4 Ekim 2007 Perşembe

Istekler vs Ihtiyaclar ve Hesaplama Araclarinin Faydalari

Mevcut Sosyal Guvenlik Sisteminden elde edilecek emeklilik geliriyle iyi bir yasam standardi yakalamak olasi degil maalesef. Bu nedenle daha evvel de bahsettigim gibi buradan elde edilecek geliri baska seylerle desteklemek gerek. Hesap kitap yapmak lazim ama insan her zaman bilesik faiz formulunu kolayca hatirlayamayabilir. Ben hic hatirlamiyorum dogrusu. O nedenle bir web sitesinde bazi hesaplama araclari buldum. Ucretsiz olarak buradan yararlandirdiklari icin bunu blogun sag tarafinda "Hos Geldiniz" mesajinin hemen uzerinde "Financial Calculator" basligi altinda yayinladim. Umarim isinize yarar.

Rakamlarla oynamak bazen ulasilmaz gibi gorunen sonuclarin aslinda biraz mali disiplinle cok da ulasilabilir oldugunu gosterebiliyor ve kisiyi heveslendirebiliyor. En azindan bendeki etki bu yonde.

Gercekten ihtiyaciniz olmayan ama istediginiz birsey icin harcayacaginiz parayi faize koysaniz, ne getiriyor diye baksaniz, eminim tercihiniz degisir ya da en azindan aklinizda bir soru isareti olusur. Ornegin benim 2 odali mutevazi bir evim var. Bunu yine ayni semtte 3 odali bir evle degistirmeye kalkissam 70,000-100,000 YTL arasi bir rakami gozden cikartmam gerek. Diyelim ki super sansli biriyim (!) ve 70,000 YTL ile bu isi halledebilirim ve ustelik diyelim ki bu kadar param var, banka borcu da yapmayacagim. Hmmm... Para agacta yetismiyor, 70,000 YTL de hic fena degil. Ben bunu bankaya koysam 10 yilda ne olur? Turkiye'de faizlerin giderek dusecegini varsayarak, ortalama %10 faiz dusunsem? Hemen hesaplama aracina gidiyorum ve rakamlari yerli yerine koyuyorum. Hic uzerine ilave etmesem bile 70,000 YTL 10 yilin sonunda 181,561 YTL oluyor. Pekiyi ya yilda 12,000 YTL yani ayda 1,000 YTL koysam? Haydi ya! Yanlis mi hesapladik? 391,935 YTL olacak demek!
Zaten tek basima yasiyorum. Evim 90 metrekare. Turkiye'de ortalama evler 100-120 metrekare arasi, ustelik bunlarin cogunda 4 ve daha fazla kisi yasiyor olmali (bir yerden bakmadim, kendi tahminim). Demek ki cogu kisiye tek basina 90 metrekare yasama alani dusmuyor. Bu biiiiir! Ev degistirmek demek, komisyonculara, tasima firmalarina para odemek demek. Bu ikiiiiii! Yeni eve gecerken insan boyatmak ister, temiz olsun degil mi ama? Belki mutfak muslugunu ya da prizleri de yenilemek isteyebilirim. Balkonu camla kapatsam? Ooooo cok masraf olacak ya! En iyisi ben bu ise kalkismayayim.
Rahmetli babaannem pek tutumlu ya da parasini yonetmeyi bilen biri degildi ama "Elzem ile Lazim'i ayirmak gerek" derdi. Dedigini yap, yaptigini yapma diyerek, bu goruse katiliyorum. Etraftaki insanlarla asik atmam gerekmiyor. Bircok insan cok iyi bir standartta yasiyor gorunebilirler ama girtlaklarina kadar da borc icinde yuzuyor olma ihtimalleri var. Bu konuda ayrica bir yazi yazacak ve bazi linkler verecegim.

3 Ekim 2007 Çarşamba

Butce 7 ve Son: Harcamalar

Bundan evvel bahsettigim butce kalemlerim guzelce kategorilere ayrilabiliyor fakat harcamalarimi Mutfak, Giyim, Eglence gibi kategorilere ayiracak kadar basarili degilim. Bekar olmam nedeniyle disarida yemege harcadigim para mutfak giderlerine harcadigimdan fazladir ama ne kadardir, gercekten cok da bilemiyorum.

