Karinca kararinca...

Zaman zaman bu blogda gelecekten kaygi duydugumu ve para biriktirmem gerektigini yazdim. Bu konu pek arkadaslarimla konustugum bir konu degil onun icin burada cogunlukla kendi kendimle paylasiyorum.



Beni en cok carpan husus, arkadaslarimin bu konuda tamamen ilgisiz olmalari. Para biriktiren ya da yatirim yapmayi dusunenlerin sayisi cok az. Ornegin elinde yaklasik 250,000 USD para olup da 2 yildir gonlune gore bir ev bulamadigindan yakinan bir arkadasim var. Bulamamasinin nedeni 400,000 USD'lik evlere bakmasi ve belli bir bolgede oturmak konusunda asiri derecede takintili olmasi. Borclanmadan ev almasi mumkun degil. Oysa elindeki para Istanbul'da dahi mantikli bir ev almak icin yeterli.



Cogu arkadasim ucretlerini son kurusuna kadar harcamayi tercih ediyorlar. Ustelik ucretleri gayet ust seviyede cogu insanin asla ulasamayacagi rakamlarda. 2 yillik Jeep'ini yenileyen, metresine yazlik ve ev alan, Plazma TV, pahali tatiller vs. pesinde kosan onlarca insan. Nedense gelen paranin tamami yenecek diye kural var da benim haberim yok diyecegim. Ucreti bu kadar yuksek olmayan bir baska grup insan da bunlarla asik atmaya calisiyor ve girtlaga kadar kredi karti borcuna giriyorlar. Oysa kredi karti ile borc, her halde tefeciden evvel en pahali borctur. Bankalara oturduklari yerde para kazandirmak niye?

Kazancimin yarisini tasarrufa yonlendirdim ki, bu cok sukur onemli bir fedakarlik demek degil. Zaten sirket araci kullaniyor ve kendi evimde oturuyorum. Gonlumce bir tatil icin kenara para koyup, o plani hayata gecirebiliyorum. Fakat yine de tasarruf aliskanliklarimin yeterli olup olmadigindan emin olamiyorum. Saniyorum genclik donemimizin yuksek enflasyonlu yillara denk gelmesi tutumluluk ve ileriye donuk para biriktirme konularinda bizim kusagi duyarsizlastirdi. Hic yarin olmayacakmiscasina harcamak ve yasamak insanin gelecekteki ozgurlugunu kisitlayabilecek bir aliskanlik. Ustelik, birey olarak, hepimiz belli olcude yardim yapmak ve baskalarina destek olmak zorundayiz. En azindan benim dusuncem bu. Milyonlarca insan basinin ustunde bir dam olmadan, pacavralar icinde yasarken ve aclik cekerken, sorumsuz davranmamaliyiz. Elbette iyi kazanan insan, parasinin tadini cikartmali. Fakat hem zevke, hem yardima, hem de tasarrufa para ayirmaliyiz. Karinca kararinca...

Intihal

Birkac gundur, iki ODTU'lunun yaptigi terbiyesizlik konusuluyor. Olmayacak sayida makaleyi calip, kendileri yazmis gibi gostermisler. Oncelikle ODTU'lu oldugum icin buyuk uzuntu duydum. Ister istemez okula da laf getiren bir davranis bu. Sonra da oturup dusundum "biz ne zaman etik kavramini kaybettik?" diye.


Bugunse Konya Selcuk Universitesinde de benzer bir olay ortaya cikmis.

Ogrenciyken birbirimizden odev kopyasi cekerdik. Hatirliyorum, ortaokulda bir matematik ogretmenim vardi, dogru duzgun ders anlatamazdi, soru sorunca kizardi, anlamayani asagilardi. Zaten cok da urkutucu bir tipti. Herhangibirsey sormaya korkardik. Verdigi odevlerin bazilarini hic anlamaz, kirik not almamak icin odevleri kopyalardik. Her sinifta oldugu gibi bizde de hoca kotu de olsa, matematigi iyi anlayabilen akilli arkadaslarimiz vardi. Yetiskin biri olarak o zaman yaptigimin dogru olmadigini biliyorum, sonucta matematik konusunda hicbir zaman istedigim kadar iyi olmadim yani, kayip benim kaybim. Buyuklerimden yardim istemeli, anlamadigim konulari ogrenmenin bir yolunu bulmaliydim.

