Yeniyetmelerin Telefon Masraflarıyla Nasıl Başa Çıkılır?

Blogu takip edenler benim çocuğum olmadığını bilirler. Bu yüzden başlık biraz şaşırtıcı olabilir. Geçenlerde çocukları olan birkaç arkadaşımla sohbet ederken, konu çocukların cep telefonu masraflarından açıldı. Benim aklım, faturasını kendisi ödeyecek parayı kazanamayan kişilerin cep telefonu sahibi olmasını almıyor ama, şimdiki ebeveynler farklı düşünüyor olmalılar.

Yıllar önce henüz cep telefonları yeniyetmelerin ceplerine girmemişken, bizim de ev telefonu faturamızın kabarmasıyla ilgili ufak bir sorunumuz olmuştu. Kardeşim telefonu bir sohbet aracı olarak, fütursuzca kullanmaya başlamıştı. Bir gece telefondaki bir arkadaşına “Öffff ya sıkıldım, birşey söyle de konuşalım” derken yakaladım. Anlaşılan uzun uzun konuşup, konuları bitirince, bir de uzun uzun sessizlik halinde telefonu açık tutuyorlardı. Ertesi gün annemle konuştuk ve konuyu çözmeye karar verdik. Kardeşime dedik ki, “Bak X lira senin harçlığın. Y lira da bizim telefon faturasına vermeye razı olduğumuz tutar. Biz bundan sonra sana X+Y Lira vereceğiz, telefon faturasına da karışmayacağız. İster üstünü, harçlığından tamamlarsın, ister konuşmaları kısa keser aradaki farkı cebe atarsın ama telefon umurumuzda değil, ödeyemezsen ve kesilirse, kesik kalır.” Bu yöntem acayip işe yaradı. Bizimki telefon konuşmalarını kısa kesmekle kalmadı, bizim konuşmalarımıza da müdahale etmeye ve “Ben ödüyorum telefon parasını, kısa kesin!” demeye başladı:) Buradaki anahtar nokta ne olursa olsun, parasını bitirirse, bir dahaki harçlığa kadar bizden para alamayacağını bilmesiydi.

Çocuklar parayı yönetmeyi ne kadar erken öğrenirlerse o kadar iyi. Böylece paranın esiri olmaz, efendisi olurlar.

Blog Adab-ı Muaşeret Kuralları ve Apolitik Nesil

Blogumda henüz reklamlara yer vermiyorum. Reklamların içeriğini nasıl kontrol edeceğimi bilmiyorum. Ayrıca buradan gelir elde edebileceğimi de sanmıyorum. Öyle çok bilinen ve okunan birşey değil benim bu gevezeliklerim.

Reklam olmasın diye de genellikle herhangibir ürün ya da organizasyonun ismini de anmıyorum. Tek kanallı devlet TV'si ile büyüyen bir memur çocuğu olarak her nedense "aman reklam yapmış olmayalım" sesi kulaklarımda çınlıyor.

Hakikaten blog dünyasının adab-ı muaşeret kuralları nedir? Bankam iyi faiz veriyorsa, banka adı vererek bunu zikretmemde sakınca var mı? Ya da MSG içermeyen bir hazır çorba bulduysam, bunu paylaşmam uygun mudur? Deneyip de beğendiğim ya da beğenmediğim bir üründen bahsetmem doğru mu, yanlış mı? Ya da kitaplardan söz etmek?

Birileri kalkıp beni herhangibir ürün ya da marka hakkındaki fikrimden ötürü mahkemeye verir mi? Aklımı yiyeceğim yahu! Bizimkisi hakikaten yitik bir nesil galiba. 1980 öncesi "Aman kızım, evde okunan kitaplardan ya da annenle sohbetlerimizden dışarıda söz etme", "Ev dışında politika konuşulmaz", "Sağcı mısınız, solcu musunuz diye soran olursa, ben bilmem öyle şeyleri de geç" diyen rahmetli babamın sesi hala kulaklarımda.