Ben de kendimi soyle disipline ettim. Harcamalar kategorisine belli bir rakam ayiriyorum ve bunu takip ediyorum. Diyelim ki herhangibir ay giyime para harcadim, disarida yedigim yemekler konusunda daha dikkatli olmaya calisiyorum. Cok basarili bir sekilde tutturuyor muyum? Bence pek degil. Bu yuzden, maasimi alir almaz ilk yaptigim butceye bakip derhal o ay tasarruf etmeyi ongordugum miktari tasarruf hesabima aktarmak, boylece biraz daha dikkatli davranmaya gayret etmis oluyorum.

Bir de kendime borclanirsam, borcumu mutlaka oduyorum:) Nasil mi? Ornegin, bir arkadasim evlendi ya da bebegi oldu diyelim. Alisverise cikacak vakit olmayip da elimdeki altinlardan verirsem, mutlaka bunu ilk firsatta yerine koyuyorum. Normalde altin almiyorum, elimdeki az sayida altin da hep annemin verdigi hediyelerden birikiyor.
Bazi blogcular her gun harcama fislerini cikartip bunlardan analiz yapmayi oneriyorlar ama cok sabirli biri olmadigimi soylemis miydim? Dolayisiyle benim mutfak, giyim, eglence ivir zivir harcamalarim tek bir kalem ve evvelden butceledigim bir rakam. Eger aile gecindirmesi gereken biri olsaydim, sanirim buna daha fazla dikkat ederdim. Bekar olmam bu konuda daha gevsek olmama izin veriyor.

Iste hepsi bu. Super tutumlu biri degilim, cimri hic degilim ama hayatimin ve paramin kendi kontrolum altinda olmasi benim icin cok onemli. Her turlu borctan nefret ediyorum. Ozgurlugume duskun birisiyim. Bugun iyi bir is teklifi alsam, yarin ilk ucakla New York'a, Tokyo'ya, Johannesburg'a veya ne bileyim Mars'taki koloniye gidebilmeliyim. Beni hickimse ve hicbirsey bir yere baglamamali. Biliyorum biraz asiri gelebilir ama boyle biriyim iste... Hep boyleydim ama gecen zaman, yasadiklarim ve deneyimlerim beni biraz daha kontrolcu, biraz daha ozgurluk delisi biri yapti.

2 Ekim 2007 Salı

Butce 6: DASK, Konut Sigortasi, Tatil Fonu, Bagislar ve Emlak Vergisi

Butce kalemlerimin icinde yer alan ve sorgulamadigim kalemler de DASK, Konut Sigortasi ve Emlak Vergisi. Ne zaman ne kadar odemem gerektigini takip ediyorum, hepsi bu.


Tatil Fonu aslinda biriken bir para ama bu da tipki BES ve Hayat Sigortasi gibi gider seklinde butcemde gorunuyor. Boylece her ay ne kadar para ayirmak istedigimi biliyorum. Seneye imkan olursa 20 gunluk bir ABD seyahati planliyorum ve bunun icin para biriktiriyorum. Tutumlu olmak bu tur tatillerden mahrum olmak anlamina gelmiyor. Ornegin cok arastirip, en iyi fiyati yakalamaya calisirim ama en ucuz arabayi kiralamam. Seyahat esnasinda guvenlik ve konfor benim icin onemlidir. Mutlaka guvenli, konforlu, guzel bir otelde kalirim. Kullanmayacagim hizmetler sunan yerlerden uzak dururum. Daha temel servisler veren ama guvenilir isletmeleri secerim.


Bagislar kalemi de planladigim bir gider. Duzenli olarak yardim yaptigim yer de var, belli zamanlarda yardim yaptigim kurumlar da var. Herkesin benim kadar sansli olmadigini ama en azindan kendi gucum olcusunde birseyleri degistirme imkanim olabilecegini bilmek beni huzurlu kiliyor.