Onca sene tarih dersi aldik, hala Fatih Sultan Mehmet tahttayken, Fransa'da Ingiltere'de tahtta kim vardi baglanti kuramam. Bunlarin hepsi karmakarisik, birbiriyle ilgisiz ogretildi. Tarihleri ezberlememiz istenirdi. Bir anlasmanin ya da savasin tarihinden cok, kimler arasinda ve nasil yapildigi daha onemli degil midir? Tarih aslinda cok zevkli bir konu ama ogrenciyken hepimizin kabusuydu.

Fen dersinde pille calisan projeler yapmamiz istenirdi ama bize bobin nasil sarilir, pile nasil baglanir ogreten olmadi. Bu yuzden de o tur odevleri hep babam yapti.

Resim dersinde bile ogrenciyi yalana tesvik eden birseyler olurdu. Herkes guzel resim yapamaz ki. Yapilan resime not vermek cok hatali. Bugun dunyaca unlu bazi ressamlarin tablolari bana gayet anlamsiz ve cirkin gelebiliyor. Begenmedigim bir seye kotu not vermem ne kadar dogru? Onun yerine resim derslerinde, isik, derinlik, golgelendirme vs. gibi konular ogretilse, ressamlar tanitilsa, degisik donemler ve akimlar anlatilsa daha iyi degil mi? Konu: 23 Nisan Resmi Yapiniz. Bu nasil salakca bir sey? Her sene 23 Nisan'da herkes 23 Nisan resmi yapacak, guzel resim yapanlar 10 alacak, digerleri resmi annesine, babasina yaptiracak.

Insanlari yalana tesvik eden bir egitim sistemimiz var. Yaraticilik ve acik fikirlilik desteklenmez ama ezbercilik, kitapta yazandan ayrilmama desteklenir. Bu nasil is?

Akademisyenligi secen insanlarin kendilerini bilime adamis, dusunce ureten kisiler olmasi gerekmez mi? Biz de uretilen yayin sayisi vs. Allah bilir maas, ek gosterge filan gibi seylere yaradigindan, insanlar cocukluklarindan itibaren edindikleri aliskanlikla hirsizlik yapiyorlar. Bunun kuyumcudan altin calmakla, dukkandan kiyafet asirmakla bir farki yok ki. Yazik!

Offff ya!

Aksamlari en sevdigim seylerden biri laptop kucagimda, sevdigim bloglari okumak, bazilarina yorum birakmak, goz ucuyla da televizyona bakmak.

EkonomiTurk uzun zamandir severek takip ettigim ve cok sey ogrendigim bir blog sitesi. Her gun yeni yazi var mi diye kontrol ediyorum, yazilari zevkle okuyup, bazen de kendi dusuncemi/yorumumu birakiyorum. Fakat bundan sonra asla bunu yapmayacagim. Herkes ekonomi gurusu olmak zorunda mi? Bugun ya da dun bir cokbilmis benim yorumuma azarlar tonda bir yorumla yanit vermis. Ustelik tam olarak neyi kastettigimi sormak veya daha medeni bir sekilde tartisma acmak yerine... Oyle canim sikildi ki (bunu Turkce karakterlerle yazmayinca durumu gercekten iyi ifade etti).

Tanimadigim ama cok saygi duydugum bir grup insanla sanal ortamda da olsa sosyallesmek hosuma gidiyordu. Inanilmaz derecede bozuldum. Yani su an gozlerimin dolmasina engel olamiyorum ki, hayatta sulugoz biri degilimdir. Offf ya! Offf!

Belki kendi blogumu da tamamen ozel hale getirmeliyim. Bilmiyorum.

Neler oluyor hayatta!