Fakat her nasılsa dönemin politikacılarından biriyle inceden dalga geçen bir plak var bizde. Rahmetli Öztürk Serengil'in bir 33'lüğü. Çocukken dinlemeyi çok severdim. Yıllar sonra o plağın toplatıldığını öğrendim. Bizimkiler toplatılmadan almışlar plağı da bu sayede dinleyip, gülebildik.

Hayat zor; vallahi zor!

Kredi Kartları

Şu anda kullanmakta olduğum iki tane kredi kartım var. Bir tane de yedek kartım var. Geçenlerde kardeşim ile konuşurken fark ettim ki, devlet bankalarından birinin senelik kart ücreti sadece 10 YTLmiş. Bu durumda yedek tuttuğum karttan kurtulmaya ve de bu devlet bankasının kartını almaya karar verdim. Geçmiş deneyimim nedeniyle ilgili bankanın Çağrı Merkezini arayıp, kartımı kaybettiğimi, iptal etmelerini ve yenisini de istemediğimi söyledim. Hemen kartı kapattılar.

Pekiyi 3 karta ihtiyacım var mı? Belki bir adet asıl ve bir adet de yedek kart yeterli ama kartlarımdan birinde biriken puanlar benim için çok önemli zira birkaç yılda bir Amerika'ya giderken uçak biletime hiç para vermiyorum. Üstelik bu kartı 1991'de aldım; yani bir nevi gönül bağım var:) Diğer kartımda biriken puanlarsa aynı bankanın sigorta şirketinden yaptırdığım Bireysel emeklilik birikimine ekleniyor. Kartlarımın limitlerinin çok yüksek olmasını istemiyorum. Bankalar limit artırımına gittiklerinde mutlaka arayıp, limiti eski haline çektiriyorum. Yurtdışına gittiğimde Murphy kuralları işler de her iki kartımı birden kaybedersem diye 3. bir kartı yedek tutuyorum. Eh, 10 YTL tutarında bir yıllık ücret de beni bozmaz.

Geçenlerde yabancı bloglara bakarken fark ettim ki, bazı Amerikalılar kartlarını kullanmak konusunda kendilerini tutamadıkları için, bütün kredi kartlarını bir kap dolusu suya koyup, buzlukta donduruyorlarmış. Böylece bir çılgınlık anında kartı kullanamadıklarından, kartların çözülmesini bekleyene kadar, alım kararlarını yeniden gözden geçirip, vazgeçebilecek zaman kazanıyorlarmış. Ne kadar tuhaf! Gerçek bir acil durum olursa ne olacak pekiyi? Üstelik kartları dondurmak çiplerini bozmuyor mudur?

Dün çok yakın iki arkadaşımla şehrin başka bir bölgesindeydik. Hem yaşadığımız hem de çalıştığımız yerler bu dediğim tarafa uzak olduğu için bu bölgeyi uzun zamandır görmemiştik. Çarpık şehirleşme bir kenara, adım başı rastladığımız alışveriş merkezleri bizi şaşırttı. Gerçekten bu kadar çok alışveriş merkezine ihtiyaç var mı? İnsanlar ne alıyorlar? Ben yılda dört ya da beş kez bir ihtiyaç nedeniyle giyim alışverişine çıkarım. Mutfak deseniz, gıda alışverişi hariç, yıllardır aynı mutfak gereçlerini kullanıyorum. Çarşaf, havlu kolay kolay eskimiyor hatta insana aynı şeyleri kullanmaktan bıkkınlık geliyor. Gerçekten alışveriş çılgınlığını aklım almıyor.