Butce 5: Hayat Sigortasi

Evet maalesef butcemde bu kalem de var. Maalesef diyorum cunku benim coluk cocugum yok ve ilk baslarda oyle cok kesinti yapildi ki buraya odedigim paralardan ancak, 8. yilda birikimim yatirdigim rakamla esitlendi. 1999'da fazla hesap kitap yapmadan, bir arkadasin gaz vermesiyle girmistim buna. Satan arkadas da itiraf etmeliyim ki cok maharetliydi, sordugumuz sorulari ustalikla savusturmustu. 10 yildan evvel cikmanin dezavantajlari buyuk, bu nedenle 10 yilin dolmasini bekliyorum.

Ustelik bu sigorta USD ustunden:( Hayal kirikligimi ve pismanligimi tahmin edebilirsiniz. Isin kotusu belki de 10 yilda cikmayip, 15 yila kadar devam ettirmek daha anlamli olabilir. Hesabini yapip, ona gore karar verecegim.

Bu sigortaya girmeme neden olan arkadasimsa hala: "Olsun, biz bu parayi buraya yatirmasaydik, nasilsa yerdik, biriktirmezdik" diyor. Kendisi isletmecidir ama Firsat Maliyeti konusu islenirken sanirim okulu asmisti:)

29 Eylül 2007 Cumartesi

Bireysel Emeklilik Sigortasi

Birkac gun once Ekonomix Bireysel Emeklilik Sigortasi konusunu biraz daha acmami istemisti. Bunlarla ilgili detayli bilgi sigorta kurumlarinin web sitelerinde var. Bu yazinin en altina ekleyecegim. Ben neden tercih ettim ve benim durumum nedir onu izah edeyim:

1. Bireysel bir yatirimci olarak en fazla HB veya bankalarin sundugu bilesik faiz kadar getiri elde edebiliyorum. Fonlardan anlamiyorum, borsa konusunda da uzun vadeli dusunuyorum ama buna da fazla para ayiramiyorum (riski sevmem o bakimdan).
2. Bireysel Emeklilik Sistemine odedigim primlerin belli bir miktara kadar vergi avantaji var. Odeme dekontunu calistiginiz sirkete verince onlar bunu vergiden dusuruyorlar. Gerci su anki sirketim net odeme yapiyor ama bu her zaman boyle olmayacak.
3. Sectigim fon sepetinin yilbasindan bu yana getirisine baktigimda %30'luk bolumu %22'den, %70'lik kismi da %26'dan fazla getiri saglamis. Bu orta riskli bir portfoy. Neden maasimi bu adamlara veriyorum sorusunun yaniti burada iste. Bunu kendim yapamazdim.
4. Aylik odemelerimden %1'ini isletme kesintisi olarak sigorta sirketi aliyor. Bu da normal sanirim? (Fonlar uzerinden yapilan bir kesinti ilismisti gozume, onu bulamadim, kendi ekstrelerimden de cikartamadim, biraz daha bakacagim ama ufak bir orandi galiba).
5. Sirketim katkida bulunmuyor maalesef. Turkiye'de bunu yapan cok az sirket var galiba. Amerikadaki 401k gibi degil.
6. Bu sistemde 56 yasina kadar kalabiliyorum. Ondan sonra istenirse biriken parayi alip cikmak mumkun, istenirse aylik baglatmak. 10 yildan evvel cikmanin, 56 yastan evvel cikmanin kanunla belirlenmis bazi dezavantajlari var. Bunlar da yine web sitelerinde detayli olarak yer aliyor.

Iste bazi emeklilik siteleri: Garanti Emeklilik, Ak Emeklilik, Yapi Kredi Emeklilik, Basak Groupama

Bu konuda daha evvel de belirttigim gibi fazla deneyimim yok ve bu yuzden de aslinda buraya yatirabilecegimden cok daha azini yatiriyorum. Esas olarak parami kendim biriktiriyorum, ya vadeli mevduatta, ya da HB'da. Borsa'ya yaptigim yatirim ise ufak ve duzenli degil. Ornegin su sira senet almiyorum.
BES konusunda deneyimi ya da soyleyecek seyi olanlar varsa, lutfen yorumlarla katkida bulunsunlar ya da yayinlamam icin bana e-mail atsinlar: tpolthetrekkie@yahoo.com