Birkac gundur yeni Cbaskani, yeni kabine, 30 Agustos torenleri, kim kime yan bakti, kim ne dedi, eski Cbaskani evinde atletle goruntulendi vs. tipi gundemi takip etmekten bitap dustum ve sonunda suna ikna oldum: Ben dahil butun milletimiz alakasiz konulara bayiliyor, onemli konulara kafa yormuyor. Neyse...

Tipik bir kadin olmadigimi biliyorum ama benim evdeki kirli camasirlar, bulasiklar, sokulen giysiler, kopan dugmeler tabii bu konudan bihaber olduklarindan kendi bildiklerini okumaya devam ediyorlar.

Gecen yil Denizli'den aldigim uzerine boyle biye gibi birseyden (mutlaka bir adi vardir ama ben bilmem) makine ile desenler islenmis bir yatak ortusu almistim. Isli falan ama sade bir sey. Tutup onu camasir makinesinde yikadim. Asarken fark ettim ki uzerindeki desenlerin ucu sokulmus, o biye gibi sey de sallanip duruyor. Simdi yapilacak akilli hareket, annemin beni bir dahaki ziyaretine kadar bunu kenara kaldirmak ve kullanmamak degil mi? Faka ben cok guzel dikis dikermisim gibi gittim, dikis kutumu aldim, once deseni igneleyeyim dedim fakat baktim olacak gibi degil, once koyu renkli bir iplikle deseni tekrar yerine oturtayim sonra da dikerim diye dusundum ve fakat ne zor seymis! Isin en basinda iplik, igne deligine gecmeyi reddderek beni ugrastirdi. o kismi atlattiktan sonra uzun sure debelenip kan ter icinde kalarak, desenlerin bir kismini yerine oturtum ve biraktim. Birkac saat sonra tekrar elime aldim, kalani tamamladim. Yine biraktim, 1 saat sonra bu sefer dikmeye koyuldum ve bunu da iki merhalede tamamlayabildim. Muhtemelen bu surede o ortuyu yapan kadin iki ortu falan bitirirdi. Ben 3 deseni yerine geri diktim. tabii ortuyu hemen kaldirdim ki baska desenler de sokulmesin. Of ya!

Yaprak Sarmasi Vukuati

Pekala... Itiraf ediyorum en sevdigim yemeklerin basinda yaprak sarmasi geliyor. Iki yil oncesine kadar bu yemegi yapmasi cok zor bir is zannederdim. Sonra biraz sabirla hic de zor bir hikaye olmadigini gordum ve bu konuda ustalastim. Isin sirri iyi yaprak bulabilmekte, ici icinde malzemeden kacmamak gerek. Bol sogan, maydonoz, yagsiz kiyma, zeytinyagi ve bol pirinc ile gercekten super oluyor. Anneler yagli etten sarma yapsa da en yagsiz etten yapmak, yag ihtiyacini da doymamis bir yag ile gidermek daha saglikli. Yarim kilo yaprak icin yaklasik 750 gr. kiyma yeterli oluyor. Dun gidip guzelce etimi aldim. Yaptigim fatal hata, usenip de biraz uzakta olan buyuk pazara gitmemek, evime yakin kucuk pazara gitmek oldu.

Maalesef bu sefer yaprak konusunda cuvallamisim. Iki sefer yetecek kadar sarmayi guc bela yaptiktan sonra kalan eti, yuvarlayip pirincli kofte formatinda pisirdim. Porsiyonlara bolup dondurdum. Niyetim yapragi da boyle dondurmakti. Isten geldigimde buzluktan cektigim aluminyum kabi, ufak firina atinca, kisa surede aksam yemegi hazir oluyor. Cok pratik... Bu sayedede saglikli yemek firsatim oluyor. Neyse, anlasilan bir sure pirincli kofte yiyecegim:)
Bu arada blog sitelerinden birinde pancake ve waffle gibi kahvaltiliklarin onceden yapilip dondurulabilecegini okumustum. Bazen Amerikan usulu pancake/ akcaagac surubu kahvaltilik hosuma gider. Baktim evdeki yumurtalarin da vakti gececek, iki yumurtayi pancake yapmak icin kullandim. Bunlari da dondurdum.