Öte yandan televizyondaki yarışmalara katılanlara kazanırlarsa bu parayla ne yapacakları sorulduğunda hemen hepsi kredi kartı borcunu kapatmaktan söz ediyor. Geçenlerde bir hanım TV'de 40,000 YTL tutarında kredi kartı borcu olduğunu ve bunu kapatacağını söylüyordu. 40,000 YTL borç nasıl birikir? Ne kadarı faizdir? İnsanlar tefecilerden sonra ödünç alabilecekleri en pahalı paranın kredi kartlarında olduğunu fark etmiyorlar mı? Acilen ilkokuldan itibaren kişisel finans konulu dersler konulmalı. İnsanlara paranın maliyeti, bütçe yapmak, para biriktirmek gibi konularda eğitim verilmeli. Yoksa çok büyük bir kitle bu sefer suç işlemeye başlayacak.

Sağlığınız ve Bütçeniz

Kahvaltı tüm doktor ve diyetisyenlere göre en önemli ve atlanmaması gereken bir öğün. Hatta en kuvvetli gıdayı bu öğünde almak çok faydalı.

Bugün işe gelirken, işyerine gitmekte olan ve ellerinde etraftaki çeşitli simitçi, büfe ya da pastanelerden alınmış kahvaltı paketleri olan insanlar dikkatimi çekti. Özellikle börek ve poğaça ile kahvaltıyı alışkanlık edinmiş kişiler fena halde yanlış yapıyorlar. Simit veya peynirli bir tost ya da sandviç o kadar kötü seçenekler değil. Fakat poğaça ve böreklerin lezzeti tıka basa yağlı olmalarından geliyor. Bunlar zaman zaman tüketilmesi gereken ve her gün öğünlerinden birinin parçası olmaması gereken yiyecekler.

Tasarruf ve tutumluluk açısından baktığımızda da, ortalama bir pastaneden alacağınız poğaça ya da börekler 2-4 YTL arası tutar. Eğer her gün kahvaltınızı satın alıyorsanız, ortalama buna 3 YTL harcıyorsunuz diyelim ve de ayda 22 gün çalıştığınızı varsayalım: Ayda 66 YTL, yılda 792 YTL eder. Az mı çok mu siz karar verin. Üstelik, pastane tipi iki poğaça veya iki dilim börekte en az 25-50 gr katı yağ vardır. 1gr yağ 9 kalori olduğuna göre sizi birkaç saat bile tok tutmayacak iki poğaçanın sadece yağından 450 kaloriyi bir nefeste almanız sözkonusu. Günde ekstra 500 kalori alırsanız, haftada yarım kilo alabilirsiniz. Üstelik bu kahvaltı sizin için çok da doyurucu olmaz. Beyaz un kan şekeri dengeniz için zararlıdır. Çabucak yeniden acıkırsınız.

Onun yerine kahvaltınızı kendiniz hazırlasanızdiyorum. Mesela çeyrek ekmek içine domatesli beyaz peynirli bir sandviç yediğinizi farz edelim. Ekmek 38 kuruş ama yuvarlak hesap olsun, çeyrek ekmek 10 kuruş, kilosu 10 YTL olan beyaz peynirden 50 gr ve bir de kilosu 2,5 YTL civarı olan domates'ten 100 gr. diyelim*. 85 kuruşa, yaklaşık 300-325 kalorilik bir kahvaltı etmiş olursunuz. Ekmeği kepekli tüketmeniz daha sağlıklı tabii. Her durumda evde hazırlayacağınız kahvaltınız daha ucuz ve sağlıklı olacaktır. Yaratıcı olmaya çalışın. Yumurtalı ve zeytinli bir sandviç de yapabilirsiniz. Ya da seviyorsanız reçelli belki.

*Fiyatları internetten aldım. Peynir ve domates fiyatları sizin alışveriş yaptığınız yerlerde farklı olabilir.