26 Eylül 2007 Çarşamba

Anket Sonuclari

Minik bir anket duzenlemis ve duzenli para biriktirip, biriktirmediginizi sormustum. 23 kisi anketimize katilmis (ayni kisi birden fazla katilmadiysa tabii), sonuclar soyle:


6 Kisi HAYIR demis,
10 kisi EVET AMA DUZENLI DEGIL demis,
7 kisi EVET demis.


Bu arada benim mutevazi blogu 23 kisinin ziyaret etmis olmasini Ekonomix'in ve Serhad'in reklamina:) bagliyor ve de kendilerine tesekkur ediyorum.

Butce 4: Bireysel Emeklilik Sigortasi

Bireysel Emeklilik sigortasi aslinda bir tasarruf olmasina ragmen, BES'e odedigim prim butcemde gider kalemi olarak yer aliyor. Her ayin sonunda ise tasinmazlarim haric bir "Net Worth" hesaplamasi yapiyor ve birikimlerimi bu sekilde takip ediyorum. Bu ulkemizde cok yeni bir uygulama oldugu icin acikcasi dogru mu yapiyorum, yanlis mi yapiyorum hala cok emin degilim ama 2004 yilinda bu sisteme kucuk bir katilim payi ile girdim ve ilk hatami, tutucu ve az riskli bir portfoy secerek yaptim.

Daha sonra yabanci bloglari takip ederken yeni seyler ogrendim. Bizim sistemde 56 yasinda emekli olunuyor. Dolayisiyle, eger kisi gencse, riskli secenekler yapip, zaman icinde inis cikislari tolere edebiliyor, kazancini artirabiliyor ve emeklilige yaklastigi donemlerde, piyasanin iyi oldugu bir zamanda daha tutucu bir portfoye gecerek, birikimini kontrol altina alabiliyor.

Bir de isletme gideri ya da komisyon adi altinda her ay yaptiginiz duzenli odemelerden yapilan kesintiler var. Benim sisteme ilk girdigimde, sectigim sigorta sirketinde bu oran ayda %8 idi. Yeni ise girdigim firmada bir baska sigorta sirketi o sirket calisanlari icin bir grup yapmis ve komisyon oranini da onlara ozel %2 olarak belirlemisti. Bana da bu gruba dahil olursam ayni imkanlardan yararlanabilecegimi soylediler. Sirketten ayrildigim takdirde bu hakki kaybetmeyecegimi de soylediler. Bunun uzerine sigorta sirketimi degistirdim. Yeni sigorta sirketim benim katilimimdan birkac ay sonra bir kampanya duzenledi ve belli bir miktar ara odeme yaparsam, bu komisyonun %1'e dusecegini soyledi. Istenen rakam odeyebilecegim, makul bir rakamdi, ben de bu odemeyi yaptim.

Su anda orta-ust risk seviyeli bir portfoyum var. Katki payimi zaten artirmistim ama Ocak ayinda tekrar biraz artiracagim. 2023 yilinda emekli olacagim icin 2017'den sonra piyasalarin iyi gunlerini kollayip, sonra da daha az riskli bir portfoye gecmeye calisacagim.Yine de bu konudan cekiniyorum. Bu konuda soyleyecek seyleri olan birisi varsa ve yorum birakirsa cok sevinirim. Su anda gelirimin %5'i kadar bir katki payi oduyorum, Ocak'ta %7-8 seviyesine cikartmaya niyetim var. Sisteme guvenebilsem, bunu artirmayi dusunurum.

Yine de genclere onerim bu sisteme dahil olmalari. Zira bu tur sistemlerde ne kadar uzun kalirsaniz o kadar tasarruf yapabiliyorsunuz. Yirmili yaslarda olsam bu kadar cekincem olmazdi. Buyuk kucuk demeyip, birkac paket sigara'dan veya disarida yenen bir ya da iki aksam yemeginden vazgecip, BES'e katilmak yine de akillica olabilir diye dusunuyorum.