Yarin aksam da aldigim fasulyeyi pisirirsem, bu hafta aksam yemekleri icin bayagi bir stogum olacak. Kiymanin kalanini da kavurup dondurdum. Kiymali makarna, chili, kiymali yumurta ya da cocukken babaannemin yaptigi kiymali ekmek yapmakta kullanabilirim. Sanirim hafta sonuna kadar sadece 1 kase yogurt almam gerekecek. Salata icin de cok malzeme almistim. Roka ve Akdeniz yesilliklerine oncelik verirsem, hafta sonuna kadar salata malzemesine de ihtiyacim yok. Buzdolabinda iki tane patates var. Bunlar uzun zamandir duruyor. Bu hafta onlari tuketmek gerek. Parmak patates seklinde dograyip uzerine biraz zyagi, biraz da baharat ekip, iyice karistiriyorum ki malzeme patateslere guzelce dagilsin. Sonra 15 dk kadar firinlayinca Voila! saglikli patates kizartmasi oluyorlar.

Biraz hareket etmem ve porsiyon kontrolune dikkat etmem gerekiyor. Kofteleri ufak porsiyonlar halinde dondurdum. Sebzeye agirlik vermeye, eti daha az tuketmeye calisacagim. Biraz da hareket edebilsem tam super olacak:)

Tutumluluk

Tutumlu davranmaya calisarak, parami biriktirmeye cabaladigimi soylemistim. Pekiyi nasil tutumlu olunur? Amerikali bir grup insanin bloglarini takip ediyorum ve itiraf etmeliyim ki bazilarinin tutumlu olmak adina yaptiklari beni asiyor.

Ben keyifci birisiyim ve tutumlulugu, para harcamamak, cimri davranmak olarak yorumlamiyorum. Iste tutumlu olmak adina yaptigim seyler:

1. Mecbur olmadigim surece giysi ve ayakkabi gibi ihtiyaclarimi indirim zamani karsilamak, sezon icinde alisveris yapmamak.

2. Alisveris yaparken mevsim sebze meyvelerini tercih ederek, cok pahali urunlere ragbet etmemek. Fiyatlari mukayese etmek. Ozellikle temizlik malzemeleri alirken fiyat kontrolu ve kampanyalara dikkat etmek.

3. Uzun sure yanan ampulleri CFL ile degistirmek.

4. Efektif olarak kullanamadigim tezgah alti dondurucuyu kullanmamak, buzdolabinin derin dondurucusunu daha verimli kullanmaya calismak.

5. Yiyecek israf etmemek. (Bu konuda super degilim ama ugrasiyorum).

6. Ihtiyaclarla, istekleri ayirt etmek. (1991'de satin aldigim 49 Ekran bir SONY TV'im var. Her evime gelen "artik su televizyonu bir degistir" diyor ama goruntusu hala mukemmel ve TV degistirmem icin mevcutun bozulmasi gerektigini dusunuyorum).

Yapmak isteyip de yapamadigim seyler soyle:

1. Daha fazla evde yemek yemek, disarida yemek masrafini azaltmak. (Beni en cok zorlayan konulardan biri bu. Ozellikle de yazin mutfaga girmek dahi istemiyorum. Kisin nispeten daha iyi olabiliyor.)

2. Evdeki ufak tefek tamirati kendim yapabilmek. (Cogu konu becerilerimi asiyor.)

3. Parasini odeyip de hic gitmedigim spor salonuna gitmek! (Bir daha asla spor salonuna uye falan olmayacagim).

4. Alip da evin baskosesine vicdan azabi gibi koydugum bisikleti kullanmak.

Asla yapmayacaklarim da soyle:

1. Kendimi guzel bir tatilden mahrum etmek.

2. Ikinci El giysi satinalmak. (Bunu dusunemiyorum bile)

3. Evimi kendim temizlemek, haftada bir temizlikci almamak (Imkansiz)

4. Her gun yerine gun asiri ya da daha uzun araliklarla yikanmak (Bogk! Her gun dus almazsam, hicbirsey yapamam ve surekli koktugumu zannederim).