Isınma Üzerine

Yurtdışında yaşarken dikkatimi çeken konulardan biri de Amerikalilar’ın evlerini çok az ısıtmasıydı. Zaten çocukken bizler kadar sarıp, sarmalanmadıklarından, bizler kadar üşümüyorlar ama evde kalın eşofman, üstüne kalın bir kazak giyip dolaşıyorlar. Arkadaşımın evinde kaldığım odanın 15-16 derece olduğunu ve yatarken donduğumu bilirim. Genellikle çarşafın altına elektrikli battaniye koyuyorlar ve yatağı ısıtıp, ondan sonra uyuyorlar. Tabii bunun sebebi aslında maddi. Kocaman bahçe içinde evlerde yaşamanın bedeli ağır. Bu kocaman evleri ısıtmak da oldukça pahalıya geliyor. Bu nedenle dikkatli davranıyorlar.

Benim yaşadığım sitede ise daireler birbirinden bağımsız olarak elektrikle ısınıyordu. Sıcağı çok sevmediğim için, ben de evi kendime göre 22-23 derecede falan tutup, mutlu mesut yaşıyordum.

Şu anda oturduğum evim de bir sitede ve merkezi şekilde ısınıyor. Ama ne ısınmak! Bu yıla kadar kışın ortasında bile evde şortla dolaşmak mümkündü. Defalarca yönetimi uyardım, bana “sizin daireniz konumu nedeniyle iyi ısınıyor”dan başlayıp, “insanlar evlerinin sıcak olmasını istiyor”a uzanan türlü bahaneler ürettiler. Her ne olduysa bu yıl, ısı makul bir seviyede ve hatta soguk günlerde üşümek dahi mümkün.

Yine Amerika’da yaşadığım dönemde çalışma arkadaşım olan Türk ekibin çoğunun 3-7 yaş arası çocukları vardı. Uzaktan bahçede kartopu oynayan çocuklara baktığımda hangisi Türk, hangisi Amerikalı anında ayırtedebiliyordum. Kafasında şapka, elinde eldiven olmayan yakası bağrı açık çocuklar Amerikalı, gözlerine kadar şapka indirilmiş, burnuna kadar atkı bağlanmış, paltonun içine 3-5 kat ilave edildiği için kollarını kapatamayan çocuklar Türk.
Büyüklerden gelen bir alışkanlıkla Amerikalı bir dostun 2,5 yaşındaki kızına “ayağına terlik giy, yoksa karnın ağrır” dediğim zaman arkadaşım çok şaşırmıştı. Çıplak ayağın karın ağrıttığını hiç duymamış! Aynı şekilde üşüyünce hasta olunmadığı konusunda da çok netler. Mikroplar, bakteriler ve virüsler adamı hasta eder, soğuk değil. Tamamen kültürel bir konu bu. Çok ilginç…

Aslında herşeyde olduğu gibi bu konuda da itidalli olmak ve doğruları bilmek lazım. Örneğin kışın ince katlar halinde giyinmek gerek fakat, teninize pamuklu giymek iyi bir fikir değil. Pamuklu teri çeker belki ama sizi de buz gibi yapar. Onun yerine teri emen ve ısınızı düşürmeyen yeni nesil kumaşlarla yapılmış hafif bir şey giymek daha akıllıca. Bunları “Thermal” iç çamaşırı adıyla satıyorlar. Ama bunu sentetik malzemeye büyük düşmanlık besleyen anneme anlatamazsınız.Yün iç çamaşırları hakkında bilgim yok zira beni kaşındırdıkları için onları giyemiyorum. Yaşadığınız ve çalıştığınız ortamlarda 24 derecenin üstündeki ısılar çok da sağlıklı değil. Üstelik hava soğuk diye kapıyı bacayı kapatmak, evi havalandırmamak da büyük hata. Mikroplar havasız ortamları daha çok tercih ediyorlarmış. O nedenle evlerimizi havalandırmamız çok önemli.

