hediye parasi veya altin vermekle gecti zamanim. 30'lu yaslara gelince yeni dogan bebek hediyeleri fasli basladi. Birinci cocuklari ikinciler takip etti. Arada ariza cikartip ikiz doguranlar da oldu, hediyeleri iki misline cikartmak gerekti. Tam artik 40'li yaslarda rahatlayacagim derken, bu sefer de millet ikinci turlara basladi.

Kardesim haydi bir kere evlendin, olmadi bosandin, ne diye ikinci defa evleniyorsun? Ben ne yapayim yani? Evlenmeyip, cocuk yapmadigim icin cezali miyim? Bugune kadar verdigim hediye paralariyla herhalde ev degilse bile soyle orta karar bir araba alabilirdim. Cok fena kazik yemekteyim, coook...

Borcla Yasam mi? Mersi, mumkunse ben almayayim...

Bir suredir tutumlulugu felsefe haline getirmis bir grup cogu Amerikali insanin blog sitelerini takip ediyorum. Pek tutumlu biri sayilmam ama yasim ilerledikce paranin kiymetini biraz daha anliyor gibiyim. Bu bloglarda en cok dikkatimi ceken sey bazi insanlarin muazzam borclar altina girmeleri oldu. Insan o kadar borcu yapana kadar nasil fark etmez? Bloglardan bazilarinin bahsettigi borc yukleri dudak ucuklatacak cinsten. Odemesi en az 4-5 yil surebilecek borclar.

Daha evvelki is yerimde kendi calisanlarimdan biliyorum, insanlarin oncelikleri cok tuhaf olabiliyor. Ornegin benim evimde 1991 yilinda aldigim bir SONY televizyon var hala. O donemin cok iyi modellerinden biriydi ve hala goruntusu mukemmel. Oysa benim ucte birim kadar ucret alan eski calisanlarimin hepsi LCD TV'lere avuc dolusu para dokmeyi basardilar. Akabinde birbirlerinin gazina gelip, arabalarini yenilediler. Ustelik hepsi de gidip, 0 Km. araclar satin aldilar. Ucretlerinin %70'i hatta daha fazlasi kadar borc yuku altindaydilar. Bu bana inanilmaz geliyor. Evet, televizyonum eski ama onu yenilemem icin tamir etmeye degmeyecek sekilde bozulmasi gerek. Hele TV icin 18-24 ay taksit falan odemeyi asla dusunmem. Buyuk meblagli seyler icin bile en fazla 12 ay taksit odeyebilirim. Daha uzun sureli borcu asla istemem. Hala super calisan ve ara ara servis cagirip, bakim yaptirdigim, bu sayede de hic bozulmayan 20 kusur senelik bir otomatik camasir makinem var. Bu tur seyler icin durduk yerde para harcamayi gereksiz buluyorum. Ayni sekilde cep telefonumu da ancak bozuldugunda yenilemeyi dusunurum. Yeni modelle degistirmek bana gore degil.

Bana gelince, yurtdisinda tatil yapmayi seviyorum. Haliyle bu da masrafli bir is. Bir tatili planlamaya basladigimda, o tatil icin duzenli olarak para biriktirip, yeterince param olduguna kanaat getirdigimde gider, tatil suresince de parayi problem etmem. Tatil icin 2 haftada 7-8 bin dolar harcamisligim vardir. Ama asla, once tatile gidip, kredi kartlarina yuklenmeyi, sonra da kredi karti borcu odemeyi dusunmem. Eger gerekiyorsa, bir sene yurticinde ucuz yollu bir tatil yapar, diger sene icin daha guzel bir tatil planina gore para biriktirebilirim.

Her hosumuza gideni o anda sahiplenmemiz gerekmiyor. Onu bir amac haline getirmek ve elde etmek icin mantikli bir caba harcamak bence daha anlamli. Kredi kartini gunun sonunda odemekle yukumlu olan yine bizleriz. Borcla yasamak resmen ozgurlugu kisitlayan bir sey. Onun icin eskilerin dedigi gibi, ayagi yorgana gore uzatmak gerek. Elbette bazi insanlarin kazandigi paralar onlarin temel ihtiyaclarini gidermeye dahi yetmeyebiliyor ve muazzam bir gelir dagilimi sorunu var. Onlarin beklenmedik masraflari nedeniyle, bazi zamanlar borca girmesi kacinilmaz olabilir. Zaten saglik, kaza vs. gibi nedenlerle borca girilmisse buna bir sozum yok elbet. Ama adam belediye tarafindan yikilma ihtimali olan gecekonduda yasarken, basini sokacak daha guvenli bir yer bulma cabasina girmek yerine borcla araba aliyorsa ve sonra da yikim ekiplerine tasla sopayla saldiriyorsa, bunu tuhaf buluyorum acikcasi. Gecenlerde gecekondu mahallelerinin arasindan gecerken fark ettim ki, hepsinin onunde birer araba var.

İhmal

Blogumu ihmal ettigimin farkindayim ama yazacak birsey yok bu ara...