Nispeten kolay para harcadigimi dusunuyorum. Disarida yenen yemeklere odenen paralari dusununce gercekten de dogru bir is yapmiyorum sanirim. Bu konuda iyilestirmeye ihtiyacim var.

Ote yandan kismet olursa seneye cok guzel bir yurtdisi tatili yapmak istiyorum. Bunun yari parasini biriktirdim bile.



Tek bir konu var ki bu beni gercekten cok dusunduruyor: Saglikli olmayan bir kilodayim. Bunun mutlaka cozume kavusturulmasi gerek ama kilo vermek icin kendimi motive edemiyorum. Oysa, ileriki yaslarda cikabilecek saglik sorunlari hem hayat kalitemi hem de maddi durumumu olumsuz etkileyebilir.

Bugun pazara gidip taze sebzeler alip, biraz daha saglikli yemeye icmeye gayret etsem iyi olacak. Son zamanlarda et tuketiminin dozunu kacirdim biraz.

Sosyal Guvenlik Sistemi ve Bireysel Girisimler

Deniz Gokce'nin bugunku yazisinda Sosyal Guvenlik sistemi ile ilgili rakamlar ve durumun vehameti var.



Uzun suredir Amerikali bazi tutumluluk meraklisi insanlarin blog sitelerini takip ede ede ben de son zamanlarda bu ise kafa yorar olmustum. Acikcasi, emekli olunca devletin nasilsa bana emekli maasi baglayacagini dusunerek tum parasini rahatca harcayanlardan degilim. Yasim cok uygun olmadigi halde 2004 yilinda 37 yasindayken Bireysel Emeklilik Sistemine dahil oldum. Ilk yillarda fonlari takip etmek uygun portfoyu secmek gibi konularda acemilik cektigim icin bu sistemde dogru durust bir kazancim da olmadi. Ancak sozunu ettigim yabanci blog sitelerini takip ederek anladim ki BES'ten ancak 2023 yilinda emekli olabilecegim icin cok muhafazakar bir portfoy secmem mantikli degil. Hala uzun bir zaman var. Dolayisiyle riski biraz daha yuksek bir portfoy secerek, bununla devam etmek, emeklilik yillari yaklastiginda uygun kosullar olustugunda daha muhafazakar bir portfoye gecmek dogru bir secenek.



Ote yandan Amerikalilar bir de sunu soyluyor: Mevcut yillik net ucretinizi hesaplayin. eger erkekseniz bunun 10 katini, kadinsaniz 12 katini (kadinlarin omur beklentisi daha uzun) biriktirdiginiz takdirde emekli olabilirsiniz. Tabii bu hesabi kendi enflasyon ve faiz orani degerlerine dayandiriyorlar ama uc asagi bes yukari uygulanabilir bir sey. Ben su anki yillik gelirimle bunun hesabini yapmaktansa, su gorusu benimsedim: Beni rahat hissettirecek, net gelir nedir? Bu soruyu yanitladiktan sonra, devletin verecegi yaklasik emeklilik ucretini bundan dustum. Sonra da kalan rakami 144 ile carptim. Karsima cikan rakam biriktirmesi mumkun gorunen bir rakam oldu. Simdi tum amacim birikimlerimi bu mertebeye cikartmak. En az 15 yil daha calismayi planladigim icin buna rahatlikla erisebilecegimi dusunuyorum. Fazlasini yapabilmek de mumkun. Kendi cabamla biriktirecegim paranin getirisi ve devletin baglayacagi maas beni rahatca gecindirir, BES'ten gelecek olan meblag da acil durum fonu olusturur. Bu sayede kimseye muhtac olmadan yasayabilirim diye dusunuyorum.



Pekiyi bu arada para biriktirmek ugruna elimi etegimi dunya nimetlerinden cekecek miyim? Bu da baska bir blog konusu olsun.