Doğal olarak konuyu maddiyata ve tasarrufa da bağlamam lazım. Çok ısınmak, çok para harcamakla eş anlamlı. Enerji fiyatlarının yükselmekte olduğu şu günlerde tutumlu olmak adına yapabileceğiniz çok şey var. Örneğin yalıtım önemli bir konu. Pencere kenarlarından, kapı altlarından ısı kaybetmeyi önlemek gerek. Bunun için ucuz çözümler var. Eğer şanslı biriyseniz ve herkesin hayalindeki bahçeli eve sahip olabilecekseniz, mutfak, banyo, yer döşemeleri gibi konulara öncelik tanımaktansa, en çok parayı ısı yalıtımına ayırmak gerekli. Bu sayede yazın serin, kışın da sıcak kalabilirsiniz.

“Param var kardeşim ben evi 30 derece seviyorum” diyecek kişilere hayatta başarılar diliyorum. Gün olur devran döner, daha evvel gereksiz ölçüde ısınmak için savurganca harcadığınız parayı ekmek almak için dahi bulamayabilirsiniz.

Patron Şirketi mi? Kurumsal mı? Yine mi?

20 sene iş hayatının içinde şu soruyla kaç defa karşılaştım kimbilir. Bu tamamen kişilik meselesi. Ben Kurumsal'dan yanayım zira politik birisi değilim. Doğru bildiğimi "çat" diye söylemek, sözümü esirgememek bende genetik özellikler. Rahmetli babam da böyleydi, sevgili annem de böyledir. İdare-i maslahat yapamıyorsanız, hakkaniyet ve adalet tutkunuz varsa, patron şirketinde çalışmaya kalkıp, kafayı kırmayın. Daha gençken çok fevri birisiydim ve pire için değil yorgan, ev yakmışlığım vardır. İnsan gençken köşelidir biraz. Sonra köşeler biraz yuvarlanır ama temel özellikleriniz ve kırmızı çizgileriniz vardır ve olmalıdır da...

Tabii hayat her zaman insanın önüne doğru işi çıkartmayabiliyor. Belki faturaları ödemek, masaya yemek koyabilmek ya da şu an benim gibi tasarrufunu yememek için bazen kişiliğinden ödün vermemek kaydıyla statükoyu korumak gerekebilir. Bu durumda yapılacak iş, bıkmadan usanmadan çevrenizi yoklamak, güvenilir kafatası avcıları vasıtasıyla iş aramaya devam etmektir.

Neyse burada aslında karmakarışık kafamdan çıkartıp, yazılı hale getirmeye çalıştığım şey şu: Öncelikleri iyi analiz etmek gerekli. Bugün benim önceliğim 2016'ya kadar kendimi güvence altına alacak parayı biriktirmek ve daha rahat çalışabilmek. Bu hedefe ulaşmaya çabalarken mevcut tasarrufumdan para harcamamalıyım. Öfkeyle yapacağım bir hareket belki beni 1 yıl geriye götürür. O halde bunu yapmamalıyım. Pekiyi hoşuma gitmeyen ve beni kızdıran duruma bir tepki verdim mi? Evet. Bu tepki hislerimi belli edecek ölçüde güçlü, karşımdakini rencide etmeyecek kadar da ölçülüydü. Üstelik bu sefer kan beynime sıçramadı, yüzüm de kıpkırmızı olmadı. Hatta yerime döndükten sonra baktım, tansiyonum da pek fena değildi. Demek ki gerçekten belli bir ölçüde olgunlaşmışım ben. Tabii öyle birşey olabilir ki, karşımdakinin üstüne atlayabilirim. Fakat işyerinde bu ölçüde tepkimi çekecek bir vukuatın olmasını da fazla beklemiyorum doğrusu.

Borsa

Malum Borsa'ya çekinerek yaklaşan birisiyim ama bir yandan da belli miktar yatırımı buraya yönlendirmekten geri durmuyorum.

Son günlerde borsa hizla aşağı doğru gidiyor. Bakalim nereye kadar gidecek? Şu sıra alım yapmıyorum, bekliyorum. Tabii elimdeki portfoy de zararda fakat bunun bir önemi yok. Sonuçta uzun vadeli yatırım yapıyorum, buraya koyduğum para da kolay kolay el atmamı gerektirecek bir meblağ değil. Yani, umarım:)